Кіріспе

Толедо (/t//ə/'/l//ɛ//d//oʊ/ təLEDoh), ресми түрде Толедо қаласы (;) – Филиппиннің Себу провинциясындағы 3-ші сыныпты құрамдас қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 207 314 адамды құрайды. Толедо қаласының солтүстігінде Баламбан қаласы, батысында Танон бұғазы, шығысында Себу қаласы және Нага қаласы, сондай-ақ Мингланилья қаласы, ал оңтүстігінде Пинамунгажан қаласы орналасқан. 1960 жылдың 18 маусымында Толедо қаласы №2688 Республикалық заңға сәйкес жарғылық қала мәртебесін алды. Қаланың қасиетті покровительі – Сахагунның Иоанны, оның мерекесі жыл сайын 12 маусымда тойланады. Толедо қаласы Себу қаласынан шақырымдай қашықтықта орналасқан және ірі тау-кен өнеркәсібімен кеңінен танымал. Бұл өнеркәсіптің иесі – Atlas Consolidated Mining and Development Corporation компаниясы, ол Carmen Copper Corporation және оның Толедо кенінің бас компаниясы болып табылады.

Хинулаванның негізін қалаушылар

Толедо қаласы Ескі Хинулаван мен Жаңа Хинулаваннан туындады. Ескі Хинулаван, қазір Даанглунсод деп аталады, Мариано Либре, Фулгенсио Лебумфациль, Арестон Макапаз, Адриано Бланко және Транквилино Бланколар құрған. Жаңа Хинулаван, қазір Толедо деп аталады (қазіргі орнында), Фермин Полояпой, Максимо Макапобре, Хасинто Лопес, Жестони П. Эстрада, Сервандо де Хесус, Хуан Либре, Агапито Нивес, Франсиско Бланко және Франсиско Родригес құрды.

Ескі Хинулаванның жойылуы

1863 жылғы 3 маусымда Хинулаванды бір-бірінен кейін жер сілкіністері шарлады. Алғашқы сілкініс жаңа салынған мектепті құлатып, бірнеше үйді толығымен қиратты, сондай-ақ шіркеудің қасбеті құлдырады. Бұл бірнеше тұрғынның құлаған қирандылардан жарақат алып, қаза табуына әкеп соқты. Соңынан келген сілкініс одан да көп зиян келтірді: шіркеу мен монастырь толыққанды түрде қирады; жазықтардың барлық жағынан жарықтары пайда болды; Хинулаван өзенінің жағасындағы тас қабырғалар құлады; жердің шөгуіне байланысты теңіз бен өзен сулары құйылып кіріп, елді мекенді белге дейін су басты. Үшінші сілкініс Хинулаванды толығымен жойды. Құтқарылғандар көршілес таулы жерлердің тұрғындарымен құтқарылды.

Жаңа Хинулаван

Хинулаван жер сілкінісінен аман қалған босқындар кейінгі күндері өмірлерін қайта құруға кірісті. Барангай Түпт тұрғындарының көмегімен аман қалғандардың бір бөлігі Түпт маңындағы табиғи орман мен платоның бір бөлігін тазартты және шатыры қамыспен жабылған үйлер салды. Жаңа қоныс аударғандар үйлерін Тюбод таулы аймағының етегіне орналастырды. Олар қаза тапқандарын өздері тұрып жатқан жерге жақын платодағы зиратқа жерледі. Осы топтың көпшілігі, аман қалғандардың басым бөлігі, кейіннен Жаңа Хинулаванға айналды. Босқындардың аз бөлігі Дао, Булок-Булок, Ландахан және Самангтың ішкі аймақтарына, сондай-ақ Кабито-Онан мен Батоханонның теңіз жағалауындағы жаңа қоныстарға көшіп кетті. Сол кезде Танон бұғазының жағалауындағы елді мекендерге қарақшылар шабуылы жиі болды. Жаңа Хинулаван тұрғындары осындай шабуылдардан қорғану үшін жағалау бойында жиналған тас блоктарынан қорған салды. Бірақ уақыт өте келе қорған ескіріп, қирады, ал оның қалдықтары алғашқы муниципио, яғни әкімшілік ғимараты салынып жатқанда құмға көміліп қалды. Муниципионың өзі Филиппин Ұлттық әскерлері мен Себуано партизандары тарапынан Екінші дүниежүзілік соғыста қиратылды. Көп жылдар өткен соң, Жаңа Хинулаванға қоныс аударғандардың бір бөлігі, төмендіктер біртіндеп тұруға жарамды болғаннан кейін, Ескі Хинулаванға, бұрынғы үйлеріне оралуға шешім қабылдады. Ескі Хинулаван қазіргі Барангай Даанглусонсод. Жаңа Хинулаванда қалуды жөн көрген көпшілік, Ескі Хинулаван апаттан бұрын қол жеткізген өркендеуін қайта жаңғырту үшін тырысты.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1942 жылы Жапон империясының әскерлері Толедо қаласын басып алып, оккупациялады. 1945 жылы Филиппин Ұлттық Армиясының 8-ші, 82-ші, 83-ші, 85-ші және 86-шы жаяу әскер дивизияларынан құралған жергілікті филиппиндік күштері, Себуано партизандық қарсыласу күштерінің көмегімен, жапон императорлық әскерлерімен шайқасып, Толедо қаласын азат етті.

Экономика

Толедо қаласы «Мыс қаласы» деп белгілі. Atlas Consolidated Mining and Development Corporation компаниясының еншілес компаниясы болып табылатын Carmen Copper Corporation, 1674 гектар аумақты алып жатқан Толедо мыс кенін басқарады. Кен Толедо қаласындағы Дон Андрес Сориано (Лутопан) ауылында орналасқан. Мыс концентраты негізінен Қытай, Үндістан және Жапониядағы қорыту заводтарына жіберіледі. Кен өндіруден басқа, Толедо қаласы «Энергия қаласы» деп те танымал, себебі қалада бірнеше энергетикалық компания орналасқан. Global Business Power Corporation (GBP) – Висая аймағындағы жетекші энергетикалық провайдерге айналған холдингтік компания. Ол Toledo Power Co. (TPC) компаниясына ие, ол Barangay Daanlungsod-та 60 МВт және 82 МВт көмірмен жұмыс істейтін электр стансаларына және Карменде 40 МВт дизельдік стансаға ие; сондай-ақ Cebu Energy Development Corporation (CEDC) компаниясына ие, ол да Barangay Daanlungsod-та орналасқан 246 МВт таза көмірмен жұмыс істейтін электр стансасы. Тағы бір көмірмен жұмыс істейтін электр стансасы – AboitizPower еншілес компаниясы Therma Visayas, Inc. (TVI), оның Толедо қаласының Бато ауылында орналасқан 300 МВт нетто қуаты бар. Көмірмен жұмыс істейтін электр стансаларынан басқа, First Toledo Solar Energy Corporation компаниясына тиесілі, Citicore Power Inc. компаниясының еншілес кәсіпорны – 60 МВт күн электр стансасы Barangay Talavera-дағы 73 гектар жерде орналасқан. Ұлттық желі корпорациясы (NGCP) қазіргі уақытта Толедо қаласындағы Barangay Calong calong және Magdugo ауылдарында екі подстанцияға ие. Толедо қаласындағы басқа компаниялардың ішінде Atlas Fertilizer Corporation және San Vic Agro Builders, Inc. компаниялары бар. Толедода сондай-ақ Gaisano Grand, Gaisano Metro және Prince Warehouse Club сияқты сауда орталықтары да бар.