Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Стандартты әдеби және психологиялық ұғым, әсіресе готика әдебиеті мен киносына қолданылады.
Standard literary and psychological concept applied especially to Gothic literature and film
Террор мен қорқыныш арасындағы айырмашылық – бұл готикалық және қорқыныш жанрындағы әдебиет пен кинода қолданылатын стандартты әдеби және психологиялық ұғым. Террор көбінесе қорқынышты оқиғаға дейін болатын үрей мен күту сезімі ретінде сипатталады. Ал қорқыныш – қорқынышты көрініс, дыбыс немесе басқа да жағдайдан кейін туындайтын жирену сезімі. Ноэль Кэрролл террорды қорқыныш пен жиренудің үйлесімі деп анықтаған.
The distinction between terror and horror is a standard literary and psychological concept applied especially to Gothic and horror fiction. Terror is usually described as the feeling of dread and anticipation that precedes the horrifying experience. By contrast, horror is the feeling of revulsion that usually follows a frightening sight, sound, or otherwise experience. Terror has also been defined by Noël Carroll as a combination of horror and revulsion.
Қорқынышты көркем әдебиет
Қорқыныш – фильмдер мен көркем әдебиеттегі жанрдың бірі, ол оқиғаларды айту үшін және көрермендерін дүрсілтету немесе секіріп тірелуге мәжбүр ету үшін қорқынышты суреттерге немесе жағдайларға сүйенеді. Мұндай фильмдерде қорқынышты ашылу сәтінен бұрын көбінесе қорқынышты музыка қолданылып, жағдай шиеленіседі. Стивен Кинг өзінің «Danse Macabre» атты көркем емес кітабында қорқынышты әңгімелерде әдетте күнделікті өмірдегі ақылдан безгендік пен қорқыныштың қалай пайда болатынын атап өтті. Ол сондай-ақ, террор мен қорқыныш есімді екі тақырыпты кеңейтіп, үшінші элементті – «жібірім» деп атады. Ол бұл үш түрдің ішіндегі ең жақсысы – қорқыныш екенін айтады және өзінің жазуында оны сақтауға бар күшін салады. Көптеген мысалдар келтіріп, ол «террорды» нақты монстр ашылар алдындағы күмәнді сәт ретінде анықтайды. «Қорқыныш», – деп жазады Кинг, – террор немесе күмән тудыратын жанұяны/ауытқуды көретін сәт, ол – «шок эффектісі». Кинг соңында «жібірімді» құсу рефлексімен салыстырады, ол – төменгі деңгейдегі, арзан трюк екенін мойындайды және қажет болған жағдайда өзінің көркем әдебиетінде оған жүгінетінін жасырмайды:
Horror is also a genre of film and fiction that relies on horrifying images or situations to tell stories and prompt reactions or jump scares to put their audiences on edge. In these films the moment of horrifying revelation is usually preceded by a terrifying build up, often using the medium of scary music. In his non fiction book Danse Macabre, Stephen King stressed how horror tales normally chart the outbreak of madness/the terrible within an everyday setting. He also elaborated on the twin themes of terror and horror, adding a third element which he referred to as "revulsion". He describes terror as "the finest element" of the three, and the one he strives hardest to maintain in his own writing. Citing many examples, he defines "terror" as the suspenseful moment in horror before the actual monster is revealed. "Horror," King writes, is that moment at which one sees the creature/aberration that causes the terror or suspense, a "shock value". King finally compares "revulsion" with the gag reflex, a bottom level, cheap gimmick which he admits he often resorts to in his own fiction if necessary, confessing:
Мен қорқынышты ең жақсы сезім деп білемін, сондықтан оқырманды қорқытуға тырысамын. Бірақ егер мен қорқыта алмасам, қорқынышқа ұрынамын, ал егер қорқынышқа ұрына алмасам, жағымсыз нәрселерге барам. Мен мақтанқор емеспін.
I recognize terror as the finest emotion and so I will try to terrorize the reader. But if I find that I cannot terrify, I will try to horrify, and if I find that I cannot horrify, I'll go for the gross out. I'm not proud.
Психоанализдік көзқарастар
Фрейд қорқыныш сезімін таңғажайып сезіммен салыстырды. Одан кейін Жорж Батайл қорқынышты күнделіктінің шегінен асып түсетін екстазға жақын деп қарады; ол рационалды әлеуметтік санадан тысқа шығуға жол ашады. Джулия Кристава өз кезегінде қорқынышты бастапқы, балалық және делдалдық емес әйелдіктің демоникалық аспектілерін оятушы деп есептеді.
Freud likened the experience of horror to that of the uncanny. In his wake, Georges Bataille saw horror as akin to ecstasy in its transcendence of the everyday; as opening a way to go beyond rational social consciousness. Julia Kristeva in turn considered horror as evoking experience of the primitive, the infantile, and the demoniacal aspects of unmediated femininity.
Қорқыныш, әлсіздік және жарақат
Қорқынышты фильмдердің/кітаптардың әкелетін ләззаттың парадоксын, бір жағынан, нағыз өмірдегі қорқыныштан ойын арқылы басталған қорқыныш сезімінен құтылумен, екінші жағынан, ересек өмірде балалық шақтағы әлсіздік сезіміне қауіпсіз түрде қайта оралумен түсіндіруге болады. Әлсіздік сезімі – психологиялық жарақаттағы нағыз қорқыныштың күшті әсерін тудыратын фактордың бірі. Жарақатты қайта бастан кешіруді ойын түрінде бейнелеу, оны жеңуге көмектесетін пайдалы тәсіл болуы мүмкін.
The paradox of pleasure experienced through horror films/books can be explained partly as stemming from relief from real life horror in the experience of horror in play, partly as a safe way to return in adult life to the paralysing feelings of infantile helplessness. Helplessness is also a factor in the overwhelming experience of real horror in psychological trauma. Playing at re experiencing the trauma may be a helpful way of overcoming it.