Кіріспе

Гладбек – Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия жеріндегі Реклингаузен ауданындағы қала. Гладбек салыстырмалы түрде жас қала, алғаш рет 1919 жылғы 21 шілдеде қала құқықтары берілген кезде мойындалды. Қала Браук, Бутендорф, Эллингхорст, Рентфорт және Цвекель деген бес шаруашылық елді мекенінің айналасында қалыптасты.

География

Гладбек Рур аймағының солтүстік бөлігінде орналасқан және бұл аймақтың басқа қалаларына қарағанда кен өндіру кеш басталған Emscherzone деп аталатын аймаққа жатады. Гладбек көбінесе Боттроп, Гельзенкирхен, Дорстен және оңтүстікте Эссен қалаларымен қоршалған.

Индустрияға дейінгі қоғам

Ертедегі археологиялық жағдайлар Гладбек аймағында шамамен б.з.д. 2000 жылы адамдар тұрғандығын көрсетеді. Ол алғаш рет 1020 жылы Гладбеки деп аталып, бастапқыда 300 тұрғыны бар шағын ауыл болған. Ауыл өзінің бес шаруашылығымен (Бутендорф, Браук, Рентфорт, Эллингхорст және Зюзель, қазір Гладбектің аудандары) Сент-Ламберти соборының төңірегінде орналасқан. 1180 жылдан 1802 жылға дейін Гладбек Вест Реклингаузенге қарасты және осылайша Кельн курфюрсттығымен байланысты болды. 1236 жылғы құжатта сол кезде Витринген қамалын салған болуы мүмкін Лидольф де Витринг есімді рыцарь туралы айтылады. Әсіресе Отыз жылдық соғыстың (1618–48) алғашқы жылдары Гладбек және оның маңындағы көптеген егістік жерлер қарақшы сарбаздар тарапынан қиратылды. Сонымен қатар, Отыз жылдық соғыста Гладбектің көптеген тұрғындары қара өлімге шалдығып қайтыс болды. 1815 жылғы Вена конгресінде Пруссия Корольдігі бұл аймақты сатып алып, Вестфалия провинциясы құрамында басқарды. 1848 жылғы революциялардан бұрын Гладбекте 1816/17, 1830/31 және 1846/47 жылдары үш азық-түлік дағдарысы болды. Дегенмен, «Наурыз революциясы» Гладбекке ешқандай әсер етпеді.

Көмір өндіру уақыты

1870 жылдары көмір табылған, ал алғашқы көмір 1878 жылы өндірілген. Қосымша жұмысшылардың келуімен көмір шахталары көптеген адамдарды қызықтырды. Осының салдарынан, Гладбек Вестфалия, Рейн провинциясы және Пруссияның шығыс провинцияларынан, соның ішінде ана тілі поляк тілі болған азаматтардың көшіп келуі арқасында қарқынды өсті. Кішкентай ауыл тез арада өнеркәсіптік орталыққа айналып, 1919 жылдың шілдесінде қала мәртебесін алды. Гладбек сондай-ақ 1925-1929 жылдардағы жалпы өрлеуден пайда тапты, осы кезеңде түрлі қиындықтарға қарамастан, ашық ауадағы ванна және 1932 жылы Адольф Гитлер сөз сөйлеген стадион сияқты маңызды құрылыс жобалары жүзеге асырылды. Германияның басқа да қалалары сияқты, Гладбек те Адольф Гитлер рейхсканцлер болып тағайындалғаннан кейін өзгерістерге ұшырады. Бұл өзгерістер бұрынғы консервативті мэр Бернхард Хакенбергтің басшылығымен жүзеге асырылды, ол дереу нацистік партияға қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыста Гладбек ауыр зардаптарға ұшырады, орталықтағы ғимараттардың шамамен 43%-ы қирады, бұл оны Рур аймағындағы ең қираған қалалардың біріне айналдырды. Соғыстан кейін қала жаңа Солтүстік Рейн-Вестфалия штатының құрамына кірді. 1960 жылдары көмір өнеркәсібі күрт дағдарысқа ұшырады, нәтижесінде кең ауқымды жұмыссыздыққа әкелді. Осыған қарамастан, Гладбек халқы 1969 жылы 85 927 адамға жетті, бұл қала тарихындағы ерекше жағдай. 1971 жылы соңғы көмір кеніші жабылғаннан бері Гладбек жоғары деңгейдегі жұмыссыздықпен күресіп, құрылымдық өзгерістерді жандандыруда.

Коммуналдық қайта құру және 1975 жылдан бері болған оқиғалар

Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы коммуналық қайта құру процесінде (1975) бастапқыда округтік қала болған Гладбек және Кирхеллен ауылы көршілес Боттроп қаласына қосылды. Қайта құруға қарсылар Гладбек пен Боттроп шекарасындағы халық тығыздығының төмендігін сынап, Боттроптың Гладбекке қарағанда айтарлықтай үлкен еместігін баса көрсетті. "GlaBotKi is nich" (Glabotki емес) – олардың ұраны болды. Сот шешімімен Гладбек Боттроптан сәтті шығып, бірігуді жойды. 1976 жылдың шілдесінен бері Гладбек Реклингаузен ауданының құрамында. 1988 жылдың 16 тамызында қала халықаралық деңгейде назар аударды, екі қарақшы Гладбектегі Deutsche Bank бөлімшесін тонады. Олар екі банк қызметкерін ұрлап, Бремендегі 32 адаммен бірге автобуста кешіріп алып, Батыс Германия мен Нидерланды арқылы саяхаттады. Гладбек кешіріліс дағдарысы деп аталған оқиғада, дағдарыс екі күннен астам уақыттан кейін аяқталды, бір полицей және екі құрбан қаза тапты, ал үш күдікті (Ханс Юрген Рёснер және Дитер Деговски, сондай-ақ қылмысқа көмектескені үшін Марион Лёблих) қамауға алынды.

Елтаңба

Гладбектің қалалық гербі қара, қызыл және сары түстерде бейнеленген. 1919 жылы қабылданған қалалық құқықтарды білдіретін қызыл тік төртбұрыш гербтің бөлігін құрайды. Қара фондағы сары балға және сол жақтағы сары соққы, Гладбектің тарихында маңызды рөл атқарған көмірге сілтеме жасайды. Оң жақтағы қара қапталдар 14 ғасырдың соңында Виттринген бекінісіне ие болған Брабектер әулетінің гербінен алынған.

Мұражай

Витринген қамалындағы мұражайда қаланың мұражайы орналасқан. Онда Гладбек тарихына арналған жинақтар мен көрмелер бар. Мұражай өңірдің геологиялық пайда болуынан бастап, бай көмір қорларының қалыптасуына, алғашқы тұрғындарынан бүгінгі күнге дейінгі даму жолын көрсетеді. Басты көрме – Браук ауданында табылған бизон қаңқасы. Басқа көрмелер:

Римдік монеталар жинағы және оларға арналған құрбандық. Қола дәуіріне қатысты зират. Көмір өндіру дәуірі туралы мәліметтер берілген бірнеше зал. Сонымен қатар, мұражайда Жозеф Бойс сияқты суретшілердің заманауи өнер туындылары жинақталған.

Діни қауымдастықтар

Қалалық кеңестің мәліметтері бойынша 2006 жылдың желтоқсанында 77 436 тұрғынның ішінде 30 906-сы католик, ал 22 121 тұрғыны протестант болып тіркелген. Қаламызда 11 шіркеу бар, оның 5-і протестант, 6-сы католик шіркеулері. Мектеп оқушылары католик және протестант діні бойынша сабақтарды таңдауға құқылы. Оқушылар қаласа, философия пәнін де оқи алады. Негізгі мектеп сабақтарына шіркеулерге сапарлар да кіреді. Дегенмен, 1960 жылдардағы көші-қонның нәтижесінде Гладбек қаласында мұсылман азшылығы да бар.

Театр және музыка

Бірнеше шаралар, мысалы, джаз фестивальдары, жүйелі түрде өтеді. Гладбекте бір кітапхана бар, сондай-ақ үш гимназияда әдетте театр курстары ұсынылады. Қалалық сарайда уақыт-уақытпен театрлық қойылымдарды тамашалауға болады, тіпті Готтхольд Эфраим Лессингтің "Эмилия Галотти" сияқты белгілі пьесаларын да. Бір музыка мектебі бар, онда түрлі курстарға қатысу мүмкіндігі бар.