Кіріспе
Echium plantagineum, көбінесе қызғылт жыланның тілшесі немесе Паттерсон қарғысы деп аталады, бұл Эхиум туысына жататын өсімдік түрі. Ол батыс және оңтүстік Еуропаға (оңтүстік Англиядан Иберияға дейін және шығысқа Қырымға дейін), Солтүстік Африкаға және оңтүстік-батыс Азияға (шығысқа Грузияға дейін) тән. Сондай-ақ, Австралия, Оңтүстік Африка және АҚШ-қа әкелінген, онда ол жаугершілікке ұшыраған қамыстың бір түрі болып табылады. Пирролизидин алкалоидтарының жоғары концентрациясына байланысты ол жайылымдық малға, әсіресе жылқы сияқты қарапайым ас қорыту жүйесіне ие малға улы.
Echium plantagineum, commonly known as purple viper's bugloss or Patterson's curse, is a species of the genus Echium native to western and southern Europe (from southern England south to Iberia and east to the Crimea), northern Africa, and southwestern Asia (east to Georgia). It has also been introduced to Australia, South Africa, and United States, where it is an invasive weed. Due to a high concentration of pyrrolizidine alkaloids, it is poisonous to grazing livestock, especially those with simple digestive systems, such as horses.
Сипаттама
Echium plantagineum – қыста өсетін бір жылдық өсімдік, 20–60 см биіктікке жетеді, жалпақ, тікше тәрізді, түкті жапырақтары 14 см-ге дейін созылады. Гүлдері күлгін түсті, 15–20 мм ұзындықта, барлық аталықтары гүлденгеннен кейін көрінеді және бұтақталған гүлшоғырында орналасқан.
Таксономия
Латын тіліндегі туыс атауы грек тіліндегі "эхис" сөзінен келген, ол "ілбиті (жыланның бір түрі)" деген мағынаны білдіреді. Бұл атау, мүмкін, тұқымдарының пішіні ілбитінің басына ұқсағандықтан немесе жіңішке гүлдің мойнының екіге бөлінуі ілбитінің тіліне ұқсағандықтан берілген. Өсімдіктің тамырын шараппен бірге жесе, халық арасында жылан шаққанда ем болатыны айтылады.
Инвазивті түрлер
E. plantagineum Австралияда жабайы түрге айналды, онда ол Salvation Jane (әсіресе Оңтүстік Австралияда) деп белгілі. АҚШ-та бұл түр Калифорния, Орегон және кейбір шығыс штаттарда, сондай-ақ Мичиганның солтүстік бөлігі сияқты аймақтарда табиғатта орнықты. Орегонда ол зиянды арамшөп деп жарияланды.
In the United States, the species has become naturalised in parts of California, Oregon, and some eastern states and areas such as northern Michigan. In Oregon, it has been declared a noxious weed.
Уыттылық
E. plantagineum құрамында пиролизидин алкалоидтары бар, сондықтан оны қарын көпбөлімді жануарларға жарамайды. Көп мөлшерде жегенде малдың салмағы төмендеп, жағдайы нашарлаған жағдайларда бауыр зақымдануынан өлімге әкелуі мүмкін. Сондай-ақ, ол сүтті сиырлардың емізік терісін тітіркендіріп, адам терісіне зиян келтіреді. 2003 жылы Канберрадағы өрттен кейін, күйген жерде өсімдік көптеп гүлдеп, оны жеген көптеген жылқылар ауырып, өлді. Алкалоидтар Патэрсонның қарғысының нектарында да табылғандықтан, одан жасалған балды басқа балдармен араластырып, уын сұйылту қажет.