Кіріспе

Echium plantagineum, көбінесе қызғылт жыланның тілшесі немесе Паттерсон қарғысы деп аталады, бұл Эхиум туысына жататын өсімдік түрі. Ол батыс және оңтүстік Еуропаға (оңтүстік Англиядан Иберияға дейін және шығысқа Қырымға дейін), Солтүстік Африкаға және оңтүстік-батыс Азияға (шығысқа Грузияға дейін) тән. Сондай-ақ, Австралия, Оңтүстік Африка және АҚШ-қа әкелінген, онда ол жаугершілікке ұшыраған қамыстың бір түрі болып табылады. Пирролизидин алкалоидтарының жоғары концентрациясына байланысты ол жайылымдық малға, әсіресе жылқы сияқты қарапайым ас қорыту жүйесіне ие малға улы.

Сипаттама

Echium plantagineum – қыста өсетін бір жылдық өсімдік, 20–60 см биіктікке жетеді, жалпақ, тікше тәрізді, түкті жапырақтары 14 см-ге дейін созылады. Гүлдері күлгін түсті, 15–20 мм ұзындықта, барлық аталықтары гүлденгеннен кейін көрінеді және бұтақталған гүлшоғырында орналасқан.

Таксономия

Латын тіліндегі туыс атауы грек тіліндегі "эхис" сөзінен келген, ол "ілбиті (жыланның бір түрі)" деген мағынаны білдіреді. Бұл атау, мүмкін, тұқымдарының пішіні ілбитінің басына ұқсағандықтан немесе жіңішке гүлдің мойнының екіге бөлінуі ілбитінің тіліне ұқсағандықтан берілген. Өсімдіктің тамырын шараппен бірге жесе, халық арасында жылан шаққанда ем болатыны айтылады.

Инвазивті түрлер

E. plantagineum Австралияда жабайы түрге айналды, онда ол Salvation Jane (әсіресе Оңтүстік Австралияда) деп белгілі. АҚШ-та бұл түр Калифорния, Орегон және кейбір шығыс штаттарда, сондай-ақ Мичиганның солтүстік бөлігі сияқты аймақтарда табиғатта орнықты. Орегонда ол зиянды арамшөп деп жарияланды.

Уыттылық

E. plantagineum құрамында пиролизидин алкалоидтары бар, сондықтан оны қарын көпбөлімді жануарларға жарамайды. Көп мөлшерде жегенде малдың салмағы төмендеп, жағдайы нашарлаған жағдайларда бауыр зақымдануынан өлімге әкелуі мүмкін. Сондай-ақ, ол сүтті сиырлардың емізік терісін тітіркендіріп, адам терісіне зиян келтіреді. 2003 жылы Канберрадағы өрттен кейін, күйген жерде өсімдік көптеп гүлдеп, оны жеген көптеген жылқылар ауырып, өлді. Алкалоидтар Патэрсонның қарғысының нектарында да табылғандықтан, одан жасалған балды басқа балдармен араластырып, уын сұйылту қажет.