Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Спленаны хирургиялық жолмен алу
Surgical removal of the spleen
Спленектомия – спленаны ішінара немесе толық алып тастауға арналған хирургиялық процедура. Сплена қапталған бактерияларды тиімді жою қабілетіне байланысты иммунологиялық функция тұрғысынан маңызды орган болып табылады. Сондықтан, спленаны алып тастау спленектомиядан кейін немесе аспления кезінде организмнің иммундық жүйесінің инфекциямен тиімді күресу қабілетінің төмендеуінен туындаған, медициналық шұғыл жағдайды талап ететін және тез өлімге әкелетін инфекция қаупін тудырады. Спленектомияға жиі кездесетін себептерге травма, ісіктер, спленомегалия, сондай-ақ серпалы жасушалы анемия немесе талассемия сияқты гематологиялық аурулар жатады.
A splenectomy is the surgical procedure that partially or completely removes the spleen. The spleen is an important organ in regard to immunological function due to its ability to efficiently destroy encapsulated bacteria. Therefore, removal of the spleen runs the risk of overwhelming post splenectomy infection, a medical emergency and rapidly fatal disease caused by the inability of the body's immune system to properly fight infection following splenectomy or asplenia. Common indications for splenectomy include trauma, tumors, splenomegaly or for hematological disease such as sickle cell anemia or thalassemia.
Процедура
Лапароскопия көкбауыр тым үлкен болмаған және процедура жоспарлы түрде жасалған жағдайларда артықшылықты әдіс болып табылады. Ашық хирургиялық араласу жарақаттанған жағдайларда немесе көкбауырдың үлкейгені байқалса жасалады. Екі әдіс те күрделі хирургиялық операция болып саналады және жалпы наркоз астында жүргізіледі. S. pneumoniae, H. influenza және N. meningitidis бактерияларына қарсы вакцинация, мүмкін болса, операция алдында жүргізілуі керек, бұл көкбауыр алынып тасталғаннан кейін туындайтын және тез дамитын, өте қауіпті септицемия (OPSI) қаупін азайтуға бағытталған. Көкбауыр тамырлардан ажыратылады. Көкбауырды бекітіп тұратын гастроспленикалық, спленоренальді және спленоколикалық байламалар тіліне жібітіліп, орган алынып тасталады. Кейбір жағдайларда қосымша көкбауырлар табылып, операция кезінде бірге алынып тасталады. Кесік тігіледі және қажет болған жағдайда дренаж қойылады. Қажет болған жағдайда, тіндік үлгілер зертханаға талдау үшін жіберіледі.
Laparoscopy is the preferred procedure in cases where the spleen is not too large and when the procedure is elective. Open surgery is performed in trauma cases or if the spleen is enlarged. Either method is major surgery and is performed under general anesthesia. Vaccination for S. pneumoniae, H. influenza and N. meningitidis should be given pre operatively if possible to minimize the chance of overwhelming post splenectomy infection (OPSI), a rapid developing and highly fatal type of septicaemia. The spleen is located and disconnected from its arteries. The ligaments holding the spleen in place, gastrosplenic ligament, splenorenal ligament and splenocolic ligament, are dissected and the organ is removed. In some cases, one or more accessory spleens are discovered and also removed during surgery. The incisions are closed and when indicated, a drain is left. If necessary, tissue samples are sent to a laboratory for analysis.
Жанама әсерлер
Спленэктомия сепсис қаупін арттырады, әсіресе, S. pneumoniae және Haemophilus influenzae сияқты капсуласы бар микроорганизмдерден туындайтын, күшті постспленэктомиялық сепсис қаупін. Сондықтан, науқастарға операциядан кейін пневмококк конъюгацияланған вакцинасы (Prevnar), Hib вакцинасы және менингококк вакцинасы салынады (аспленияға қараңыз). Бұл бактериялар әдеттегі жағдайларда жұқпалы ауру тудырады, бірақ спленэктомиядан кейін, инфекциялық бактериялар жеткілікті түрде оpsonдалмағанда, инфекция ауырлайды. Спленэктомия бабезиоздың ауырлығын да арттырады. Спленэктомия жасаған науқастар бабезиозға көбірек бейім және симптомдар пайда болғаннан кейін бес-сегіз күн ішінде қайтыс болуы мүмкін. Оларда ауыр гемолитикалық анемия және кейде гепатомегалия байқалады. Сплені жоқ науқастарда паразитемия деңгейі 85%-ға дейін жетеді, ал сплені бар және иммундық жүйесі жұмыс істеп тұрған адамдарда 1–10%-ға дейін. Спленэктомиядан кейін қандағы лейкоциттердің саны артуы мүмкін. Спленэктомиядан кейін тромбоциттердің саны қалыптан тыс жоғары деңгейге (тромбоцитоз) дейін көтерілуі мүмкін, бұл өлімге әкелуі мүмкін тромбтардың пайда болу қаупін арттырады. Спленэктомиядан кейін, көкбауырдың тромбоциттерді оқшаулау және жою функциясының болмауына байланысты, жеңіл тромбоцитоз байқалуы мүмкін. Сонымен қатар, спленэктомия сүйек миындағы тромбоциттердің өндірісін сәл арттыруы мүмкін. Әдетте, эритроциттер көкбауырда сақталады және қан айналымынан алынады, соның ішінде зақымдалған эритроциттерді де алып тастайды. Алайда, спленэктомиядан кейін көкбауырдың жоқтығы осы функцияны орындай алмайтынын білдіреді, сондықтан зақымдалған эритроциттер қанда айналып жүреді және қанға заттар шығара алады. Егер бұл зақымдалған эритроциттердің прокоагулянттық белсенділігі болса, олар бөліп шығаратын заттар прокоагулянттық жағдайға әкелуі мүмкін, бұл тромбоэмболиялық оқиғаларға, мысалы, өкпе эмболиясына, портальды вена тромбозына және терең вена тромбозына әкелуі мүмкін. Спленэктомия сонымен қатар созылмалы нейтрофилияға да алып келуі мүмкін. Спленэктомия жасаған науқастардың қан жағдайында көбінесе Хауэлл-Жолли денелері және сирек жағдайларда Хайнц денелері табылады. Хайнц денелері әдетте G6PD (глюкоза-6-фосфат дегидрогеназа) тапшылығы және созылмалы бауыр ауруларында кездеседі. Спленэктомия жадты B-жасушаларының жиілігін де күрт азайтады. 740 екінші дүниежүзілік соғысының қатысушыларына жасалған 28 жылдық бақылау, пневмониядан болатын өлім-жітімнің айтарлықтай жоғарылауын (күтілген 1,74-ке қарағанда 6 өлім) және ишемиялық жүрек ауруынан болатын өлім-жітімнің жоғарылауын (күтілген 30,26-ға қарағанда 41 өлім) көрсетті, бірақ басқа жағдайлардан емес.
Splenectomy causes an increased risk of sepsis, particularly overwhelming post splenectomy sepsis due to encapsulated organisms such as S. pneumoniae and Haemophilus influenzae which are no longer able to be destroyed. Therefore, patients are administered the pneumococcal conjugate vaccine (Prevnar), Hib vaccine, and the meningococcal vaccine post operatively (see asplenia). These bacteria often cause a sore throat under normal circumstances but after splenectomy, when infecting bacteria cannot be adequately opsonized, the infection becomes more severe. Splenectomy also increases the severity of babesiosis, Splenectomized patients are more susceptible to contracting babesiosis and can die within five to eight days of symptom onset. They have severe hemolytic anemia, and occasional hepatomegaly has been documented. Parasitemia levels can reach up to 85% in patients without spleens, compared to 1–10% in individuals with spleens and effective immune systems. An increase in blood leukocytes can occur following a splenectomy. The post splenectomy platelet count may rise to abnormally high levels (thrombocytosis), leading to an increased risk of potentially fatal clot formation. Mild thrombocytosis may be observed after a splenectomy due to the lack of sequestering and destruction of platelets that would normally be carried out by the spleen. In addition, the splenectomy may result in a slight increase in the production of platelets within the bone marrow. Normally, erythrocytes are stored and removed from the circulating blood by the spleen, including the removal of damaged erythrocytes. However, after a splenectomy the lack of presence of the spleen means this function cannot be carried out so damaged erythrocytes will continue to circulate in the blood and can release substances into the blood. If these damaged erythrocytes have a procoagulant activity then the substances they release can lead to the development of a procoagulant state and this can cause thromboembolic events e. g. pulmonary embolism, portal vein thrombosis and deep vein thrombosis. Splenectomy may also lead to chronic neutrophilia. Splenectomy patients typically have Howell Jolly bodies and less commonly Heinz bodies in their blood smears. Heinz bodies are usually found in cases of G6PD (Glucose 6 Phosphate Dehydrogenase) and chronic liver disease. A splenectomy also results in a greatly diminished frequency of memory B cells. A 28 year follow up of 740 World War II veterans who had their spleens removed on the battlefield showed a significant increase in the usual death from pneumonia (6 deaths rather than the expected 1.74) and an increase in the deaths from ischemic heart disease (41 deaths rather than the expected 30.26) but not from other conditions.
Жалпыға ортақ көкбауырды алып тастау
Сілекейдің қорғаныш функцияларының көп бөлігін сақтап қалуға болады, егер сілекейдің аз бөлігі қалдырылса. Клиникалық жағдайларға қарай, қазіргі кезде хирургиялық ішінара (толық емес) сілекейектомиясы немесе ішінара сілекей эмболизациясы жасауға көбінесе тырысылады. Вакцинация және антибиотиктер сілекейдің жоқтығынан туындайтын қауіптерге қарсы жақсы қорғаныш ұсынатын болса да, бұл көбінесе нашар дамыған елдерде қолжетімді емес. Дегенмен, сақталған сілекей тінінің толық қорғаныс беруіне уақыт қажет болғандықтан, операция алдындағы вакцинация жасау ұсынылады.
Much of the spleen's protective roles can be maintained if a small amount of spleen can be left behind. Where clinically appropriate, attempts are now often made to perform either surgical subtotal (partial) splenectomy, or partial splenic embolization. In particular, whilst vaccination and antibiotics provide good protection against the risks of asplenia, this is not always available in poorer countries. However, as it may take some time for the preserved splenic tissue to provide the full protection, it has been advised that preoperative vaccination still be given.