Кіріспе

Американдық физикалық химик (1887–1980)

Реймонд Тайер Бирдж (13 наурыз 1887 – 22 наурыз 1980) – американ физигі.

Мансап

Бруклинде (Нью-Йорк) ғалымдар отбасында дүниеге келген Бирдж 1913 жылы Висконсин университетінен докторлық диссертациясын қорғады. Сол жылы ол Айрин А. Уолшқа үйленді. Бирджтердің екі баласы болды: Каролин Элизабет (Э.Д. Йоки ханым) және Роберт Уолш, 1973-1981 жылдары Лоренс Беркли ұлттық зертханасының директорының орынбасары. Сиракуза университетінде бес жыл оқытушы болып жұмыс істегеннен кейін, ол Калифорния университетінің (Беркли) физика факультетіне қабылданды, онда 1955 жылы төрағалық қызметтен зейнетке шыққанға дейін қалды. Берклиге келген соң Бирдж сол кезде Гилберт Н. Льюис басқарған Беркли химия колледжімен ынтымақтастық орнатуға тырысты. Алайда, Бирджтің Бор атомын қолдауы, Льюис атомның кубтық теориясын қорғаған химиктермен қақтығысқа әкелді. Бирдж ғылыми пікірталасқа сескенбеді және атом құрылымы бойынша курсын жалғастырды, соның арқасында болашақ химия саласындағы Нобель жүлдегерлері Уильям Фрэнсис Гиаук және Гарольд Клейтон Урей оның шәкірттері болды. Оның молекулалық спектрлер жөніндегі жұмысына кейін Лерой Бернштейн теориясымен толықтырылған Бирдж-Спонер әдісін жасау кірді. Бирдждің кейінгі еңбектері негізгі физикалық тұрақтылардың өлшемдеріндегі әртүрлілік пен үйлесімсіздікке байланысты туды. Оның қызығушылығы физикалық ғылымдардың барлық саласын терең меңгеруіне әкелді және көптеген жарияланымдармен жемісті болды, әсіресе 1929 жылғы «Reviews of Modern Physics» журналындағы мақаласында бұрын жарияланған нәтижелерге негізделген тұрақтылардың стандартты жиынтығы ұсынылды. Физикалық ғылымда қолданылатын статистикалық әдістерге қанағаттанбауы В. Эдвардс Демингпен ынтымақтастыққа алып келді. 1934 жылы «Reviews of Modern Physics» журналында жарияланған бірлескен жұмысынан кейін олардың көзқарастары айырмашылыққа түсті: Деминг Уолтер А. Шеухарттың жұмысын жалғастырды, ал Бирдж ең кіші квадраттар және максималды ықтималдық әдістері сияқты дәстүрлі статистикалық тәсілдерге қызығушылық танытты. Бирджтің статистикаға деген қызығушылығы оны парапсихологияны зерттеуге итерді, онда ол нақты нәтижелерге қол жеткізе алмаған көптеген тәжірибелер жүргізді.

Беркли физика кафедрасының басшылығы

Бірж белсенді әкімші болды және кафедраның беделін қалыптастырушы болды, Роберт Оппенгеймер мен Эрнест Лоуренс сияқты физиктерді іздестіріп, 1930 жылдардағы кафедраның алтын дәуірі мен Екінші дүниежүзілік соғыс, Манхэттен жобасы және "Ірі ғылымның" пайда болуымен байланысты өзгерістерді басқарып жүрді. 1930 жылдардың соңында Бирж Оппенгеймердің әріптесі Роберт Серберге оқушы профессорлық лауазым беруге қарсы болды, ол басқа әріптесіне "кафедрада бір еврейдің өзі жеткілікті" деп жазды. Оппенгеймер мен Сербер екеуі де еврей болған. 1949 жылы Маккарти дәуірінде Калифорния университетінің регенттері барлық қызметкерлерден коммунизмге қарсы ант беруді талап етті. Бирж антқа қарсы болғанымен, көп ойланып, жан дүниесін зерттегеннен кейін, кафедра мен университетке деген адалдығы сөз бостандығы үшін қол қоюды және іштен күресуді талап ететініне шешім келдірді. Көптеген әріптестері қол қоймады және жұмыстан босатылды.