Кіріспе
Польшалық фармацевт, инженер, кәсіпкер, өнертапқыш және қайырымдылық жасаушы Ян Йозеф Игнаси Лукасевич (8 наурыз 1822 – 7 қаңтар 1882) – Польшалық фармацевт, инженер, кәсіпкер, өнертапқыш және қайырымдылық жасаушы. Ол Австрия-Мажарстанның Галиция және Лодомерия Корольдігіндегі ең белгілі қайырымдастардың бірі болды. 1856 жылы ол әлемдегі алғашқы заманауи мұнай өңдеу зауытын салған пионер еді. Оның жетістіктеріне мұнайдан керосин алу әдісін табу, қазіргі керосин шамдарын (1853 жыл), Еуропадағы алғашқы заманауи көше шамдарын (1853 жыл) ойлап табу және әлемдегі алғашқы заманауи мұнай ұңғымасын (1854 жыл) салу кіреді.
Jan Józef Ignacy Łukasiewicz (; 8 March 1822 – 7 January 1882) was a Polish pharmacist, engineer, businessman, inventor, and philanthropist. He was one of the most prominent philanthropists in the Kingdom of Galicia and Lodomeria, crown land of Austria Hungary. He was a pioneer who in 1856 built the world's first modern oil refinery. His achievements included the discovery of how to distill kerosene from seep crude oil, the invention of the modern kerosene lamp (1853), the introduction of the first modern street lamp in Europe (1853), and the construction of the world's first modern oil well (1854).
Жастар және оқу
Игнатий Лукашевич 1822 жылдың 8 наурызында Австрия империясының Галиция және Лодомерия корольдігінде, Милецке жақын орналасқан Задузники қаласында (Польшаның бөлінісінен кейін) бес баланың ең кішісі болып дүниеге келді. Оның отбасы армян тегінен шыққан. Оның ата-анасы – Аполлония, туған тегі Świetlik, және Юзеф Лукашевич, жергілікті зиялы ақсүйектер қатарынан, Łada елтаңбасын тағуға құқылы және Костюшко көтерілісінің қатысушысы болған. Отбасы Задузникиде шағын үйді жалға алды, бірақ Игнатий дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай қаржылық қиындықтар туындап, оларды жақын орналасқан Ржешов қаласына көшуге мәжбүр етті. Онда Игнатий жергілікті орта мектепке (Конарский гимназиясы) қабылданды, бірақ емтиханды тапсыра алмағандықтан 1836 жылы білім ордасын тастады. Әке-шешесіне көмектесу және туыстарын қаржылық тұрғыдан қолдау мақсатында ол Ланкутқа қоныс аударды, онда дәріхананың көмекшісі ретінде жұмыс істеуге кірісті. Өмірінің соңында Лукашевич балалық шағын қуанышпен есіне алды; отбасылық атмосфера патриоттық және демократиялық болды, ал ол алғашқы ұстазы полковник Войсым Антониевичті, олардың үйінде тұрған адамды жиі еске алды.
Саяси қозғалыстарға қатысу
Ланкутқа көшіп келгеннен кейін, Лукасиевич Польшаның егемендігі мен тәуелсіздігін қайта орнату идеясын қолдаған бірнеше саяси ұйымдарға қатысып, аймақта көптеген саяси жиындарға қатысты. 1840 жылы ол Ржешовқа оралды, онда Эдвард Хюблдің жеке дәріханасында жұмысын жалғастырды. 1845 жылы ол дипломат және қоғамдық қайраткер Эдвард Дембовскимен танысты, ол Лукасиевичті құпия "Польша демократиялық қоғамын біріктіру" партиясына қабылдады – бұл партия радикалды саясатқа бағытталған және Австрия үкіметіне қарсы көтеріліс ұйымдастыруды қолдаған. Ұйымның мақсаты үш бөліске түскен елге қарсы жалпыұлттық көтеріліске дайындық жасау еді. Бұл қозғалысты Австрия монархиясына қауіп деп есептегендіктен, 19 ақпанда 1846 жылы Лукасиевич пен партияның бірнеше мүшелері Австрия билігімен тұтқындалып, Львов қаласында түрмеге қамалды. Бірақ, 1847 жылдың 27 желтоқсанында Лукасиевич дәлелдердің жетіспеуіне байланысты түрмеден босатылды, алайда өмірінің соңына дейін ол "саяси сенімсіз" деп есептелді және оның іс қағаздары бар жергілікті полиция тарапынан үнемі бақыланды. Оған сондай-ақ ағасы Францискпен бірге Львовта тұруға бұйырылды.
Химияшы мамандығы
1848 жылғы 15 тамызда ол Австрияның Галисиясындағы ең ірі және ең жақсы дәріханалардың бірінде (сол кезде "Австриялық Польша" деп аталған); Пётр Миколашқа тиесілі Львовтағы "Алтын Жұлдыз" (Pod Złotą Gwiazdą) дәріханасында жұмыс істеді. 1850 жылы Миколаш пен Лукасевичтің бірлескен еңбегі – қолға ұсталатын фармацевтикалық альманах және "манускрипт" деп аталатын құнды құжат жарық көрді. Осы жетістігі үшін билік оған Краковтағы Корольдік Ягеллон университетінде фармацевтикалық білімін жалғастыруға рұқсат берді. Бірнеше жыл бойы, көбінесе Миколаш қаржыландырған оқудан кейін, ол барлық университет емтихандарын тапсырды, бірақ фармакогнозиядан емтиханды тапса алмады, бұл оның бітіруіне кедергі келтірді. Соңында, 1852 жылғы 30 шілдеде Лукасевич Вена университетінің фармацевтика факультетін бітірді, онда фармацевтика магистрі дәрежесін алды. Львовтағы Пётр Миколашқа тиесілі дәріханаға оралғаннан кейін, ол керосиннің қолданылуын зерттеуге арналған өмірінің жаңа кезеңін бастады.
Мұнай өнеркәсібі және май шамдары
Галицияның Карпат алқабында мұнайдың бұрыннан бар екені белгілі болғанмен, ол көбінесе малға арналған дәрілік зат ретінде және майлау үшін қолданылды. Бірақ Лукасевич, Джон Зех және Миколаш Галицияда және әлемде алғаш рет сұйықтықты дистилляциялап, оны жарық беруге пайдаланып, жаңа өнеркәсіп саласын құрды. 1852 жылдың күзінде Лукасевич, Миколаш және оның әріптесі Джон Зех, Дрохобыч қаласынан келген саудагерлер әкелген бірнеше баррель мұнайды зерттеді. Фармацевтикалық әдістер мен процестер арқылы тазартылған мұнай жергілікті дәріханаларда сатылды, бірақ жоғары бағаға байланысты тапсырыстар аз болды. 1854 жылдың басында Лукасевич Горлицеге көшіп, жұмысын жалғастырды. Ол кәсіпкерлер мен жер иелерімен бірлесіп көптеген компаниялар құрды. Сол жылы Кросно қаласының жанындағы Бобркада әлемдегі алғашқы мұнай "кенін" ашты (2020 жылға дейін жұмыс істеп келді). Сонымен қатар Лукасевич керосин шамдары бойынша жұмысын жалғастырды. Осы жылы Горлицедегі Завод ауданында алғашқы керосиндік көше шамдары орнатылды. Келесі жылдары ол жергілікті саудагерлер мен кәсіпкерлермен бірлесіп бірнеше мұнай ұңғымасын ашты. 1856 жылы Ясло қаласының жанындағы Улашовицеде әлемдегі алғашқы өнеркәсіптік мұнай зауыты – "мұнай айыру зауыты" ашылды. Керосинге сұраныс әлі де төмен болғандықтан, зауыт бастапқыда негізінен жасанды асфальт, машина майы және майлау материалдарын өндірді. 1859 жылы өрт салдарынан зауыт қирады, бірақ келесі жылы Кросно қаласының жанындағы Поланкада қайта жаңартылды.
Кейінгі өмір және өлім
1857 жылы Лукашевич өзінің немере қызы Онората Стачерскаға үйленді және жалғыз қызы Марианнадан айырылғаннан кейін, ол мен оның әйелі Валентина Антониевичті асырап алды. 1858 жылы Яслоға көшіп келген Лукашевич 1863 жылға қарай бай адамға айналды. Ол 1863 жылғы қаңтар көтерілісін ашық қолдады және босқындарға көмектесу үшін қаржы жинады. 1865 жылы ол үлкен поместье және Чорковка ауылын сатып алды. Онда ол тағы бір мұнай өңдеу зауытын ашты. Галициядағы ең ірі байлықтардың бірін жинаған Лукашевич Дукла және Горлице аймақтарында мұнай өнеркәсібінің дамуын ынталандырды. Ол Ропианка, Вильсния, Смеречне, Ропа және Войтова сияқты аймақтағы бірнеше мұнай өндіру кәсіпорындарына, соның ішінде мұнай ұңғымаларына өз атын берді. Ол сонымен қатар аймақтық меценат болып, Бобркада шипажай, Чорковкада капелла, ал Зрецинде үлкен шіркеу салды. Өз заманының ең белгілі кәсіпкерлерінің бірі ретінде Лукашевич Галиция Сейміне сайланды. 1877 жылы ол алғашқы Мұнай өнеркәсібі конгресін ұйымдастырып, Ұлттық мұнай қоғамын құрды. Игнатий Лукашевич 7 қаңтар 1882 жылы пневмониядан Галисия және Лодомерия Корольдігінің Чорковка қаласында қайтыс болды және жақын маңдағы (3 шақырым) Зрециндегі шағын зиратта, ол қаржылаған готикалық стильдегі шіркеудің қасында жерленді.
Дәйексөздер
Бұл сұйықтық – елдің болашақ байлығы, тұрғындарының әл-ауқаты мен гүлденуі, кедейлерге жаңа табыс көзі және мол жеміс беретін жаңа өнеркәсіп саласы. – 1854 жыл.