Кіріспе

Бельгиядағы ирланд миссионері Фредегунда (лат. Fredegundis; фр. Frédégonde; 8 желтоқсан 597 ж. қайтыс болды) – Сойсон франк королі Хилперик I-нің әйелі. Фредегунда 584 жылдан 597 жылға дейін ұлы Хлотар II ересек болмаған кезінде регент болып қызмет етті. Фредегунда туралы дәстүрлі түрде жаман пікір қалыптасқан, оның ішінде Григорий Турскийдің баяндамаларында оны аяусыз кісі өлтіруші және қатыгез деп сипаттаған. Ол көптеген қатыгездік оқиғаларымен, әсіресе қайын сіңілісі, Аустразия королевасы Бруньгильдамен ұзақ созылған антагонизмімен танымал.

Таңдау

Фредегунда қарапайым отбасында дүниеге келген, бірақ король Чильперикпен байланысы арқылы билікке ие болды. Олардың некесі көп ұзамай нашарлап, Галсуинта сол жылы қайтыс болды – бұл, Чильперик немесе Фредегундтың (шамамен 568 ж.) бұйрығымен мойнынан қысылып өлтірілген болуы мүмкін. Галсуинтадан кейін патшайым болған Фредегундқа қарсы Галсуинтаның әпкесі Брунхильда 40 жылдан астам созылған анталасты бастады. Турский Григорийдің айтуынша, патшайым адалдықтан айырылған. Король Гунтраммен бірге кешкі ас ішкенде, жақында күйеуін жоғалтқан Фредегунда жүкті екендігін айтып, үстелден тұрды. Бұл жаңалық корольді таң қалдырды, өйткені оның ұлы Клотар II төрт ай бұрын ғана дүниеге келген еді. Турский Григорий бұл оқиғаны Фредегундтың күйеуіне опасыздық жасауының салдары деп түсіндіреді. Фредегундтың тағы бір ұлы Самсон отбасы Турне қаласында қоршауда болғанда ауыр сырқатқа шалдықты. Григорийдің сөзіне қарағанда, Фредегунда Самсоннан ауру жұқтырып аламын деп қорқып, оны өзінен шеттетуге және өлтіруге рұқсат берді. Король оның бұл әрекетіне ашуланды, себебі бала әлі крещениеден өтпеген еді. Самсон күткеннен ұзақ өмір сүрген соң, Фредегунд корольдің тілегі бойынша оны крещениеге шомылдырды.

Дін

Фредегунданың регенттік кезінде ол діни қызметкерлердің қолдауын сақтап қалды. Грегори Хальфондтың сөзіне қарағанда, Солтүстік Галлиядағы онға жуық епископтықтар Фредегунд пен Хлотарға адал болды. Хальфонд сондай-ақ Фредегундтың Ле-Ман епископына қаржылық көмек көрсеткенін айтады. 616 жылғы өсиетінде Ле-Ман епископы Бертрам, Этамп қаласындағы Боннелл вилласын Фредегунд пен оның жас ұлы Хлотар II-ден 596 және 597 жылдар аралығында сыйлық ретінде алғанын мойындайды. Фредегундтың епископ Бертрамға жасаған сыйы – жалғыз жағдай емес, өйткені Нестрия монархиясы да достық қарым-қатынас орнатып, Пуатьедегі Әулие Крест монастырын қолдады. Пратекстаттың жер аударылудан оралғаннан кейін, патшайым оны шіркеуде қарсы алып, екінші рет жер аударуымен қорқытты. Бірақ епископ алаңдамады, себебі ол сыйлығын жұмақта алатынына сенді, ал Фредегунд тозақта жазаланады деп ойлады. Фредегонданың қабірі – Сен-Дени базиликасында орналасқан, Сен-Жермен-де-Пре аббат шіркеуінен келген мрамор мен мыстан жасалған мозаикалық фигура. Фредегунда оны көруге үлкермеді, бірақ оның ұлының Брунильданы өлімге кесіп жіберуі Фредегундпен болған қақтығысының із қалдырды. Сол кездегі король Клотар II оны қолдары мен шашынан жас, жабайы жылқының құйрығына байлап, бүкіл армияның алдынан сүйреп әкетуге бұйрық берді. Король бұйрық берген бойда, ол орындалды. Жылқыдағы адам алғашқы рет шүкірлерін қазғанда, жылқы өкшесін соншалықты күшпен соқты, Брунильданың басы ұшып кетті. Оның денесі бұталар мен қызыл жиделі бұталардың арасынан, төбелер мен жартастардан сүйреліп әкетілді, денесі мүше-мүше болып жыртылды.

Тақырыбы

Кильперик I-мен бес ұлы мен бір қызы болған, Ригунт (* шамамен 570; † 585 жылдан кейін). Ең үлкен төрт ұлы – Хлодоберт (* 565, † 580), Самсон (* 575, † 577), Дагоберт († 580) және Теодерик (* 582, † 584) болды, олардың бәрі жас кезінде қайтыс болды.

Беделі

Фредегундтың дәстүрлі түрде жағымсыз беделі бар. Григорий Турскийдің айтуынша, Фредегунда патшайым ретінде сарайдағы интригаларға араласып, Руан епискобы Пратекст, Бургундия королі Гунтрам сияқты саяси қайраткерлер мен дін қызметкерлерін өлтірудің көптеген жоспарларына жауапты болды. Дегенмен, Григорий Турскийдің баяндамасына күдікпен қарау керек, өйткені ол Фредегундқа қатысты күшті жағымпаздық танытады. Halfond Нестриялық сарайдағы қарым-қатынастардағы қайшылықтарға назар салды. Мысалы, Фредегундтың Претекстқа қарсы жасаған қастандығы сәтті аяқталғаннан кейін, Леодовальдты өлтіруге тырысқаны айтылады, себебі Леодовальд оны тауып, әшкерелейді деп қорқады. Бұл жоспар сәтсіз аяқталды және олардың қарым-қатынасы шиеленіске ұшырады, алайда, оның өміріне қастандық жасалғанына қарамастан, ол 587 жылы Фредегундаға көмек көрсетуге келісті, ол оның атынан кісі өлтіруге қатысқан деген айыппен түрмеде отырған елшісінің біреуін босатуды білдірді. Сонымен қатар, Фредегундтың ұлы Хлотар II патша болған кезде де Леодовальд Нестрия монархиясының қамқорлығында болды және 614 жылы Париж кеңесіне шақырылды. Оның сенаторлық тегінен алған байланыстары оны патша Зигеберт, оның әйелі Брунгильда және Нестрияға қарсылас патшалық ретінде танылған Австразиялық сараймен де байланыстырды. Шындығында, патша Зигеберт I мен Брунгильда оны Тур епископы қызметіне тағайындады. Тарихшы Э.Т. Дейлидің пікірінше, осы әртүрлі ықпалдар оның Фредегунд пен Брунгильданы бір-біріне қарсы қоюына себеп болды. Таныстық пен демеушілік Грегорий мен Брунгильда арасындағы жақын қарым-қатынасқа әкелді, мұндай қарым-қатынасты сақтау үшін ол оның кемшіліктері туралы толыққанды пікір білдіре алмады. Нәтижесінде, Григорий Турский оларды саяси жаулар және моральдық қарсылықтар ретінде бейнелейді, Брунгильда оның жазбаларында ешқандай сынға ұшырамайды, ал Фредегунд түрлі кісі өлтіру жоспарларымен қатар, сиқыршылық, құдайға қарсы келу және тіпті сатқындық жасады деп айыпталады. Ол осындай айқын салыстыру Брунгильданы қолдауға және онымен саяси қарым-қатынасын ақтауға көмектеседі деп үміттенді. Фредегар сияқты басқа ғалымдардың жазған кейініректегі еңбектерін ескергенде, Брунгильданың беделі туралы әртүрлі түсіндірмелер осы сынға қатысты күмән тудырады. Григорийдің қайтысынан кейін Брунгильда биліктен құлап, түрлі патшаларды өлтіруде айыпталып, жазалау ретінде өлім жазасына кесілді. Бұл айыптамалар, шындыққа жатса да немесе сарайдағы интригалардың нәтижесінде жасалған болса да, Фредегундтың замандасы және оның патшайымдық мәртебесіне тең болған Брунгильданың да ішкі жаулары болғанын көрсетеді. Брунгильданың Грегориймен болған қарым-қатынасы оның беделін сақтауға көмектесетін демеушісі болды.

Музыка

Француз композиторлары оның тарихын музыка арқылы бейнеледі. Эрнест Гиро Луи Галле жазған либретто бойынша "Фредегонда" операсын жазуды бастады, бірақ 1892 жылы қайтыс болғандықтан аяқтамады; оны Камиль Сен-Сенс және Поль Дюкас аяқтады, ал 1895 жылы тұңғыш рет қойылды. Макс д’Оллоне 1897 жылы "Фредегонда" кантатасы үшін Рим сыйлығын жеңіп алды. Франц Шмидттың үш актілі "Фредегундс" операсы, Феликс Дахнның мәтіні Бруно Харт Варден мен Игнац Майкл Веллеминскийдің қолынан өтті, 1916-1921 жылдары жазылып, 1922 жылы Берлинде тұңғыш рет сахнаға шықты.