Каталондық Рождество дәстүрі: Tió de Nadal – сыйлық әкелетін, бетіне күлімдеу салынған, қысқа ағаш бөлігі. Тарихы, мағынасы және басқа аймақтардағы ұқсас әдеттер туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Каталондық Рождество дәстүрі
Catalan Christmas Tradition
Tió de Nadal (; ағылшын тілінде "Рождестволық бұлғақ"), сонымен қатар tió (Бұлғақ), soca немесе tronc(а) (тірек) деп те аталады, бұл Каталония, Майорка (Надалер деп аталады), Окситания (Оңтүстік Франция) және Андоррада кең таралған Рождестволық дәстүрге қатысты Каталон мифологиясының кейіпкері. Арагонда оны арагон тілінде Tizón de Nadal, Toza de Nadal немесе Tronca de Nadal деп те атайды. Tió de Nadal германдық Рождество ағашы дәстүрімен, сондай-ақ кішкентайларға сыйлықтар әкелетін дәстүрмен және британдық Юль бұлғағымен (Галицияда тизон до Надаль, ал Окситанияда Качафуок, Качофио немесе Сок де Надаль) байланысты.
The Tió de Nadal (; meaning in English "Christmas Log"), also known simply as tió (Log), soca or tronc(a) (trunk), is a character in Catalan mythology relating to a Christmas tradition widespread in Catalonia, Majorca (known as Nadaler), Occitania (Southern France) and Andorra. In Aragon it is also called, in Aragonese, Tizón de Nadal, Toza de Nadal or Tronca de Nadal. The Tió de Nadal is related to the tradition of the Germanic Christmas tree, also a bearer of gifts for the little ones, and with the British Yule log (tizón do Nadal in Galicia and Cachafuòc, Cachofio or Soc de Nadal in Occitania).
Шолу
Көптеген каталондық үйлерде мерекелік маусымда кездесетін Тио де Надальдың пішіні – шамамен ұзын, іші қуыс ағаш бөлігі. Соңғы кезде Тио екі немесе төрт таяқтан жасалған аяқтарға тік тұрып, жоғарғы жағында кең күлімдеген беті боялған, қызыл шұлықтан жасалған тоқпақ (дәстүрлі барретинаның кіші нұсқасы) және көбінесе үш өлшемді мұрыны бар. Бұл аксессуарлар тек соңғы уақытта ғана қосылып, ағаш бөлігінің дәстүрлі және жалпақ табиғи түрін өзгертті. Қасиетті Тұңғыш Марияның тойынан (8 желтоқсан) бастап, Тиоға әр түнде "тамақтандырып", оны салқындап кетпеуі үшін жамылғымен жабады. Әңгімеге сүйенсек, Рождествоға дейін балалар ағашқа жақсы күтім жасап, оны жылы ұстап, тамақтандыру керек, сонда ол Рождество күні немесе Рождество қарсаңында сыйлықтар "шығарады". Рождество күні немесе кейбір үйлерде Рождество қарсаңында Тионы отынға жартылай салып, оған сыйлықтарды "шығаруды" бұйырады. Бұл дәстүрдің отқа қатысты бөлігі бұрынғыдай кең таралмаған, себебі көптеген қазіргі заманғы үйлерде камин жоқ. Оны сыйлықтарды шығаруға мәжбүр ету үшін, Тио де Надаль әндерін айта отырып, оны таяқтармен ұрады. Дәстүр бойынша, Тионы ұру алдында барлық балалар бөлмеден шығып, үйдің басқа жеріне барып, Тиодан көп сыйлықтар беруін тілейді. Қазіргі уақытта дұға оқу дәстүрі ұмытылған. Дегенмен, балалар отқа жақындап, таяқтарын жылыту үшін әдетте ас үйге барады. Бұл уақыт ересектерге балалар дұға оқып немесе таяқтарын жылытып жатқанда сыйлықтарды жамылғының астына салуға мүмкіндік береді. Тио үлкен заттарды тастамайды, себебі оларды Үш патша әкеледі деп есептеледі. Ол дәмділер, жаңғақтар, торон және кішкентай ойыншықтар қалдырады. Каталонияның әр аймағына байланысты, құрғатылған інжірлер де болуы мүмкін. Тиодан шығатын сыйлықтар – жеке емес, барлығына ортақ сыйлық, оны барлық қатысушылар бөліседі. Тионы көбінесе "Caga tió" ("дәрет тастайтын ағаш", "шұбатылған ағаш") деп атайды. Бұл атау Тио де Надаль әндерінің көптеген нұсқаларының осы сөзбен басталуынан туындаған, ол бастапқыда (әндер контекстінде) бұйрық болған ("Дәрет таста, ағаш!"). Бұл сөз тіркесін атау ретінде қолдану ежелгі дәстүрдің бөлігі емес деп саналады және оны қолдануға кеңес берілмейді.
The form of the Tió de Nadal found in many Catalan homes during the holiday season is a hollow log about long. Recently, the Tió has come to stand up on two or four stick legs with a broad smiling face painted on its higher end, enhanced by a red sock hat (a miniature of the traditional barretina) and often a three dimensional nose. Those accessories have been added only in recent times, altering the more traditional and rough natural appearance of a piece of wood. Beginning with the Feast of the Immaculate Conception (December 8), one gives the tió a little bit to "eat" every night and usually covers him with a blanket so that he will not be cold. The story goes that in the days preceding Christmas, children must take good care of the log, keeping it warm and feeding it, so that it will defecate presents on Christmas Day or Eve. On Christmas Day or, in some households, on Christmas Eve, one puts the tió partly into the fireplace and orders it to defecate. The fire part of this tradition is no longer as widespread as it once was, since many modern homes do not have a fireplace. To make it defecate, one beats the tió with sticks, while singing various songs of Tió de Nadal. The tradition says that before beating the tió all of the children must leave the room and go to another place of the house to pray, asking for the tió to deliver a lot of presents. Nowadays, the praying tradition has been left behind. Still, children go to a different room, usually the kitchen, to warm their stick next to a fire. This gives the adults time to put the presents under the blanket while the kids are praying or warming their sticks. The tió does not drop larger objects, as those are considered to be brought by the Three Wise Men. It does leave candies, nuts, torrons, and small toys. Depending on the region of Catalonia, it may also give out dried figs. What comes out of the Tió is a communal rather than individual gift, shared by everyone there. The tió is often popularly called Caga tió ("shitting log", "poo log"). This derives from the many songs of Tió de Nadal that begin with this phrase, which was originally (in the context of the songs) an imperative ("Shit, log!"). The use of this expression as a name is not believed to be part of the ancient tradition and its use is discouraged.