Кіріспе

Б.з.б. 1-ғасырдағы римдік әйел, Бруттің әйелі, Кіші Катонның қарындасы. Порция (б.з.б. 73 ж. шамамен – б.з.б. 43 жылғы маусым), кейде, әсіресе 18 ғасырғы ағылшын әдебиетінде Портия деп те аталады, б.з.б. 1-ғасырында өмір сүрген римдік әйел. Ол Марк Порций Катон Утиценскийдің (Кіші Катон) және оның бірінші әйелі Атилияның қызы болды. Ол Юлий Цезардың ең танымал өлтірушілерінің бірі Марк Юний Бруттің екінші әйелі ретінде белгілі және негізінен Цицеронның хаттарында кездеседі. Ол мейірімді мінезді, философияға қызығушылық танытқан және «түсінікке толы батылдығымен» ерекшеленген әйел болды. Плутарх оны жастық шағы мен сұлулығының шарықталуында деп сипаттаған. Ол өте жас кезінде әкесі анасынан адалдықтан айнып, ажырасып кеткен. Жастық шағында б.з.б. 58-53 жылдар аралығында әкесінің саяси одақтасы Марк Кальпурний Бибулға тұрмысқа шықты. Порцияның әкесі римдік оптимиаттар тобының мүшесі болды және Юлий Цезарға қатысты оппозицияда тұрды. Порция осы идеалдарды қабылдады және бұл үйленуге наразылық білдірмеді. Бибулмен екі баласы болды, олардың кем дегенде біреуі ұл. Бірнеше жылдан кейін Квинт Гортензий Порцияға үйлену үшін Катонға өтініш жасады. Әйеліне ғашық болған Бибул оны жібергісі келмеді. Гортензий оған үйленуге және бала туғаннан кейін Бибулға қайтаруға уәде берді. Ол Порцияның жастық шағы мен сұлулығын ескере отырып, оның одақтастарына бала тудырудан айыру табиғи заңға қайшы келеді және Бибул үшін көп бала тудырудың қажеті жоқ деп мәлімдеді. Дегенмен, Бибул одан ажырасуға бас тартты. Катон қызын өзінен төрт есе үлкен еркекке беруді қаламай, Бибулмен жасасқан келісімді бұзуға дайын болмады. Ол Цезардың флотының бір бөлігін басып алды, бірақ бұл Фарсалдағы шайқаста Цезардың Помпейді жеңуіне қарағанда маңызсыз болды. Бибул б.з.б. 48 жылы Помпейдің жеңілісінен кейін грипптен қайтыс болды, Порция жесір қалды.

Өлім

Порсияның өлімі көптеген тарихшылар мен жазушылардың назарында болды. Көптеген заманауи тарихшылар Порцияның б.з.д. 42 жылы өз-өзіне қол жұмсағанына сенді, оның ыстық көмір жұтқанын айтты. Алайда, қазіргі заманғы тарихшылар бұл әңгімені сенімсіз деп санайды, ал кең таралған болжам бойынша Порция ауа алмасы жоқ бөлмеде көмірді жағып, көміртек тотығымен уланып қайтыс болды. Порсияның қайтыс болған уақыты да даулы мәселе. Джон Х. Коллинз сияқты кейбір заманауи классиктер оның б.з.д. 43 жылғы жазда қайтыс болғанын айтады. Николай бұл оқиғаның Бруттың өлімінен бұрын болғанын мәлімдейді, бірақ ол Филиппидегі бірінші шайқастан кейін қайтыс болғанын, Бруттың өліп қалғанын ойлап, Бруттың Римдегі достарына хат жазып, оларды Порцияның өзін-өзі өлтіруіне кінәлағанын айтады. Плутарх Николайдың хат туралы айтқанын жоққа шығарып, оның шынайы болуы үшін хатта тым көп мәлімет ашылғанын айтады. Плутарх көмір жұту туралы оқиғаны қайталайды, бірақ оған сенбейді: «Бруттың әйелі Порция, философ Николай, сондай-ақ Валериус Максим, ол өлуді қалағанын, бірақ оған барлық достары қарсылық көрсеткенін, оны қатаң қадағалап отырғанын айтады; содан кейін ол оттан қызған көмірді тартып алды, жұтты, аузын тығыз жауып, өзін-өзі өлтірді. Дегенмен, Брут достарына жазған хатында Порция туралы ескертіп, оның тағдырына өкініп, оны ұмытып кеткендіктен, аурудан өлімді өмірден артық көретінін айтады». Осылайша, Николай оның қайтыс болған уақытында қателескен сияқты, өйткені оның ауруы, Брутқа деген сүйіспеншілігі және оның өлімінің тәсілі, егер хат шынайы болса, онда олар хатта көрсетілген. Плутарх Порцияның жалған бейнесін мойындайды, ол «әрбір кішкентай шу мен жылаудан қорқып», «Баканттардың ашуымен билік алған» және есінен танып, үйіне алып кеткенін түсіндіреді. Плутархтың «Мұхаббат туралы әңгімелердегі» Камма суреттеуі оның «Бруттағы» Порцияны түсіндіруіне ұқсас. Екі шығарма да шамамен бір уақытта жазылғандықтан, Плутархтың Каммаға қатысты анекдоттары Порция туралы анекдоттарға әсер еткен болуы мүмкін. Ксенофонттың «Киропедиясындағы» Пантея кейіпкері де Плутархтың Порциясына ұқсас, екі әйел де күйеулеріне шын мәнінде адал екенін және оларға адалдықтарын дәлелдеу үшін өздеріне зиян келтіруге дайын екендерін білдіреді, бұл Плутархтың Порция суретіне тағы бір шабыт көзі болуы мүмкін. Плутарх Порцияның өзіне адал әйел ретіндегі рөлін оның өзін-өзі өлтіруін суреттеу арқылы ерекшелендіреді. Саяси журналист және классицист Гарри Уиллстің айтуынша, Шекспир Порцияның Плутарх қайталаған, бірақ қабылдамайтын әдіспен өлгенін көрсетсе де, «тарихи Порция Филиппи шайқасынан бір жыл бұрын аурудан (мүмкін, обадан) қайтыс болды», бірақ Валериус Максим [қате] Бруттың сол шайқастағы өлімі туралы хабарды естіп, өзін-өзі өлтірді деп жазды. Бұл Марциалдың «Эпиграмма» 1.42-де жазылған оқиғаның нұсқасы болды». Порция Бруттан бұрын қайтыс болды деген пікірді Цицеронның хаты растайды. Бұл хат б.з.д. 43 жылғы маусымның соңында немесе шілде айының басында, Филиппи шайқасынан бұрын жіберілген болуы мүмкін. Бұл Порцияның өз-өзіне қол жұмсамағанын, бірақ ұзаққа созылған аурудан қайтыс болғанын көрсетеді. Плутархтың айтуынша, егер хат шынайы болса, Брут оның өліміне өкініп, достарын оған қамқорлық жасамағаны үшін кінәлаған. Кейіннен Цицерон Брутқа жазған хатында Порция туралы «бұл дүниеде бұрын-соңды болмаған» деп айтып, оның қайғысына көңіл бөлген.

Қазіргі заманғы

Колин МакКаллоның жеті романнан тұратын "Рим шеберлері" сериясында Порция "Цезарь әйелдерінде" бала, "Цезарьде" жасөспірім, ал "Октябрь аты" романында жас әйел ретінде суреттеледі. Порция алдымен республикалық құндылықтардың ынталы, ойсыз жақтасы, кейін ақылдан безген, содан соң мүлдем ақылсыз адам ретінде бейнеленеді. Оны үнемі қорлайтын Сервилия, Филиппи шайқасы алдында Брутке Порцияның ақылдан адасып, өзін-өзі көмірді жұтып өлтіргенін хабарлайтын хат жазады. Бірақ Брут Сервилияның Порцияны тамағына ыстық көмір құйып өлтіргеніне көбірек сенеді. Романның зұлым Сервилия сипатын ескерсек, бұл кісі өлтіруге сену оңай. Ол Торнтон Уайлдердің "Март Идтері" атты хаттар романында Юлий Цезардың өліміне әкелген оқиғаларды баяндайды. Порция кітаптың төртінші бөлігіндегі маңызды кейіпкерлердің бірі. Цицерон оны Брут сүйетін жалғыз адам деп айтады. Порция мен Сервилия бірнеше хат алмасады, олар Сервилияның Порцияға деген ұнамайтынын көрсетеді. Кейін Цезарь Порцияға Бруттың Римге қайтып келе жатқанын хабарлайтын хат жібереді, ал Порция оған сыпайы түрде алғыс айтады. Цезарь кейіннен Луций Мамилий Турринусқа (басты кейіпкер) Бруттың оған үйленгеніне қатты қызғанатынын және өзі де үйленсе екен деп тілейтінін мойындайды. Ол Стивен Фрайдың "Жұлдыздардың теннис доптары" кітабында еске алынады. Өшіріну үшін Саймон Коттер өзін түрмеге қамаған полиция қызметкері Оливер Делфке түрмеге отырудың орнына басқа мүмкіндік береді. Бұл мүмкіндік – Делфтің Порция Цезарьде жасағандай, ыстық көмірмен өзін-өзі өртеп өлтіруі.