Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Вьетнамның вице-президенті (1967–1971)
Vice President of South Vietnam from 1967 to 1971
Нгуен Као Кьи (8 қыркүйек 1930 – 23 шілде 2011) – Оңтүстік Вьетнамның әскери шенеунігі және саясаткері. 1960-жылдары Вьетнам Республикасы Әуе күштерінің басшысы болды, ал 1965–1967 жылдары әскери хунта кезінде Оңтүстік Вьетнамның премьер-министрі қызметін атқарды. Кейін, 1971 жылы саясаттан зейнетке шыққанға дейін, ол номиналды түрде азаматтық басшылықпен генерал Нгуен Ван Тхьюдің вице-президенті болды. Солтүстік Вьетнамда дүниеге келген Кьи француздық қолдауымен құрылған Вьетнам мемлекетінің Вьетнам Ұлттық Армиясына қосылды және француздықтар оны ұшқыш даярлығына жібергенге дейін жаяу әскер офицері болып бастады. Француздар Вьетнамнан шыққаннан кейін және ел бөлінгеннен кейін, Кьи Вьетнам Республикасы Әуе күштері қатарында өсіп, оның басшысы болды. 1963 жылдың қараша айында Кьи президент Нго Динь Дьемды құлатуға және Дьемнің өліміне әкелген төңкеріске қатысты. 1964 жылы Кьи хунта саясатында белгілі болды және «Жас түріктер» деп аталған жас, агрессивті офицерлер тобының құрамына кірді. Келесі екі жылда көптеген сәтті және сәтсіз төңкеріс әрекеттері болды. 1964 жылдың қыркүйегінде ол генералдар Лам Ван Фат пен Дыонг Ван Дыктың Нгуен Ханға қарсы төңкеріс жасау әрекеттерін тоқтатуға көмектесті, ал келесі ақпанда Фат пен Фам Нгок Тао жасаған тағы бір әрекеттің алдын алды. Оның қанатын қолдаған тактикасы – қарсыластарын кері шегінуге мәжбүрлеу үшін истребительдерді әуеге көтеріп, кең ауқымды әуе шабуылдарымен қорқыту болды. Соңғы әрекеттен кейін ол Ханды елден қууға мәжбүрледі және 1965 жылдың ортасында премьер-министр болып, хунтаның жетекші мүшесі болды, ал генерал Тхью мемлекет басшысы болды. Ол өзінің тартымды мінезімен, әйелдерге құмарлығымен және тәуекелге баратын, батыл мінез-құлқымен танымал болды, бұл Оңтүстік Вьетнамның американдық одақтастарын қатты алаңдатты және вьетнамдық жұртшылықты ашуландырды, олардың көпшілігі оны «каубой» және «бұзақы» деп есептеді.
Nguyễn Cao Kỳ (; 8 September 1930 – 23 July 2011) was a South Vietnamese military officer and politician who served as the chief of the Republic of Vietnam Air Force in the 1960s, before leading the nation as the prime minister of South Vietnam in a military junta from 1965 to 1967. Then, until his retirement from politics in 1971, he served as vice president to bitter rival General Nguyễn Văn Thiệu, in a nominally civilian administration. Born in northern Vietnam, Kỳ joined the Vietnamese National Army of the French backed State of Vietnam and started as an infantry officer before the French sent him off for pilot training. After the French withdrew from Vietnam and the nation was partitioned, Kỳ moved up the ranks of the Republic of Vietnam Air Force to become its leader. In November 1963, Kỳ participated in the coup that deposed president Ngô Đình Diệm and resulted in Diệm's assassination. In 1964, Kỳ became prominent in junta politics, and was part of a group of young, aggressive officers dubbed the "Young Turks". Over the next two years, there were numerous successful and failed coup attempts. In September 1964, he helped put down a coup attempt by Generals Lâm Văn Phát and Dương Văn Đức against Nguyễn Khánh, and the following February he thwarted another attempt by Phát and Phạm Ngọc Thảo. His favored tactic was to send fighter jets into the air and threaten large scale air strikes to force his opponents to back down. After the latter attempt, he also forced the Khánh into exile and became the leading member of the junta in mid 1965 by becoming prime minister, while General Thiệu was a figurehead chief of state. He gained notoriety for his flamboyant manner, womanizing, and risky and brash behavior, which deeply concerned South Vietnam's American allies and angered the Vietnamese public, many of whom regarded him as a "cowboy" and "hooligan".
Жас кездері және жоғарылау
Солтүстік азаматы Ки Ханойдың батысындағы Сон Тэй қаласында дүниеге келген. Ханойдағы Чу Ван Ан орта мектебін бітіргеннен кейін, ол Вьетнам мемлекетінің француздық қолдауындағы Вьетнам Ұлттық Армиясына қатарына қосылып, офицерлерді даярлау мектебін бітірген соң жаяу әскерге офицер болып тағайындалды. Бірінші Индокитай соғысы кезінде Хо Ши Миннің коммунистік Вьетминіне қарсы қысқа мерзімдегі әскери қызметтен кейін, француз әскери жараңдауы Киді, сол кездегі лейтенантты, Мароккодағы Маракешке ұшқыш ретінде оқуға жіберді. Ки 1954 жылдың 15 қыркүйегінде қанаттанды. Француздардың Điện Biên Phủ шайқасындағы жеңілісі мен Женева конференциясы Индокитайдағы отаршылдық дәуірін аяқтады, ал Ки жаңа Вьетнам Республикасына (Оңтүстік Вьетнам) оралды. Көлік эскадрильясының командирі ретінде Киге астанадағы басты әуежай – Тан Сон Ныат әуе базасының басшысы қызметі тапсырылды. Содан кейін Ки АҚШ-қа барып, Алабама штатындағы Максвелл әуе базасындағы Әуе командасы және штаб колледжінде алты ай оқыды, онда ол ағылшын тілін үйренді. Ол Вьетнамға оралып, әскери шендерді көтеріп жүрді. Ки 1961 жылы американдық құпия операциялар қауымдастығымен байланысын бастады. Тан Сон Ныат әуе базасының командирі болып қызмет еткен кезде, ол Оңтүстік Вьетнамның президенттік байланыс офицерінің алғашқы ұшқышы болды, ол Солтүстік Вьетнамға әскери барлау топтарын жіберуді ұйымдастырды. Ол өз командасынан пилоттарды Орталық барлау агенттігінің барлау бағдарламасына тартты және "Air America" компаниясының тәжірибелі ұшқышынан оқығаннан кейін кейбір миссияларды өзі орындады. Бір кезде Ки ЦРУ-дың Сайгон станциясының бастығы Уильям Колбиді демонстрациялық төмен қабатты ұшуға алып барды. Ки өзінің және ұшқыштарының бітіру тойына Сингапурға ұшуды сыйлық ретінде таңдады, онда ол барлығына қара ұшқыш костюмдері, жібек шарфтар және темекі тартқыштар сатып алды. Колби оның ұшуына риза болды, бірақ әсерлі киім-кешек таңдауына наразылық білдірді.
A northerner, Kỳ was born in Sơn Tây, a town west of Hanoi. After completing his secondary schooling in Chu Văn An High School, Hanoi, he enlisted in the French backed Vietnamese National Army of the State of Vietnam and was commissioned in the infantry after attending an officers training school. After a brief period in the field against the communist Việt Minh of Hồ Chí Minh during the First Indochina War, the French military hierarchy sent Kỳ, then a lieutenant, to Marrakech in Morocco to train as a pilot. Kỳ gained his wings on 15 September 1954. The French defeat at the Battle of Điện Biên Phủ and the Geneva Conference ended the colonial presence in Indochina, and Kỳ came back to the new Republic of Vietnam (South Vietnam). The commander of a transport squadron, Kỳ was put in charge of Tân Sơn Nhứt Air Base, the main aerial facility in the capital, Saigon. Kỳ then went to the United States to study for six months at the Air Command and Staff College at Maxwell Field, Alabama, where he learned to speak English. He returned to Vietnam and continued to rise up the ranks. Kỳ began his association with the American covert operations community in 1961. While still ranked as a major commanding Tân Sơn Nhứt Air Base, he became the first pilot for South Vietnam's presidential liaison officer, which was organizing to infiltrate military intelligence teams into North Vietnam. He recruited pilots from his command for this intelligence program of the Central Intelligence Agency, and flew some of the missions himself after being trained by an expert pilot from Air America. At one point, Kỳ took the CIA's Saigon station chief, William Colby, for a demonstration low level flight. Kỳ's flight training graduation gift for himself and his pilots was a flight to Singapore, where he purchased black flight suits, silk scarfs, and cigarette lighters for all hands. Colby was amused by his flight but unhappy with the selection of flashy attire.
Хунтаның жоғары билігіне көтерілу
1964 жылдың қаңтарында генерал Нгуен Хан Минді биліктен шеттетуге қатысты, және Ханның бір жылдық үкім ету кезеңінде Ки хунтаның басты тұлғаларының біріне айналды. Төмендетілгеннен кейін, наразы генералдар Лам Ван Фа және Дьонг Ван Дюк 13 қыркүйекте таңертең Ханға қарсы төңкеріс жасауға тырысты, олар өздері жинаған он әскери батальонды қолданды. Олардың тобының көп бөлігі католиктерден құралған. Олар қаланы ешқандай атыссыз басып алды және ұлттық радиоарнаны пайдаланып Ханның хунтасын құлатуды жариялады. Әскери қолбасшылардың көпшілігі күрт реакция көрсетпеді. Ки екі апта бұрын кез келген төңкеріс әрекетіне қарсы өз ұшақтарын қолдануға уәде берген еді, бірақ бастапқыда ешқандай әрекет болған жоқ. Төңкерісшілер хабар таратқаннан кейін біраз уақыт өткен соң, Ки әскерлерді Сайгонның шетіндегі, елдегі ең ірі әскери база және штаб-пәтер орналасқан Тан Сон Ныат әуе базасында шоғырландырды. Ол сарбаздарды қорғаныс позицияларына бекітті және көтерілісшілер базаға шабуыл жасаса, "қан төгілетінін" айтты. База периметрінде танктер мен әскерлердің қақтығысы болды, бірақ көтерілісшілер шегінгеннен кейін бұл зорлықсыз аяқталды. Сонымен қатар, Ки Вьетнамдағы АҚШ әскери құрылымдарымен өте қатал ұстанымымен және жақын байланысымен белгілі болды, және американдықтардың төңкеріске қарсылығы оған тиімді жеткізілді деп есептелді. Төңкеріс сәтсіз аяқталғанда, Ки мен Дюк басқа жоғары шенді офицерлермен бірге баспасөз мәслихатында пайда болды, онда Оңтүстік Вьетнам әскерінің біртілдігін жариялады және олар мен тағы жеті жетекші қолбасшы қол қойған, жемқорлыққа қарсы біртұтас майданды құру туралы қарулы күштердің резолюциясын жариялады. Олар астанадағы оқиғалар бақылаушылар тарапынан дұрыс түсінілмегенін, себебі "төңкеріс болған жоқ" деп мәлімдеді. Кейбір бақылаушылар Ки мен Тиді Ханды ұятқа салу және саяли аренада өзінің беделін арттыру үшін төңкерісті қасақана жоспарлаған немесе дамуына рұқсат берген деп айыптады.
In January 1964, General Nguyễn Khánh deposed Minh, and it was under Khánh's one year rule that Kỳ rose to become one of the leading powers in the junta. Having been demoted, disgruntled Generals Lâm Văn Phát and Dương Văn Đức launched a coup attempt against Khánh before dawn on 13 September, using ten army battalions that they had recruited. Their faction consisted mainly of Catholic elements. They took over the city without any firing, and used the national radio station to proclaim the deposal of Khánh's junta. There was little reaction from most of the military commanders. Kỳ had two weeks earlier promised to use his planes against any coup attempt, but there was no reaction to begin with. Some time after the plotters had made their broadcast, Kỳ consolidated the troops on Saigon's outskirts at Tân Sơn Nhứt Air Base, the largest in the country and where the military was headquartered. He barricaded the soldiers into defensive positions and vowed a "massacre" if the rebels attacked the base. A stand off of tanks and troops around the perimeter of the base occurred, but it petered away without any violence as the rebels were withdrawn. At the same time, Kỳ was known for his hawkish attitude and close relations with the US military establishment in Vietnam, and American opposition to the coup was thought to have been conveyed to him efficiently. As the coup collapsed, Kỳ and Đức appeared with other senior officers at a news conference where they proclaimed that the South Vietnamese military was united, and announced a resolution by the armed forces, signed by them and seven other leading commanders, claiming a united front against corruption. The officers contended that the events in the capital were misinterpreted by observers, as "there was no coup." Some observers accused Kỳ and Thi of deliberately orchestrating or allowing the plot to develop before putting it down in order to embarrass Khánh and allow himself to gain prominence on the political stage.
1964 жылғы желтоқсан Оңтүстік Вьетнам төңкерісі
Кы жас түріктер деп аталатын жас офицерлер тобының мүшесі болды. Өзінен басқа ең көрнекті мүшелері IV корпустың қолбасшысы генерал Нгуен Ван Тхио, I корпустың қолбасшысы Тхи және Вьетнам Республикасы Әскери-теңіз күштерінің басшысы адмирал Чунг Тань Канг болды. Олар мен Хань 25 жылдан астам қызмет еткен офицерлерді міндетті түрде зейнеткерлікке шығаруды қалады, оларды әлсіз, уақыттан қалыс және тиімсіз деп есептеді. Бірақ, олардың шынайы, ең маңызды себебі – ескі генералдарды билік үшін қарсыластар ретінде қарады және осы нақты ниеттерін жасыруды көздеді. Ұлттық кеңес комитеті (ҰКК) бұл өтінішті қабылдамады. 19 желтоқсанда генералдар ҰКК-ні таратып, оның бірқатар мүшелерін, сондай-ақ басқа да азаматтық саясаткерлерді және әскери қызметтен шеттетілген ескі генералдарды тұтқындады. Тұтқындаулардың өзі Ти мен Кының басқаруымен шағын күштер арқылы жасалды. Бұл АҚШ елшісі Максвелл Д. Тейлорды жеке кездесуде Тио, Тхи, Кы және Кангты ашуға шақырды және олар шешімдерін кері қайтармаса, көмекті тоқтатумен қорқытты. Кейін Кы Тейлордың сөздерінен қынжылғанын мойындады. Дегенмен, бұл уақытша Хан төңкеріске қарсы күрескен офицерлерді біріктірді, олар Тейлордың қаулыларын ескермеді, себебі американдықтар коммунистерді жеңуге мүкіндік беретін қаржыландыруды тоқтатуға дайын емес еді. 1965 жылдың қаңтарында хунта тағайындаған премьер-министр Трэн Ван Хыонг антикоммунистік соғыс күшін кеңейту үшін бірқатар шаралар қабылдады, ең бастысы – әскери шақыру шарттарын кеңейту болды. Бұл ел бойынша Хыонгқа қарсы кең ауқымды көтерілістерге әкелді, олардың көп бөлігі әскери қызметке шақырылатын студенттер мен келіссөздерді қолдайтын буддистерден құралды. Буддистердің қолдауына сүйенген Хан наразылықтарды басуға тырыспады. Содан кейін Хан қарулы күштердің үкіметті басып алуын шешті. 27 қаңтарда Хан Ти мен Кының қолдауымен қан төгілмейтін төңкеріс жасап, Хыонгты биліктен ығыстырды. Ол жағдай тұрақтанғаннан кейін саясаттан кетуге және билікті азаматтық органдарға беруге уәде берді. Кейбір офицерлер Ханның билігін күшейтуді қолдады, оның сәтсіздікке ұшырап, содан кейін толығымен орнынан алынуына мүмкіндік беру үшін. Осы уақытқа дейін Тейлордың Ханмен қарым-қатынасы ҰКК мәселесі бойынша бұзылған еді, және АҚШ Ханның буддистік қолдауына сүйенгендіктен, режимді өзгерту туралы көбірек ойлана бастады, оны соғысты кеңейтуге кедергі ретінде қарады. Өзінің қашып кетуіне аз қалғандығын сезінген Хан коммунистермен келіссөздер жүргізуге тырысты, бірақ бұл жағдай тек қастандықтарды күшейтті. Ақпан айының басында Тейлор Кыға, ол бұл хабарды хунтадағы әріптестеріне жеткізді, АҚШ «генерал Ханды ешқандай жағдайда қолдамайтынын» айтты. Тейлор оның хабары тиімді болды деп ойлады. Кы екі апта бойы төңкеріс жоспарын дайындады және Тао мен Фатқа қарсы болды. 19 ақпан күні сағат 12-ге дейін Тао мен генерал Фат 50 танк пен бірнеше жаяу әскер батальондарын қолданып, әскери штабты, пошта бөлімін және Сайгон радиостанциясын басып алды. Олар Ханның үйін және мемлекет басшысы Фан Хак Хиудың резиденциясы – Гя Лонг сарайын қоршады. Құрлық әскерлері Кыны ұстай алмады, ол әйелі мен қарындасымен бірге спорттық көлікпен қашып кетті. Кейіннен Ханмен кездесіп, екеуі бірге ұшып кетті, ал олардың кейбір әріптестері сол жерде тұтқындалды. Тао радио арқылы мәлімдеме жасап, әскери операциясының жалғыз мақсаты Ханды, оны «диктатор» деп сипаттағаннан құтылу екенін айтты. Фатқа Кыға қарсы әуе күшін жұмылдыруға жол бермеу үшін Биен Хоа әуе базасын басып алу тапсырылды. Биен Хоаға шабуыл жасау әрекеті сәтсіз аяқталды, себебі Кы алдымен сол жерге жетіп, бақылауды өз қолына алды, содан кейін Тань Сон Нхатты айналып, көтерілісшілерді бомбалаумен қорқытты. Елорданы қоршап тұрған III және IV корпустардың көп бөлігі Хан мен көтерілісшілерді ұнатпады және ешқандай әрекет жасаған жоқ. Американдықтар Ханды биліктен кетіруді қаласа да, Тао мен Фатты мақұлдамады, сондықтан олар Ханнан тыс екі ең күшті офицер – Кы мен Тиге екі жақты жеңу үшін лобби жасады. Олар ресми түрде Кыға төңкеріс күштері мен Ханның адал жақтастары арасында делдалдық жасауды, қантөгістің алдын алуды және жағдайды одан әрі жоспарланғанға дейін бөлек ұстауды міндеттеді. Кының жұмысы Ханға адал бірнеше бөлімшелердің астанаға ілгерілеуін тежеді. Осы қимылдар кезінде Хан мен оның фракциясының әуе күштерінің қолбасшысы оларды қолдайды деген қате сенім Кының беделін арттырды. Қашудан бұрын Тао соңғы радио хабарламасын жасап, төңкеріс Ханды биліктен алуда сәтті болғанын мәлімдеді. Бұл әлі дұрыс емес еді, бірақ кейінірек күні Кы мен Ти Қарулы күштер кеңесінде Ханға сенімсіздік дауысын қабылдады және хунтаны өз бақылауына алды. 1965 жылдың мамырында Кы басшылығымен әскери трибунал Фат пен Таоны, жасырынғаннан кейін, қатысусыз өлім жазасына кесті. Нәтижесінде Тао өзін құтқару үшін Кыдан билікті басып алуға мәжбүр болды. Әдебиеттерінде Кы Тао түрмеге қамалып, «вероятно, соққыдан қайтыс болғанын» мәлімдеді. 1965 жылдың 19 маусымында Ханның ерікті түрде отставкаға келуінен кейін, Кы әскери басшылардың арнайы бірлескен отырысында премьер-министр болып тағайындалды, оның орнына әскерилер орнатқан азаматтық президент Фан Хак Хиу мен премьер-министр Фан Хуй Куат келді. Оңтүстік Вьетнамның үкімет жүйесі күшті премьер-министрге айналды, Тио президенттік лауазымды атқарушы тұлға ретінде сақтап қалды. Кы Диемнің құлатылуынан кейін Оңтүстік Вьетнамды мазалаған төңкеріс оқиғаларын тоқтатты. Кы мен Тионың әскери хунтасы өзінің билігін бекіту үшін «тыныс алмау аптасын» жариялауға шешім қабылдады. Олар діни және басқа да оппозициялық топтарды «бұзылғандар атылатын болады» деген шартпен елемеуді шешті. Генералдар халықты жартылай әскери ұйымдарға жұмылдыруды бастады. Бір айдан кейін Куанг Тионың Диемнің католиктік Цань Лао партиясының мүшесі болғандықтан, оның «фашистік бейімділіктерін» айыптап, Цань Лао мүшелері Кының билігін әлсіретеді деп мәлімдеп, Тионың орнынан алынуын талап етті. Ханның құлатылуынан кейін Оңтүстік Вьетнам феодалдық мемлекетке айналды, әр корпустың қолбасшысы өз аймағын феодал тәрізді басқарып, салықтың көп бөлігін өзіне қалдырып, қалғанын Сайгонға жіберді. АҚШ Оңтүстік Вьетнамда саяси тұрақтылықты қалайтынын білген Кы бастапқыда бұл жағдайға келісуге дайын болды, бірақ Гонолулу саммитінде Джонсон оны күшті көшбасшы деп мақтағаннан кейін, АҚШ оған корпустың қолбасшыларына қарсы билігін нығайтса қолдайтынына көз жеткізді.
Kỳ was part of a group of younger officers called the Young Turks. The most prominent members, apart from himself, included IV Corps commander General Nguyễn Văn Thiệu, commander of I Corps Thi and Admiral Chung Tấn Cang, the head of the Republic of Vietnam Navy. They, and Khánh, wanted to forcibly retire officers with more than 25 years of service as they thought them to be lethargic, out of touch, and ineffective. The unspoken and most important reason, however, was that they viewed the older generals as rivals for power and wanted to conceal this real motive. The HNC turned down the request. On 19 December, the generals dissolved the HNC and arrested some of the members as well as other civilian politicians, and the older generals, who were removed from the military. The actual arrests were made by a small force commanded by Thi and Kỳ. The deposal prompted US Ambassador Maxwell D. Taylor to angrily berate Thiệu, Thi, Kỳ, and Cang in a private meeting and threaten to cut off aid if they did not reverse their decision. Kỳ later admitted to being stung by Taylor's comments. However, this galvanized the officers around the embattled Khánh for a time, and they ignored Taylor's threats without repercussions as the Americans were too intent on defeating the communists to cut funding. In January 1965, the junta appointed prime minister, Trần Văn Hương, introduced a series of measures to expand the anticommunist war effort, notably by widening the terms of conscription. This provoked widespread anti Hương riots across the country, mainly from conscription aged students and pro negotiations Buddhists. Reliant on Buddhist support, Khánh did little to try to contain the protests. Khánh then decided to have the armed forces take over the government. On 27 January, Khánh removed Hương in a bloodless putsch with the support of Thi and Kỳ. He promised to leave politics once the situation was stabilized and hand over power to a civilian body. It was believed that some of the officers supported Khánh's increased power so as to give him an opportunity to fail and thus be removed permanently. By this time, Taylor's relationship with Khánh had already broken down over the issue of the HNC, and the US became more intent on a regime change as Khánh was reliant on Buddhist support, which they saw as an obstacle to an expansion of the war. Knowing that he was close to being forced out, Khánh tried to start negotiations with the communists, but this only increased the plotting. In early February, Taylor told Kỳ, who then passed on the message to colleagues in the junta, that the United States was "in no way propping up General Khanh or backing him in any fashion." Taylor thought his message had been effective. Kỳ had been preparing his own coup plans for a fortnight and was strongly opposed to Thảo and Phát. Shortly before noon on 19 February, Thảo and General Phát used around 50 tanks, and some infantry battalions, to seize control of the military headquarters, the post office, and the radio station of Saigon. He surrounded the home of Khánh and Gia Long Palace, the residence of head of state Phan Khắc Sửu. The ground troops also missed capturing Kỳ, who fled in a sports car with his wife and mother in law. Kỳ ended up at Tân Sơn Nhứt, where he ran into Khánh, and the pair flew off together, while some of their colleagues were arrested there. Thảo made a radio announcement, stating that the sole objective of his military operation was to get rid of Khánh, whom he described as a "dictator", Phát was supposed to seize the Biên Hòa Air Base to prevent Kỳ from mobilising air power against them. The attempt to seize Biên Hòa failed, as Kỳ got there first and took control, before circling Tân Sơn Nhứt, threatening to bomb the rebels. Most of the forces of the III and IV Corps surrounding the capital disliked both Khánh and the rebels and took no action. The Americans decided that while they wanted Khánh out, they did not approve of Thảo and Phát, so they began to lobby Kỳ and Thi, the two most powerful officers outside Khánh, to defeat both sides. They unofficially designated Kỳ the duty of moderating between the coup forces and Khánh's loyalists, preventing bloodshed and keeping them apart until some further action was planned. Kỳ's work slowed the advance of several Khánh loyalist units into the capital. During all of these moves, Kỳ's hand was strengthened by the mistaken belief of Khánh and his faction that the Air Force commander supported them. Before fleeing, Thảo managed a final radio broadcast, stating that the coup had been effective in removing Khánh. This was not the case yet, but later in the morning, Kỳ and Thi led the Armed Forces Council in adopting a vote of no confidence in Khánh, and they assumed control of the junta. In May 1965, a military tribunal under Kỳ sentenced both Phát and Thảo, who had gone into hiding, to death in absentia. As a result, Thảo had little choice but to attempt to seize power from Kỳ in order to save himself. In his memoirs, Kỳ claimed Thảo was jailed and "probably [died] from a beating." On 19 June 1965 Kỳ was appointed prime minister by a special joint meeting of military leaders following the voluntary resignation of civilian president Phan Khắc Sửu and Prime Minister Phan Huy Quát, who had been installed by the military. South Vietnam's system of government shifted to that of a strong prime minister, with Thiệu becoming a figurehead president. Kỳ ended the cycle of coups that plagued South Vietnam following the overthrow of Diệm. Kỳ and Thiệu's military junta decided to inaugurate their rule by holding a "no breathing week". They decided to ignore religious and other opposition groups "with the stipulation that troublemakers will be shot." The generals began to mobilize the populace into paramilitary organizations. After one month, Quang began to call for the removal of Thiệu because he was a member of Diệm's Catholic Cần Lao party, decrying Thiệu "fascistic tendencies", and claiming Cần Lao members were undermining Kỳ. After the overthrow of Khánh, South Vietnam had devolved into an alliance of warlords, becoming almost a feudal state with each corps commander ruling his area as a warlord, keeping most of the tax money for themselves and sending the rest to the government in Saigon. Knowing that the United States wanted political stability in South Vietnam, initially Kỳ was willing to accept this arrangement, but after hearing Johnson's praise him as a strong leader at the Honolulu summit, he became convinced that the United States would back him if he asserted his authority against the corps commanders cum warlords.
Тимен билік күрес және буддалық көтеріліс
Кьидің ең үлкен күресі 1966 жылы генерал Тиді қызметтен босатумен байланысты болды, бұл Буддистік көтеріліске және Тидің I корпусындағы әскери бүлікке әкеп соқты. Хунта ішінде Ти, Кьидің ықпалы үшін басты қарсыласы саналды. Сайгондағы көптеген саяси байқаушылар Тидің Кьиді биліктен ығыстыруды көздегенін ойлады және оны басқа офицерлер мен хунтаның тұрақтылығына ең үлкен қауіп деп санады. Кьидің естеліктерінде Ти "туғаннан-ақ интригашы" және "солшыл көзқарастары" бар адам ретінде сипатталған. 1966 жылдың ақпанында Time журналы Тидің Кьиден гөрі динамикалық екенін және кез келген уақытта билікті қолға ала алатынын жариялады. Тарихшы Роберт Топмиллер Кьидің бұл мақаланы тұрақсыздық тудыратындықтан Тиге қарсы шаралар қабылдауға себеп болғанын болжады. Екеуі де қызыл бас киімдерімен танымал болды. Кьи 10 мүшеден тұратын хунтадағы сегіз генералдың қолдауын алды, яғни оның дауысымен бірге Тиді қызметтен босатуға тоғыз офицер келісті. Хунта Тиді елден кетуіне дейін үй қамауына алды, содан кейін 1-ші дивизияның бұрынғы қолбасшысы және Тидің бағыныштысы генерал Нгуен Ван Чуанды жаңа I корпус қолбасшысы етіп тағайындады. Тиді қызметтен шеттетуге қарамастан, Куангтың Кьиге қарсы шығуға ниеттенгені туралы хабарлар тарады. Американдықтар Кьиді және коммунистерге қарсы соғысты жалғастыруын қолдады, ал Тиге күмәнмен қарады, оны коммунизмге қарсы жеткілікті қатаң емес деп санайтын. Американдық қолдауға қарамастан, жоғары деңгейдегі американдық дипломаттар Кьиді, генерал Тьеуді және олардың режимін өте нашар сапалы деп бағалады. Мемлекеттік хатшының орынбасары Уильям Банди бұл режимді "біздің ойымызша, ең төменгі деңгейде, толыққанды төменгі деңгейде" деп сипаттады. Кьи Тиге I корпуске оралуға рұқсат беру арқылы тәуекел етті, бұл тәртіпті қалпына келтіру мақсатымен жасалған қадам болды. Ол Тиге бұрынғы басқару аймағына оралуға рұқсат беруін, орталық Вьетнам халқын қуанту және Тиге елден кету алдында қоштасу сапары жасауға уәде беруімен түсіндірді. Ти зор құрметпен қарсы алынды, ал Кьиге қарсы наразылықтар күшейді, тіпті тәртіпсіздікке қарсы полиция мен десантшылар да наразылыққа қатысты. Кьи жеке басшылыққа алды және қалаға кіретін жолдарды буддалық азаматтар мен I корпустің Тиді қолдайтын бөлімдері тосқанын анықтады. Ұзақ келіссөздерден кейін Кьи шешуші жеңіске жете алмайтынын және беделін жоғалтқанын түсінді. Ол Тиге адал офицерлермен және "Күрес қозғалысының" жақтастарымен кездесу және баспасөз мәслихатын ұйымдастырды. Бірнеше күндік шиеленіс пен жаңадан туған қақтығыстардан кейін, Кьидің күштері мамыр айында басымдыққа ие болды, Күрес қозғалысының көптеген мүшелерін бас тартуға мәжбүр етті және қалғандарын әскери жолмен жеңді. Содан кейін ол Куангты үй қамауына алды және Тиді елден қуды, бұл оның хунтасының билігін нығайтып, Буддистік қозғалысты саяси күш ретінде тоқтатты. Өзінің билігі кезінде Кьи Оңтүстік Вьетнамның халықаралық беделін арттыру үшін көптеген шетелдік сапарлар жасады. 1967 жылы Австралияға жасаған сапары қызығушылық тудырды. Уақыт өте келе, Австралияның Оңтүстік Вьетнамға деген көзқарасы, коммунистерге қарсы күреске көмек ретінде жердегі әскерлерді аттандыруға қарамастан, теріс бағытқа бұрылды; 1950-ші жылдардағы екіпартиялық келісім бұзылды. Орталық-солшыл Австралияның Еңбек партиясы коммунистерге көбірек симпатия танытты және олардың басшысы Артур Калвелл Кьиді 1967 жылғы сапары алдында "фашистік диктатор" және "қасапшы" деп айыптады. Сапарға дейін болған дау-дамаске қарамастан, Кьидің сапары сәтті аяқталды. Ол баспасөзбен тиімді қарым-қатынас жасады, кейбір БАҚ және қоғамдық пікірдің жауыздық сезіміне қарамастан. Австралияға сапары кезінде генерал Нгуен Ху Комен, премьер-министрдің орынбасары және қорғаныс министрімен билік күресінің шыңына жетті. Кьи Коны саяси қауіп және диссиденттерге магнит ретінде қарады.
Kỳ's greatest struggle came in 1966, when he dismissed General Thi, resulting in a Buddhist Uprising and military revolt in Thi's I Corps. Within the junta, Thi was seen as Kỳ's main competitor for influence. Many political observers in Saigon thought that Thi wanted to depose Kỳ, and regarded him as the biggest threat to the other officers and the junta's stability. According to Kỳ's memoirs, Thi was a "born intriguer" who had "left wing inclinations". Time magazine published a piece in February 1966 that claimed that Thi was more dynamic than Kỳ and could seize power at any time. Historian Robert Topmiller claimed Kỳ may have seen the article as destabilizing and therefore decided to move against Thi. Both were known for the colorful red berets they wore. Kỳ mustered the support of eight of the generals on the 10 man junta, meaning that along with his vote, there were nine officers in favor of Thi's removal. The junta put Thi under house arrest pending his departure from the country, and then appointed General Nguyễn Văn Chuẩn, the erstwhile commander of 1st Division and a Thi subordinate, as the new I Corps commander. There were claims that Quang intended to challenge Kỳ, regardless of whether or not Thi had been cast aside. The Americans were supportive of Kỳ and his prosecution of the war against the communists, and they opposed Thi, regarding him as not being firm enough against communism. Despite continued American support, senior American foreign policy officials regarded Kỳ, General Thiệu and their regime as of very poor quality. Assistant Secretary of State William Bundy stated that the regime "seemed to all of us the bottom of the barrel, absolutely the bottom of the barrel." Kỳ gambled by allowing Thi to return to I Corps, ostensibly to restore order. He claimed he allowed Thi to return to his old area of command as a goodwill gesture, to keep central Vietnamese happy, and because he promised Thi a farewell visit before going into exile. Thi received a rousing reception and the anti Kỳ protesters became more fervent. as well as some riot police and paratroopers. Kỳ took personal command and found that the roads leading into the city had been blocked by Buddhist civilians and pro Thi portions of the I Corps. After a standoff, Kỳ realized that he could not score a decisive victory and had lost face. He arranged a meeting and media event with Thi loyalist officers, and various Struggle Movement supporters. After a period of tension and further tensions, Kỳ's forces gained the upper hand in May, pressuring most Struggle Movement members to give up and militarily defeating the rest. He then put Quang under house arrest and finally had Thi exiled, cementing his junta's grip on power and ending the Buddhist movement as a political force. During his rule, Kỳ made many foreign state visits to bolster South Vietnam's legitimacy. One visit to Australia in 1967 was somewhat controversial. Over time, Australian attitudes toward South Vietnam became increasingly negative, despite a contribution of ground troops to assist the fight against the communists; the bipartisanship of the 1950s evaporated. The centre left Australian Labor Party became more sympathetic to the communists and their leader, Arthur Calwell, stridently denounced Kỳ as a "fascist dictator" and a "butcher" ahead of his 1967 visit. Despite the controversy leading up to the visit, Kỳ's trip was a success. He dealt with the media effectively, despite hostile sentiment from some sections of the press and public. During the trip to Australia, a power struggle with General Nguyễn Hữu Có, the deputy prime minister and defense minister, climaxed. Kỳ saw Có as a political threat and a magnet for dissidents,
Көзқарастар
Кьи демократияны бағаламады және Оңтүстік Вьетнамның аман қалуы үшін авторитаризм қажет деп санайтын, осы пікірді көптеген әріптестерімен бөлісті. 1965 жылы Кьи журналист Брайан Мойнаханға: "Адамдар менің батырым кім деп сұрайды. Менде тек біреу ғана бар: Гитлер", – деді. Кьидің Гитлерді батыры деп айтуы көп дау тудырды; ол Гитлердің жеңілген мемлекеттің орнын тез қалпына келтіргенін жақсы көретінін, Оңтүстік Вьетнам үшін де осындай нәрсе қалайтынын түсіндіргенімен, бұл оның халықаралық беделін бірден құртты. Президент Джонсон әкімшілігі америкалық БАҚ-қа Кьидің мұндай сөз айтпағанын, бұл Мойнаханның өнегесі екенін мәлімдеді, бірақ әуе маршалы Гитлердің оның жалғыз батыры екенін қайталады. 1967 жылғы сайлау туралы айтқанда, Кьи: "Егер сайланған адам коммунист немесе бейтарап болса, мен оған әскери күшпен қарсы тұрамын. Кез келген демократиялық елде басқалардың пікірлерімен келіспеуге құқығыңыз бар", – деді. 1965 жылы американдық журналист Джеймс Рестонмен сұхбаттасқанда, Рестон Кьидің коммунистердің өз үкіметінен гөрі "халықтың әлеуметтік әділдік және тәуелсіз өмірге деген құштарлығына жақын" деп есептейтінін айтты.
Kỳ did not value democracy and believed that authoritarianism was necessary for South Vietnam to survive, a view shared with many of his fellow generals. In 1965, Kỳ told the journalist Brian Moynahan: "People ask me who my heroes are. I have only one: Hitler". Kỳ's comment that Hitler was his hero caused much controversy; although Kỳ had meant that his admiration was based on a view that Hitler had swiftly rebuilt Germany from a defeated state, something Kỳ also desired for South Vietnam, it nonetheless instantly damaged his international image. In an attempt at damage control, the administration of President Johnson denied to the American media that Kỳ had made the remark, claiming it was a fabrication by Moynahan, only to have the air marshal defiantly repeat the statement that Hitler was his only hero. Regarding the upcoming 1967 elections, Kỳ said that if the person elected is "a Communist or a Neutralist, I am going to fight him militarily. In any democratic country you have the right to disagree with the views of others." In a 1965 interview with American journalist James Reston, Reston summarised that Kỳ believed that the Communists were "closer to the people's yearning for social justice and an independent life" than his own government was.
1967 жылғы сайлау
1967 жылы өткен президенттік сайлауда Кьи басқарған әскери хунта президенттікке бір ғана үміткерді қолдауға ниеттенді. Кьи өзі үміткер болуға ниеттенді, бірақ соңғы сәтте ойын өзгертті және Тийоны қолдады. Тийо Кьиді өзінің серігі ретінде ұсынды, екеуі бұрмаланған сайлауда дауыстардың 35 пайызын алып сайланды. АҚШ саясаткерлері генералдар конституцияны бұзуға келіскен деген қауесеттерді естіді, ал «Нью-Йорк Таймс» газеті сайлаудан кейін үкіметті бақылайтын құпия әскери комитет құрылғандығын жариялады. Кьи елші Элсворт Бункерге бұл хабарларды толығымен жоққа шығарды, ал АҚШ елшілігі Вашингтонға «Нью-Йорк Таймс» мақаласының негізсіз екенін хабарлады. Бірақ кейіннен бұл оқиға расталды, себебі барлау қызметі құпия Жоғарғы әскери комитеттің (ЖЖК) функцияларын баяндайтын жарғыны қолға түсірді. Уолт Ростоу президент Джонсонды хабардар етіп, ЖЖК-нің «де-факто, ел үшін жақсы мен жаманды шешетін шағын топ генералдардың 'бағытталған демократия' схемасы» екеніне тоқталды. Науқан АҚШ ақпарат құралдарының Кьи мен Тийоның әділетсіз сайлау тәжірибесі мен алаяқтығына қатысты сынауымен көлеңкеленді. Барлық үміткерлер 6 тамызда елдің солтүстігіндегі Куанг Три қаласында митингке қатысуға жоспарланған еді. Қауіпсіздік жағдайының нашарлығы және коммунистік шабуылдар мүмкіндігіне байланысты саясаткерлер өздерінің стратегияларына сәйкес жеке шараларға қатысудың орнына, әскерилермен бірлескен науқан шараларына жеткізілді. Алайда, Куанг Три шарасы үміткерлердің ұшағы 23 шақырым қашықтықтағы Дунг Ха әуе базасына қонғаннан кейін тоқтатылды. Бұл жағымсыз жағдай Вашингтонды ұялтып жіберді; Оңтүстік Вьетнамдағы прогресс пен жақсы басқару туралы есептердің орнына, көптеген хабарламалар жемқорлық пен алаяқтыққа назар аударды.
In the presidential election that was held in 1967, the military junta, which Kỳ chaired, intended to endorse only one candidate for the presidency. Kỳ intended to run, but at the last minute changed his mind and backed Thiệu, Thiệu nominated Kỳ as his running mate and the two were elected with 35 percent of the vote in a rigged poll. US policymakers heard rumors that the generals had agreed to subvert the constitution, and The New York Times revealed the formation of a secret military committee that would control the government after the election. Kỳ flatly denied these reports to Ambassador Ellsworth Bunker, and the US Embassy notified Washington that The New York Times story was baseless. However, the story was later vindicated, as intelligence sources obtained the charter that told of the functions of the secret Supreme Military Committee (SMC). Walt Rostow briefed President Johnson and concluded that the SMC was "in effect, a scheme for 'guided democracy' in which a half dozen generals would decide finally what was good and bad for the country." The campaign was overshadowed by US media criticism of Kỳ and Thiệu's unfair electoral practices and sneaky tricks. All the candidates were scheduled to attend a rally at Quảng Trị in the far north of the country on 6 August. Owing to the security situation and the possibility of communist attacks, the politicians were transported to joint campaign events by the military, rather than being free to go to separate events as their strategy dictated. However, the Quảng Trị event had to be canceled after the candidates' plane landed 23 km away at an air base in Đông Hà. The adverse publicity embarrassed Washington; instead of hearing reports about progress and good governance in South Vietnam, most reports focused on corruption and fraud.
1967-71: вице-президент
Ол Тхюдің вице-президенті болды, бірақ көрінерінде Кюді ықпалдан шығарып, қатал бәсекелестік болды. Тет шабуылынан кейін Тхю әскери жағдай енгізіп, осы жағдайды жеке билігін күшейту үшін пайдаланды. Кюді қолдаған әскерилер мен әкімшілік қызметкерлері тез арада қызметтерінен алынып, тұтқындалды немесе елден қуылды, соның салдарынан Кюдің Әскери Кеңес (СМК) немесе басқа жерде билікке ие болу мүмкіндігі жойылды. Тхюден көңілі қалған Кю 1971 жылғы сайлауда оған қарсы тұруға ниеттенді, бірақ Тхю көптеген қарсыластарының сайлауға қатысуын болдырмау үшін заңдар қабылдады. Сайлаудың бұрмаланатынын сезген Кю саясаттан шығып кетті. Тхю қарсылықсыз сайланды және дауыстардың 94 пайызын алды.
He served as vice president to Thiệu, although behind the scenes there was a fierce rivalry that left Kỳ marginalized. In the aftermath of the Tết Offensive, Thiệu enforced martial law and used the situation to consolidate his personal power. Kỳ's supporters in the military and the administration were quickly removed from power, arrested, or exiled, ending any hopes of Kỳ exerting any power through the SMC or elsewhere. Alienated from Thiệu, Kỳ intended to oppose him in the 1971 elections, but Thiệu introduced laws to stop most of his rivals from running. Realizing that the poll would be rigged, Kỳ withdrew from politics. Thiệu ran unopposed and took 94 percent of the vote.
Қалғандағы өмір
Оңтүстік Вьетнам Солтүстік Вьетнамнан жеңілгеннен кейін, Сайгонның құлауының соңғы күні, 1975 жылдың 30 сәуірінде, Kỳ "Блю Ридж" кемесімен Вьетнамнан АҚШ-қа қашып, Калифорния штатының Вестминстер қаласында қоныстанды және арақ дүкені ашты. Kỳ екі автобиография жазды: «Вьетнам соғысын қалай жоғалттық» және «Будданың баласы: Вьетнамды құтқару жолындағы күресім». Тарихшы Джеймс МакАллистер Kỳ-дің шыншылдығына ашық күмән келтіріп, Kỳ өзін «Будданың баласы» деп атаған кітабының «тексерілмейтін әңгімелерге және тарихи деректермен мүлдем сәйкес келмейтін аргументтерге толы» екенін айтты. Оның бұрынғы естеліктері сияқты, бұл да «марқұм президент Нгуен Ван Тхиеумен арыздасуын жалғастыруға жасалған әрекет» екенін мәлімдеді. Ол «Kỳ Вьетнам туралы жазған әр нәрсеге күмәнмен қарау керек» деді. 2004 жылы Kỳ Вьетнамның қайта бірігуінен кейін Вьетнамға оралған алғашқы Оңтүстік Вьетнам жетекшісі болды, бұл әрекет Вьетнамдық америкалық қауымдастықтағы көптеген антикоммунистік топтар тарапынан ұятты әрекет деп есептелді. Kỳ бұрынғыда Вьетнам үкіметін сүргінде сынаған және бірнеше рет виза алудан бас тартылған болатын. Кейін Kỳ Вьетнамға тұрақты түрде оралып, шетелдік инвестицияларды арттыру үшін үгіт жүргізді. Kỳ АҚШ-тың потенциалды инвесторлары үшін Вьетнамға сапарларды ұйымдастыруға қатысты.
After the defeat of South Vietnam by North Vietnam, on the last day of the fall of Saigon, 30 April 1975, Kỳ left Vietnam aboard the Blue Ridge and fled to the United States and settled in Westminster, California, where he ran a liquor store. Kỳ wrote two autobiographies, How We Lost the Vietnam War and Buddha's Child: My Fight to Save Vietnam. Historian James McAllister openly questioned Kỳ's honesty, saying that Buddha's Child, as Kỳ called himself, "is filled with unverifiable conversations and arguments that do not at all correspond with the historical record. Like his earlier memoir, it is often a self serving attempt to continue his ongoing feud with the late president Nguyễn Văn Thiệu." He said "with everything Ky writes about Vietnam . skepticism is in order." Kỳ made headlines in 2004 by being the first South Vietnamese leader to return to Vietnam after the reunification, a move that was seen as a shameful one by many anticommunist groups in the Vietnamese American community. Kỳ had previously been critical of the Vietnamese government while in exile and had been denied a visa on several occasions. Kỳ later returned to Vietnam permanently and campaigned for increased foreign investment. Kỳ was involved in organizing trips to Vietnam for potential US investors.
Стиль
Қы өзінің әсем, жарқын мінез-құлқымен жақсы танымал болды. Бір лауазымды адам оны "бағытталмаған зымыран" деп атады. Америкалық шенеуніктер сұхбаттан ашуланды, бірақ Фаллачи оны кітабында "лидерлерге мұңлы жағдайдағы елдегі жалғыз мүмкін басшы" деп жоғары бағалады. Дегенмен ол солай. Оны он минуттан артық тыңдағанда, сіз таңғалып түсінесіз. Бұл адам ақымақ емес. Оның айтары бар, және ол оны қорқынышсыз айтады.
Kỳ was well known for his flamboyant, colorful conduct One official called him an "unguided missile". American officials were outraged by the interview, but Fallaci would praise him in her book as "the only possible leader in a country painfully poor in leaders. Yet he is. And you realize it, with astonishment, when you listen to him for more than ten minutes. The man is not stupid. He has something to say, and he says it without fear."
Жеке өмір
Ки 1950 жылдары Францияда ұшқыш болып оқып жүрген кезінде француз әйелімен танысып, үйленді. 1960 жылдары ол одан ажырасып, Air Viet Nam ұшақ қызметкері Đặng Tuyết Mai-ға үйленді, ол оның биліктегі жылдарындағы әйелі болды. Оның екінші некесінен туған қызы Нгуен Као Ки Дюен шетелдегі вьетнамдықтар арасындағы ойын-сауық индустриясында тойлардың жүргізушісі және Paris By Night музыкалық кеш бағдарламасында әнші ретінде белгілі. Әкесі Вьетнамға қайтып келгеннен кейін көптеген вьетнамдық-американдықтар оның жұмыстан босатылуын талап етті.
Kỳ met and married his first wife, a Frenchwoman, in the 1950s when he was training as a pilot in France. In the 1960s, he divorced her and married Đặng Tuyết Mai, an Air Viet Nam flight attendant, who was his spouse during his years in power. His daughter from his second marriage, Nguyễn Cao Kỳ Duyên, is well known in the overseas Vietnamese entertainment industry as a mistress of ceremonies and singer on the music variety show Paris By Night. Many Vietnamese Americans called for her sacking after her father returned to Vietnam.
Өлім
Кь 2011 жылғы 23 шілдеде 80 жасында Малайзияның Куала-Лумпур қаласындағы ауруханада, тыныс алу мүшесінің қиындықтарынан ем алып жатқанда қайтыс болды. Оның күлі Калифорния штатының Уиттиер қаласындағы Роуз Хиллз естелік саябағындағы буддалық Колумбарийге қойылды.
Kỳ died on 23 July 2011, aged 80, at a hospital in Kuala Lumpur, Malaysia, where he was receiving treatment for "respiratory complications". His ashes are interred at the Buddhist Columbarium of Rose Hills Memorial Park in Whittier, California.