Кіріспе

АҚШ сайлау шарасы

Айова штатындағы сайлау жиындары – АҚШ-тың Айова штатында Демократиялық және Республикалық партиялар үшін төрт жылда бір рет өткізілетін сайлау шарасы. Басты сайлаулардан айырмашылығы, онда тіркелген сайлаушылар сайлау күні дауыс беретін жерлерде бюллетеньдер тастаса, Айовадағы сайлау жиындарында сайлаушылар жиналып, өздерінің тіркелген партиясы үшін кандидаттарды талқылайды және таңдайды. Саяси партиялар сайлау жиындарын өткізеді, бұл көптеген штаттар ұйымдастыратын басты сайлаулардан өзгеше. Айова штатында президенттік және аралық сайлауларда да сайлау жиындары қолданылады. Бұл жиындар округтік съездерге және партиялық комитеттерге делегаттарды таңдау, сондай-ақ партиялық іс-шараларды жүзеге асыру үшін де өткізіледі. Айова штатындағы сайлау жиындары АҚШ президенттік басты сайлау маусымының алғашқы маңызды жарысы ретінде ерекшеленеді. Дегенмен, сайлау жиындарына қатысушылар ұлттың жалпы демографиялық құрамын толыққанды көрсетпесе де, олар президенттік үміткердің келесі жарыстарда қандай нәтижелерге жететінін болжауға көмектеседі деп саналады. Айова штатындағы сайлау жиынында нашар нәтиже көрсеткен үміткерлер көбінесе келесі күндері сайлаудан бас тартады. 2020 жылғы Айова Республикалық партиясының және 2020 жылғы Айова Демократиялық партиясының сайлау жиындары 2020 жылдың 3 ақпанында өтті. Демократиялық партияның сайлау жиыны соңғы дауыс беру нәтижелерін жариялаудағы қиындықтар мен қателіктерге байланысты даулы болды. Айова Демократиялық партиясының төрағасы Трой Прайс сайлау жиынынан туындаған жағдайға байланысты 2020 жылдың 12 ақпанында лауазымынан кетті. 2023 жылдың 4 ақпанында Демократиялық Ұлттық Комитет 2024 жылғы Демократиялық партияның президенттік басты сайлауының жаңа күнтізбесін бекітті, Оңтүстік Каролинаның Демократиялық басты сайлауын 3 ақпанда өткізіп, Айова Демократиялық партиясының сайлау жиындарын наурыз айына ықшамдады. Республикалық Ұлттық Комитет 2024 жылғы Республикалық партияның президенттік басты сайлауында Айовадағы Республикалық партияның сайлау жиындарын бірінші болып өткізу жоспарларын жариялады. 6 қазанда Демократиялық Ұлттық Комитет партиялық мәселелерге баса назар аудара отырып, Айова Демократиялық партиясының сайлау жиындарын қаңтар айында өткізуге келісім жасады, бірақ президенттік үміткерлерге дауыс беру 5 наурыздағы Супер сейсенбіге дейін пошта арқылы жүргізіледі.

Өмірбаян

Айовадағы саяси партиялар 1800 жылдан бері партия басшыларын және лауазымға кандидаттарды іріктеу үшін партиялық жиналыстарды пайдаланып келеді. 1907 жылға дейін партиялар саяси лауазымдарға барлық кандидаттарды партиялық жиналыс жүйесі арқылы таңдаған. Айова штатының заңына сәйкес, саяси партиялар екі жылда бір рет округтік съездерге және партиялық комитеттерге делегаттарды сайлау үшін партиялық жиналыстар өткізуге міндетті. Республикашылдар үшін Айова штатының жиналысы бұрынғы жылдың тамызында өткізілетін Айованың алдын ала дауыс беруінен кейін өтетін. Айованың алдын ала дауыс беруі 1979 жылдан бастап алты рет өткізілді, бірақ келесі жылы жиналыста жеңіске жеткен алдын ала дауыс берудің тек үш жеңімпазы ғана жеңіп шықты. Алдын ала дауыс беру 2015 жылдың маусым айында тоқтатылды. Жеке байланыс саясатына баса назар аударған үміткерлер көбінесе штаттың барлық округтеріне сапар шегіп, "толық Грасслиді" немесе Айова 99-ды іске асыруға тырысады.

Процесс

Айова штатының кокусы көптеген басқа штаттарда қолданылатын алғашқы сайлаудан өте өзгеше жұмыс істейді (АҚШ президенттік алғашқы сайлауын қараңыз). Кокус әдетте "көршілердің жиыны" деп анықталады. Дауыс беру үшін сайлау учаскелеріне барудың орнына, Айова тұрғындары Айованың әр округінде белгіленген орында жиналады. Әдетте, бұл жиналыстар мектептерде, шіркеулерде, қоғамдық кітапханаларда, тіпті жеке үйлерде өтеді. Кокус екі жылда бір рет, президенттік және аралық сайлау кезеңдерінде өткізіледі, бірақ ең көп назар аударатыны – төрт жылда бір рет өткізілетін президенттік басымдық кокусы. Ұлттық конвенцияға делегаттарды іріктеу ережелерін партия белгілейді және бұл ережелер Демократиялық және Республикалық партиялар арасында айқын ерекшеленеді. Дауыс беру мен президенттік таңдаудан өзге, кокусқа қатысушылар өз партияларының бағдарламаларын жазу процесін бастау үшін ұсыныстар енгізеді.

Сындар

Көпшіліктің назары Айова штатының сайлау процесіне күшейіп барады. 2020 жылғы Айова штатындағы Демократиялық партияның сайлауында көптеген бұзушылықтар анықталғаннан кейін, сайлау жүйесінің адалдығына деген сенім күрт төмендеді, оның ішінде жаңа смартфон қосымшасын қолданғаннан кейін даулы сайлау қорытындылары және ресми нәтижелерді шамамен бір апта бойы жариялай алмау да болды. Көптеген саяси тұлғалар да алаңдаушылықтарын білдірді. Сенатор Дик Дурбин (Иллинойс штаты): "Менің ойымша, Айова штатындағы Демократиялық партияның сайлауы – тоқтатылуы керек ерекше, көне дәстүр. Біз Америка бойынша адамдарға дауыс беруді жеңілдетуге тырысып жатқанда, Айова штатының сайлауы – қазіргі уақытта біздің кездесетін ең қиын жағдай." Бұрынғы президенттік үміткер, Айова штатының сайлауына ұзақ уақыттан бері сын көзбен қараған Джулиан Кастро бұл процесті былай деп бағалады: "Бұл – үйқысыз түн. Біз көріп, естігеніміз – бұл процестің бастапқы кезеңінде немесе қайта құрылымдалу кезінде жасалған қателіктер. Сайлау учаскелеріндегі және партиялық кеңселердегі үйлесімсіздіктер. Бұл – толыққанды шатақтық."

Республикалық партия

2016 жылғы сайлау алдындағы Республикалық Ұлттық Конвенцияға Айова делегаттарын іріктеу процесі округтік конвенцияларға делегаттарды таңдаудан басталды, бұл өз кезегінде аудандық конвенцияларға сайланған делегаттарға әсер етті, олар штаттық конвенцияға делегат ретінде қызмет етті, онда ұлттық конвенцияға делегаттар таңдалды. Бұл процесс кандидаттарды ұйымдастырушыларды марапаттады, олар қолдаушыларды ғана емес, сонымен қатар округтік конвенцияларға делегат ретінде қызмет етуге және белгілі бір кандидатты қолдаған басқа делегаттарға дауыс беруге дайын қолдаушыларды партиялық жиынға әкелді. 2012 жылы осы процесс Рон Полдың қолдаушыларының Республикалық Ұлттық Конвенцияға Айова делегациясын басып алуына әкелді, Айованың 28 делегатының 22-сі олардың үлесіне тиді, ал Митт Ромни қалған алты делегатты алды. Кавказдық жиындарда сайланған делегаттар кандидатқа деген қолдауын жариялауға міндетті емес болғандықтан, бұқаралық ақпарат құралдары әрбір кандидаттың кавказдық жиындардағы жетістіктерін анықтау үшін толыққанды объективті әдіспен қаруланбады. Бұқаралық ақпарат құралдары кавказдық жиындарда өткізілген жасырын дауыс беру сауалнамасына назар аударды және осы міндетті емес сауалнаманы «кавказ» деп атады. 2012 жылғы кавказдық жиындардағы дауыс беру нәтижелерінде бұрмашылықтар болды, соның ішінде сегіз сайлау округінің нәтижелері жоғалып, ешқашан саналмады. Процестегі бұрмашылықтар және бұқаралық ақпарат құралдарына хабарланған жиынтықтар делегаттарды таңдау процесімен байланысты болмағандықтан, партиялық штаб-пәтерлеріне жасырын дауыс беру сауалнамаларын жіберу тәсілінде және ұлттық конвенцияға Айова делегаттарының дауыс беру талаптарында өзгерістер енгізілді. 2012 жылғы президенттік сайлаудан бастап Айова бұрынғы «жеңімпаз бәрін алады» қағидасынан пропорционалдық қағидатқа көшті. Бұл өзгеріс жарысты ұзарту, нашар танымал кандидаттарға мүмкіндік беру және көшбасшы үміткердің ертерек көпшілік дауысын алуын қиындату мақсатымен жасалды. Сондай-ақ, бұл сайлау жүйесіндегі өзгеріс партияның негізін жандандырады деп үміттенілді. 2016 жылдан бастап кавказдық жиындардың нәтижелері делегаттарды таңдау кезінде міндетті болып табылады. Республикалық Ұлттық Комитетінің тапсырмасына сәйкес, делегаттар алғашқы дауыс беру кезінде кавказдық жиындарда әрбір кандидатқа берілген дауыс санына пропорционалды түрде кандидаттарға дауыс беруге міндетті.

Тарих

1972 жылдан бері Айова штатының ішкі сайлаулары демократтардың және республикашылдардың кімдері өз партияларының ұлттық съезінде президенттікке үміткер болып сайланатынын 55% және 43% дәлдікпен болжады.

2004 жыл

2004 жылы республикалық президент Джордж Бушқа ешқандай қарсылық болмағандықтан, тек демократиялық партияның құрылтайлары өтті. Осы жиналыстар 2004 жылдың 19 қаңтарында сағат 18:30-да басталып, шамамен 19:00-ге дейін жалғасты, және құрылтайға шамамен 124 000 адам қатысты. 13 наурызда округтік, 24 сәуірде аудандық, ал 26 маусымда штаттық конвенциялар өтті. Делегаттар жарыс барысындағы жаңа жағдайларға байланысты өз дауыстарын өзгерте алды және осылай істеді; мысалы, 2004 жылы округтік құрылтайлардан кейін жарыстан шыққан Дик Гепардқа қолдау көрсеткен делегаттар округтік, аудандық және штаттық деңгейде басқа кандидатты қолдауға шешім қабылдады. Әрбір үміткер алған делегаттар саны Демократиялық ұлттық конвенцияда Айова штатынан қанша делегаттың қатысатынын анықтайды. Айова штаты Демократиялық ұлттық конвенцияға барлығы 4366 делегаттың ішінде 56 делегат жібереді. Құрылтай жүйесі арқылы таңдалған 45 делегаттың 29-ы аудандық деңгейде сайланды. Он делегат «еркін делегат» санатында болды, ал алтауы «партия басшысы және сайланған лауазым иесі» (PLEO) делегаттары еді; олар штаттық конвенцияда тағайындалды. Тағы 11 делегат болды, олардың сегізін жергілікті Демократиялық ұлттық комитет мүшелері тағайындады; екеуі PLEO делегаттары болды, ал біреуі штаттық Демократиялық конвенцияда сайланды. Джон Керри Айова штатындағы құрылтайда дауыстардың 38%-ын алып жеңіске жетті, ал Джон Эдвардс екінші орынды иеленді.

2008 жыл

2008 жылы Айова штатындағы Демократиялық және Республикалық партиялардың ішкі сайлаулары 3 қаңтарда сағат 19:00-де (Орталық уақыт бойынша) өтті. Үміткерлер жергілікті телеарналарға ондаған миллион доллар жұмсап, ондаған кеңседе жүздеген жалдамалы қызметкерлерді жұмысқа алды. Барак Обама (Демократ) және Майк Хакаби (Республикашыл) жеңіске жетті.

2012 жыл

2012 жылы Айова штатындағы ішкі партиялық сайлау 3 қаңтарда, сағат 19:00-де (Орталық стандарт уақыты бойынша) басталды. Қызметтегі президент Барак Обама Демократтардың ішкі партиялық сайлауында аз ғана қарсылыққа тап болды және дауыстардың 98%-ын алды, бірақ Республикашылдардың ішкі партиялық сайлауы бірнеше үміткерлер арасында қызу бәсекеге толы болды. Алғашқы нәтижелер бойынша Митт Ромни Рик Санторумды бар болғаны 8 дауыспен басып озды, бірақ екі аптадан кейін жарияланған соңғы нәтижелерде Рик Санторум Ромниді 34 дауыс айырмасымен жеңіп, Рон Пол үшінші орынды нығайтты. Нәтижелер сайлау комиссиясымен бекітілді, бірақ Республикалық партия 8 округтен мәліметтердің жетіспеуіне байланысты бұл шешімді екіге бөлінген деп мәлімдеді, бірақ кейіннен сайлауды Санторумның жеңісі деп мойындады. Айова штатының делегаттарының жалпы саны анықталғанда, жеңімпаз тағы өзгерді, Рон Пол жеңіске жетті және сол күні тағы бірнеше штатпен бірге жеңіс тойын тойлады.

2016 жыл

2016 жылғы Айова штатының ішкі сайлауы 1 ақпанда, дүйсенбі күні өтті. Дауыс санау сағат 19:00-де (орталық уақыт бойынша) басталып, ішкі сайлау талқылауларынан кейін бір сағатқа созылды. Алғаш рет нәтижелер электрондық түрде Демократиялық және Республикалық партиялардың бас кеңселеріне жіберілді. Демократиялық ішкі сайлауда Хиллари Клинтон дауыстардың 45%-ын және 23 міндеттелген делегатты алды, бұл Берни Сандерстің 41%-ы мен 21 делегатынан басым болды. Республикалық ішкі сайлауда тоғыз кандидатқа делегаттар берілді: Тед Крузға дауыстардың 28%-ымен 8 делегат; Дональд Трампқа және Марко Рубиоға сәйкесінше 24% және 23% дауыспен 7 делегаттан; Бен Карсонға 9% дауыспен 3 делегат; ал тағы бес кандидатқа 1 делегаттан берілді.

2020 жыл

2020 жылы Айова штатында 3 ақпанда сайлаулар өтті. 2020 жылы Айова штатында өткен Демократиялық партияның сайлау нәтижесі "үш жиынтық нәтижелерді жариялаудағы үйлесімсіздіктерге" байланысты кешіктірілді, деп мәлімдеді партияның коммуникациялар директоры Мэнди МакКлюр. "Нәтижелерді тіркеу үшін қолданылатын технологиялық жүйелерден басқа, біз барлық нәтижелердің сәйкес келетінін растау үшін және біз хабарлаған сандарға сенімділік пен дәлдікті қамтамасыз ету үшін нәтижелердің фотосуреттерін және қағаз ізін пайдаланамыз. Бұл жай ғана есеп беру мәселесі, қосымшаның жұмысы тоқтаған жоқ және бұл хакерлік немесе шабуыл емес. Негізгі деректер мен қағаз іздері дұрыс, нәтижелерді одан әрі баяндау үшін уақыт қажет болады". Есептіліктердің кешігуі Айова Демократиялық партиясының президенттік кокусы үшін жаңа есеп беру қосымшасының сәтсіздігіне, оның ішінде қосымшаны жүктеу немесе іске қосу мүмкін еместігіне, сондай-ақ іске қосылғаннан кейін қосымшаның жақсы жұмыс істемеуіне; қосымшаның сәтсіздігіне байланысты телефон нөмірін шақыруға тырысқан адамдар тым көп болғаннан кейін резервтік телефон нөмірі жүйесінің сәтсіздігі; бастапқы және соңғы көпшілік дауыстарды санау мен есептеудің дұрыс жолы туралы түсініксіздік, сондай-ақ штаттық делегаттардың баламалы мәндері себеп болды. Бірінші кезеңдегі дауыс берудің толық ресми есебі, екінші кезеңдегі дауыс берудің толық ресми есебі және штаттық делегаттардың теңестіруі 6 ақпанда, Айова демократтары дауыс бергеннен 3 күн өткен соң жарияланды. Алайда, The New York Times және NBC News сияқты түрлі ақпарат құралдары белгілі бір учаскелерде логикалық сәйкессіздіктер туралы хабарлады (мысалы, штаттық делегаттардың теңестіруі дұрыс емес кандидаттарға берілді және бірінші кезеңге қарағанда екінші кезеңге көбірек дауыс берді). Бұл Демократиялық Ұлттық Комитеттің төрағасы Том Перес штаттық Демократиялық партиядан (кокустарды басқарады) "қайта санауды" немесе штаттық делегаттардың баламаларын қоса алғанда, нәтижелерді қайта есептеуді сұрауға әкелді. Аталған қосымшаны Shadow Inc. компаниясы ұсынған, бірақ ол өнімді дұрыс жасап, сынақтан өткізбеген. Бас директор және негізін қалаушы Тара МакГоуэн 2017 жылы ACRONYM корпорациясын және 2019 жылы Courier Newsroom-ты құрды. Оның күйеуі Майкл Холл Пит Бутиджигтің сайлау науқанының жетекші стратегиялық қызметкері. Бутиджигтің кампаниясы ұйымды қаржыландыратыны, оған инвестициялық мүдделері бар екендігі және тіпті екі компанияның бірінде де ішінара меншік иелігі бар екендігі туралы бірнеше расталмаған мәлімдемелер жасалды. Алайда, Бутиджигтің кампаниясы мен екі ұйым арасындағы тек қана тексерілген мәмілелер мәтіндік және хабарламалық қызметтерге арналған келісімшарт болып табылады. Джо Байденнің сайлау науқаны Shadow, Inc компаниясымен де, сондай-ақ бұрынғы кандидат Кирстен Гиллибрандпен де осындай қызметтерге келісімшарт жасасқан. Қолданба сәтсіздігінен кейін МакГоуэн өзін және ACRONYM-ді Shadow Inc-тен алыстатты, ол "тәуелсіз" ұйым екенін айтты. Екі компанияны да МакГоуэн мен Хэлл құрып, басқарады, олардың тіркелген мекенжайы бірдей. Корпорацияның ресми сайтында оның мүшелерінің аты-жөні аталмаса да, LinkedIn-тен жиналған деректер оның жоғары басшыларының барлығы 2016 жылы Хиллари Клинтонның сайлау науқанына қатысы бар екенін көрсетеді. Джеймс Хики (Shadow, Inc. бас операциялық директоры) және Криста Дэвис (оның бас бағдарламалық жасақтама архитекторы) екеуі де оның науқанының цифрлық аспектісі үшін маңызды болды.

2024 жыл

2024 жылы Айова штатында республикалық президенттік праймериз 15 қаңтарда өтті, соның нәтижесінде 2024 жылғы республикалық ұлттық конвентке 40 делегат пропорционалдық принцип бойынша бөлінді. Жеңімпаз – Дональд Трамп, одан кейін Рон ДеСантис және Никки Хейли келді. Айова штатының демократтардың президенттік праймеризі 15 қаңтарда жеке кездесулер форматында өтті, онда тек партиялық мәселелер талқыланды. Ұсынылған кандидаттарға дауыс беру 12 қаңтардан бастап 2024 жылдың 5 наурызына дейінгі «Супер сейсенбіге» дейін тек пошта арқылы ғана жүргізіледі. Бұл Айова Демократиялық партиясы мен Демократиялық Ұлттық Комитеті арасындағы келісімнің нәтижесі болды. Айова дәстүрлі түрде президенттік праймериз және кокус маусымында бірінші болып сайлау өткізеді, бірақ DNC бастапқыда Оңтүстік Каролинаның 3 ақпанда бірінші болып сайлау өткізуін қалаған. Демократиялық ұлттық конвентке 46 делегат президенттікке үміткерлерге бөлінеді.