Кіріспе

Аль-Каиданың әмірі (1960 жылы туған)

Мохамед Салах әл-Дин әл-Хәлим Зайдан (محمد صلاح الدين الحليم زيدان; 1960 жылдың 11 сәуірінде немесе 1963 жылы туған) көбінесе өзінің әскери лақабы Сайф әл-Адель (سيف العدل) ретінде танымал, бұрынғы Мысыр армиясының офицері және жарылғыш заттар жөніндегі сарапшы. Ол Аль-Каиданың де-факто басшысы деп есептеледі. Әл-Адель Аль-Каида ұйымының құрылтайшы мүшесі болғанға дейін Ауғанстандағы арабтардың қатарында кеңес әскеріне қарсы күресті. Ол Аль-Каиданың "Меджлис әл-Шура" мүшесі және 2001 жылы Мұхаммед Атеф қайтыс болғаннан кейін ұйымның әскери комитетіне жетекшілік етеді. Қазіргі уақытта ол топтың басқа да бірнеше жоғары лауазымды мүшелерімен бірге Иранда тұрады. 1980-ші жылдары Мысырдың "Эль Сака" күштерінде полковник болған Сейф әл-Адель 1987 жылы Мысыр армиясынан қуылды және Мысыр Ислам джихадын жаңартуға тырысқандығы және Хосни Мубаракты құлату жоспарлары бойынша мыңдаған исламистермен бірге тұтқындалды. Оған тағылған айыптар алынып тасталды, бірақ Сейф көп ұзамай Мысырдан Ауғанстанға кетіп, 1988 жылы кеңес басқынына қарсы күрескен Ауған арабтарының моджахедтеріне қосылды, бұл Аль-Каиданың алдағысы Мактаб әл-Хидаматтың туы астында болды. Кейіннен Сейф Аль-Каиданың жаңадан құрылған медиа бөлімінің басшысы болды және Осама бен Ладеннің бейнежазбаларын жасауға қатысты, олар бүкіл әлемде кең таралды. Содан кейін Сейф AQ Шура кеңесінің мүшесі болды және 1992 жылға қарай Мұхаммед Атеф басқарған әскери комитетіне кірді. Ол Ауғанстан, Пәкістан және Судан елдерінде Аль-Каида және Мысыр Ислам джихады мүшелеріне, сондай-ақ Америкаға қарсы Сомали тайпаларына әскери және барлау оқытуларын жүргізді. 1993 жылы Могадишудегі бірінші шайқасқа қатысқан сомалилердің арасында оның шәкірттері болуы мүмкін. Ауғанстанға АҚШ-тың басып кіргенінен кейін Сейф Иранда жасырын баспана алды, онда оны Ислам революциялық гвардиясы (ИРГК) бақылады. 2015 жылы Аль-Каида ИРГК-ның Құдс күштерімен Сейфті Ауғанстанға қайтару туралы келісім жасады, бірақ ол Иранды өзінің қызметінің базасы ретінде сақтап қалуды жөн көретінін айтып, бас тартты. Сейф АҚШ-та 1998 жылы Танзания мен Кениядағы АҚШ елшіліктеріне жасалған шабуылдардағы рөліне байланысты айыпталуда. 2022 жылы Зәуахиринің қазасынан бұрын Сейф әл-Адель Ирандағы байланыс базасынан Сомали, Йемен және Сириядағы Аль-Каида филиалдарының далалық командирлерін тиімді басқарды. Біріккен Ұлттар Ұйымының 2023 жылғы баяндамасында Сейф әл-Адель Аль-Каиданың де-факто басшысы болып тағайындалғаны, бірақ Талибан үкіметінің Кабулда Зәуахиридің қазасын мойындауы және Әл-Адельдің шииттік Иранда орналасуымен байланысты "саяси сезімталдық" және "теологиялық және операциялық" қиындықтарға байланысты ол ресми түрде әмір деп жарияланбағаны айтылды. Зәуахиридің қазасымен Сейф әл-Адель Аль-Каиданың негізін салған азаматтардың санаулы бірі болып қалды. Сейф Аль-Каида филиалдарына ықпалын күшейтіп, оған адал далалық командирлерді жақтады және Араб түбегіндегі Аль-Каида филиалы AQAP-тағы ықпалын арттырды, ол ресми түрде әмір деп жариялануын күтіп отыр. Сейф Аль-Каиданың орталық басқаруын Йеменге көшіруге тырысты, бұл елде топтың ұзақ жылдар бойы филиалы бар.

Ерте өмір

Сайф әл-Адель (аударғанда "Әділет қылышы") – псевдоним деп саналады. 2012 жылға дейін Сейф әл-Адельдің нағыз аты мен кім екені туралы көп пікірталас болды, көптеген барлау қызметтері оның есімін тағы бір египеттік полковник пен бұрынғы «Әл-Қаида» мүшесі «Мухаммед Ибрагим әл-Маккави» есімді адаммен шатастырды. Дегенмен, қазіргі көптеген агенттіктер мен сарапшылар Адельдің шын аты – Мұхамед Салах әд-Дин әл-Халим Зайдан екенін айтады. Ол шамамен 1960 жылы дүниеге келген (ФБР 11 сәуірде туған деп хабарлайды). 1976 шамасында Египет армиясына қосылып, арнайы күштердегі жарылғыш заттар жөніндегі сарапшы полковник болды, мүмкін, Кеңес Одағында оқытылған. 1988 жылы Египеттен қашып, хабарлауынша, Ауғанстанға барып, салыстырмалы түрде шағын, бірақ жақсы қаржыландырылған (көбінесе египеттік және сауд арабтық) «Мактаб әл-Хидамат» ұйымына қосылды, ол «Әл-Қаиданың» алға құрлысы болды. Әл-Адель 1994 жылдан кейін Бинденмен Суданда қосылды. Сейф әл-Адель египеттік ауғандық джихадист және журналист Әбу Уәлид әл-Масридің қызына үйленген. Олардың бес баласы бар екендігі хабарланды.

Нағыз жеке тұлға

Эксетер университетінің профессоры Омар Ашурдың сөзіне сәйкес, ФБР Саиф әл-Адель туралы ақпараттары «Аль-Каида» ұйымының екі мүшесінің өмірбаянларын шатастырды: «Мухаммед Салах әл-Дин Зайдан» және «Мухаммед Ибрагим Маккави». Ашур Саифтің ФБР-дің «Ең іздестірілгендер тізіміндегі» суретінде Зайдан бейнеленгенін, ал Маккави сияқты Зайдан да Мысыр армиясының мүшесі болғанын айтады. 2012 жылдың ақпанында Пакистаннан Қайырға келген сәтте Маккави Мысыр полициясымен ұсталды. Тергеу кезінде Маккави өзінің Адель екенін жоққа шығарып, ұйыммен байланысын үзгенін мәлімдеді. Мысырлық адвокат Маккавидің 1980 жылдары джихадистік ұйымдармен байланысы үшін тұтқындалған Мысыр армиясының офицері болғанын мәлімдеді. Кейін ол Ауғанстанға қашып, «Аль-Каида» ұйымының мүшесі болды. Алайда, адвокат сонымен қатар Маккавидің Адельден бөлек адам екенін және «Аль-Каидамен» байланысын бұрынғыда-ақ үзгенін айтты. Нақты Адель, қазір Иранда тұрып, Бин Ладеннің жеке күзетін қадағалап, джихадистік қозғалыста «тәжірибелі кәсіби сарбаз» деп сипатталды. 2012 жылдың 29 ақпанында Египет билігі Қаһира халықаралық әуежайында Мухаммед Ибрагим Маккави атты адамды ұстады. Ол Египет билігі алдында өзінің Саиф әл-Адель емес екенін және 1989 жылы «Аль-Каидамен» байланысын үзгенін мәлімдеді. Маккави Пакистанда үйленген және отбасы бар еді, сонымен қатар оның есімін Саиф әл-Адель суретімен байланыстыруына қатты ренжіді. Сондықтан Маккави өзінің кім екенін растау және құжаттармен дәлелдеу мақсатымен Египетке ұшты. Ливиялық Исламдық Жекпе-жек тобының бұрынғы жетекшісі Номан Бенотман, ол Маккавимен де, Саиф әл-Адельмен де кездескенін мәлімдеді. Көптеген сарапшылар Саиф әл-Адельдің нақты аты – «Мухаммед Салах әл-Дин Зайдан» деген пікірде, бірақ ол бір кезде Маккави есімін псевдоним ретінде қолданған болуы мүмкін.