Кіріспе

Наурудағы мереке – Аңғам күні. Бұл Науру Республикасында танылған мереке. Ол әр жыл сайын 26 қазанда тойланады.

Этимология

Науру тілінен алынған ангам сөзі "қуаныш", "той", "барлық қиындықтарды жеңіп шығу", "белгіленген мақсатқа жету" немесе "үйге оралу" деген мағыналарды білдіреді.

Жалпы

Аңғам күні – Науру халқы үшін мереке және толғаныс уақыты. Тарихында екі рет Науру халқының саны 1500-ден азайды, және Науру этностық тобының жойылу қаупі бар деп есептелді. Екі жағдайда да Науру халқы қайта жаңғырды. 1500 адамға жеткенде, бұл сан бір ұлттың сақталуы үшін қажетті ең төменгі шекті құрайды деп есептелді (Науру басшылары ұзақ ойластырудан кейін осылай шешім қабылдады), Аңғам күні жарияланды. Алғашқы Аңғам күні 1932 жылы, екіншісі 1949 жылы болды.

Ангамға дейін

1902 жылы тұмау эпидемиясы кемінде 219 адамның өмірін алды. 1905 жылы фосфатты өңдеу жұмыстары басталғанда халық саны шамамен 1550-ге жуық болды. Фосфат өндірісі үшін жұмысшылардың келуімен бірге, жаңадан келген жұмыс күші салдарынан халық саны күрт төмендеді. Бұл эпидемиялар наурулықтардың көптеген өмірін құрбан етті. 1907 жылы балалар параличі наурулықтарды жүйелі түрде қырды. Бірінші мақсат 1919 жылы, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Науру және басқа Тынық мұхит аралдарындағы соғыс уақытындағы оккупация британдық әскерлермен жалғастырылды. Олар халықаралық шарттарды бұза отырып, осы колонияларды Германиядан тартып алды. Науру Ұлттар Лигасының мандатына, Австралия, Жаңа Зеландия және Ұлыбритания басқаруына көшті. Австралия әкімшісі, бригадир-генерал Томас Гриффитс халық санағын жүргізді. Кейіннен жергілікті басшылармен болған кездесуде ол наурулықтардың саны қатты азайғанын және олар ұлт ретінде сақталуы үшін халық саны кемінде 1500 болуы керектігін мәлімдеді. Халық саны 1500-ге жеткенде, сол күн "Ангам күні" деп аталып, мемлекеттік мереке болып жарияланады және әр жыл сайын аналарға сыйлық ретінде тойланады. Сонымен қатар, мақсатқа жеткен нәресте "Ангам баласы" деп аталып, сыйлықтар мен құрметке ие болады.

Бірінші Ангам

Он үш жылдан соң Науру халқының саны 1500-ге жетіп, зор қуаныш пен той-думанға толы болды. Алғашқы Аңғам сәбиі Эидагаруо 1932 жылғы 26 қазанда дүниеге келді. Оның аты "үйге оралу" немесе "мақсатқа жету" сезімін білдіреді; оған осы есімді әкімшілік және басшылар берді. Сол түні әр ауданның жағажайларында үлкен оттар жағылды, ал басшылар қай ауданның оты ең үлкен екенін анықтады. Айво ауданы мыс сымдармен отты қыздырып, көгілдір жалынды ең үлкен от жақты. Бірақ Аңғам тек біреу ғана емес екен. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Науру және Тынық мұхитының басқа аймақтарын жапондықтар басып алғанда, 1201 наурулық Трукқа (қазіргі Чуук) эвакуацияланды. Трукқа эвакуацияланған 1201 адамның тек 737-сі соғыстан кейін оралды, ал Науруда қалған 600-ға жуық адамның шамамен 400-і тірі қалды. Аңғам қызы Эйдэгенген Эидагаруо, басқа наурулықтар сияқты, Трукта азық-түлік жетіспеушілігі мен юадан қайтыс болғандықтан оралмады.

Екінші Ангам

Екінші дүниежүзілік соғыстың салдары Наурулықтарға, ұлт ретінде сақталу үшін халық санын екінші рет арттыруға ұмтылу керектігін көрсетті. Жаңа "Ангам" сәбиі үшін күрес басталды. 1949 жылдың 31 наурызында Бое халқы Кене мен Кларенс Адамның ұлы Бетел Энпро Адамның дүниеге келгенін қуанышпен қарсы алды. Осы күннен бастап Наурулықтар Ангамды қайта тойлау мүмкіндігіне ие болды. Бетел Энпро басқа күні туылғанына қарамастан, 26 қазан күні әлі де ресми Ангам күні ретінде сақталады.

Қазіргі Ангам күнін тойлау

2017 жылы 91 жасында Мюриэль Сесил ең қарт наурулық болды. Ол соғыстан аман қалғандардың өкілі ретінде сөз сөйлеп, соғыстың ауыр тиын-тебенін, бірақ оларды Трук аралынан үйлеріне қайтарудағы Құдайдың мейірімін қарапайым тілмен баяндады. Мюриэль Труктан Науруға 1946 жылы, екі жылдық жер аударылудан кейін оралғанда өзі мен басқа әйелдер киген көйлектің дәл көшірмесін киді.