Кіріспе
1-ғасырдағы яһуди көтерілісшісі, гностик Теодас (/θj//uː//d//ə//s/; Θευδᾶς; шамамен 46 ж. дейін өмір сүрген) – бірінші ғасырдың яһуди көтерілісшісі. Ғалымдар оның есімінің грек тіліндегі түбін "сумен толысқан" немесе "ағын сулы" деп түсіндіреді, бірақ оның аяқталуы эллинистік стильде. 44 және 46 жылдар аралығында Теодас өзінің ізбасарларын қысқа мерзімді көтеріліске бастап кетті.
the Gnostic
Theudas ('/θj//uː//d//ə//s/; Θευδᾶς; died c. 46 AD) was a Jewish rebel of the 1st century AD. Scholars attribute to his name a Greek etymology possibly meant as "flowing with water", although with a Hellenist styled ending. At some point between 44 and 46 AD, Theudas led his followers in a short lived revolt.
Теодастың мәселесі
Теодас туралы жалғыз мәлімет хронологиялық проблема тудырады, егер "Апостолдардың істері" мен Иосиф Флавийдің жазбалары бір адамды көрсетсе. "Апостолдардың істері" кітабында Жоғарғы Кеңестің мүшесі Гамалиел елшілерді қорғап, Теодасқа сілтеме жасайды: «Израиль адамы, осы адамдарға қатысты шешім қабылдағанда сақтық танытыңыз. Бұрын, бір кезде Теодас шығып, өзін біреу деп жариялады, және шамамен төрт жүз адам оған қосылды. Бірақ ол өлтірілді, және оның барлық ізбасарлары тарап кетіп, жойылды. Одан кейін, халық санағы кезінде ғалилеялық Иуда шықты, көптеген адамдарды жетекшілігіне алып, көтеріліс жасады, бірақ ол да жойылды, және оның барлық ізбасарлары шашырап кетті» (Апостолдардың істері 5:36-37).
Men of Israel, be cautious in deciding what to do with these men. Some time ago, Theudas came forward, claiming to be somebody, and a number of men, about four hundred, joined him. But he was killed and his whole following was broken up and disappeared. After him came Judas the Galilean at the time of the census; he induced some people to revolt under his leadership, but he too perished and his whole following was scattered. (Acts 5:36 7 NEB)
Гамалиел 37 жылдан бұрын сөйлеген сөзінде, Киринийдің халық санағы кезінде болған ғалилеялық Иуданың көтерілісіне ондаған жыл бұрын болған оқиғаға сілтеме жасайды, ол 6 жылы болған. Иосиф Флавий өзінің Теодасының көтерілісі шамамен 45 жылы болғанын нақты айтады, бұл Гамалиелдің Жоғарғы Кеңес алдында сөйлеген сөзінен кейін бірнеше жыл өткен соң, және ғалилеялық Иуданың заманынан кейін бір буын өткен соң болды. "Апостолдардың істері" кітабының авторы Иосиф Флавийді дереккөз ретінде пайдаланып, мәтінді оқығанда қателік жіберген болуы мүмкін деген болжам бар, Теодастың көтерілісінен кейін "ғалилеялық Иуданың ұлдарының" өлім жазасына кесілуі туралы мәліметті Иуданың көтерілісі кейін болды деп қабылдады; алайда, бұл азшылық пікір, өйткені көптеген ғалымдар Лұқа мен Иосиф Флавий жеке, тәуелсіз дереккөздерді пайдаланғандығына келіседі. Сондай-ақ, "Апостолдардың істері" кітабындағы сілтеме басқа, белгісіз Теодастың көтерілісіне қатысты болуы мүмкін деген ұсыныс бар, өйткені Иосиф Флавий көптеген көтерілістер болғанын айтады, «он мың тәртіпсіздік» болғанын айтады, бірақ ол тек төртеуі туралы ғана егжей-тегжейлі мәлімет береді, және Теодас ерекше есім емес. Ежелгі тарихшы және Жаңа Өсиет зерттеушісі Пол Барнетт: «Лұқа замандас атақты адам туралы қателік жасағанға ұқсамайды» дейді. Иосиф Флавийдің өзі қателік жасаған болуы мүмкін, «Пулпит түсіндірмесі» былай дейді: «Ол Теодастың оқиғасын кездейсоқ қателікпен шатастырған болуы мүмкін. Ирод Ұлының өлімінен Иерусалимнің қирауына дейінгі еврейлердің көптеген көтерілістерін ескерсек, мұндай қателік болуы мүмкін».