Кіріспе

Американдық психолог (1918–1990)

Ирвинг Лестер Дженис (26 мамыр 1918 – 15 қараша 1990) – Йель университетіндегі американдық зерттеу психологы және Калифорния университетінің (Беркли) зейнеткер профессор. Ол ең әйгілі «топтық ойлау» теориясымен танымал, ол топтардың бірлесіп шешім қабылдағанда жасаған жүйелі қателіктерін сипаттайды. 2002 жылы жарияланған «Жалпы психология шолуы» журналының сауалнамасы бойынша Дженис 20-шы ғасырдың ең көп сілтемеленген 79-шы психологы деп танылды.

Алғашқы жылдар

Ирвинг Дженис 1918 жылдың 26 мамырында Нью-Йорк штатының Буффало қаласында туған.

Мансап

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Янис АҚШ армиясына қабылданып, онда әскери рух туралы зерттеулер жүргізді. Өмірінің барысында Янис диета және темекі шегу сияқты салаларда шешім қабылдауды зерттеді. Бұл жұмысында адамдардың қауіп-қатерге қалай ден қоятыны, сондай-ақ ақылға сыймас бейжайлыққа, әлеусіздікке, үмітсіздікке, қаталдыққа және үрейге қандай жағдайлар себеп болатыны сипатталған. Янис топтық динамиканы зерттеуге де маңызды үлес қосты. Ол "топтық ойлау" мәселесін жан-жақты зерттеді, бұл топтардың өз идеяларын жеткілікті түрде сынап, талдап, бағаламастан, қақтығысты азайтуға және келісімге жетуге тырысу бейілігін көрсетеді. Оның жұмысы конформдық қысым топтың ойлауын шектейтінін, талдауын бұрмалап, қарапайым және стереотиптік ойлауға ықпал ететінін, сондай-ақ жекелеген шығармашылық пен тәуелсіз ойлауды басатынын көрсетті. 1981 жылы ол Америкалық Психологиялық Ассоциацияның Ерекше ғылыми үлесіне арналған сыйлығын алды. 1991 жылы ол Эксперименталды әлеуметтік психология қоғамының Ерекше ғалым сыйлығымен марапатталды. 1985 жылы Йель университетінен зейнеткерлікке шықты, ал 1986 жылы Берклидегі Калифорния университетінде Психология профессоры болып тағайындалды.

Жеке өмір

Жанистің әкесі Мартин Жанис Лос-Анджелесте өнер галереясына иелік еткен. Оның әйелі Сидни Жанис – өнер саудасындағы алғашқы кәсіпкерлердің бірі болған. Ирвинг Жанис Марджори Жанисқа үйленген, олардың екі қызы болды. 1990 жылдың 15 қарашасында Калифорния штатының Санта-Роза қаласында өкпе рагынан қайтыс болды.