Кіріспе

Француз төңкерісі кезіндегі радикалды газет, 19 ғасырдағы газет

Le Père Duchesne (lə pɛʁ dyʃɛːn; "Ескі Душен" немесе "Әке Душен") – француз төңкерісі кезіндегі өте радикалды газет. Оны Жак Эберт басқарды, ол 1790 жылдың қыркүйегінен бастап, гильотинада өлімге кесілгенге дейін он бір күн бұрын, 1794 жылдың 24 наурызына дейін 385 нөмірін жариялады.

Тарих

Ле-паре Дюшненді Республиканың жауы деп жариялау көбінесе гильотинаға алып келді. Журнал жиі эвфемизмдерді қолданып, «отыз алты есігі бар каретамен» «Мараидың жабайысын» алып, «кепке тыныштауға», «люстрадан уақыт сұрауға» немесе «Капе галстугін киіп көруге» шақыратын. Басылымның феминистік көзқарастарға қарсылығы көптеген ғылыми еңбектерде аталып өтті. Әйелдердің саяси белсенділігі қоғамға қауіп төндіретіндей қарастырылды. Әйелдердің денелері туралы бұрмаланған бейнелер әйелдердің саяси билігінен туындаған қауіпті карикатуралап көрсетті, мысалы, ана сүті орнына «ғажайып сүттерден» қан ағады деген айыптаулар арқылы. 18 ғасылдың жәрмеңкелерінде дүниеге келген Пьер Дюшнен – халықтың адамын бейнелейтін кейіпкер, ол әрдайым зұлымдық пен әділетсіздікті айыптауға дайын болды. Бұл ойдан туған кейіпкер «Le plat de Carnaval» («Карнавал тағамы») атты мәтінде, сондай-ақ 1789 жылдың ақпан айында жарық көрген «Пьер Дюшеннің Версальға сапары» немесе «Пьер Дюшеннің зұлымдықтарға қатысты ашуы» деген анонимді шағын жұмыста кездеседі. 1789 жылы осы атпен бірнеше памфлеттер жарық көрді. 1790 жылы почта қызметкері Антуан Лемер мен Аббат Жан Шарль Жумельге шабуыл жасалды, олар Пьер Дюшнен псевдонимін пайдаланды. Бірақ Хебердің Пьер Дюшнені, көшедегі дауысшылар «Пьер Дюшнен бүгін қатты ашулы!» деп жариялаған нұсқасы, оның стиліне тән зор күшпен ерекшеленді. 1790-1791 жылдары Пьер Дюшнен Якобин клубын өкілдік етті және король Людовик XVI мен маркиз де Лафайетті аристократтар мен Франция халқының күшін теңестіруге тырысқандары үшін мақтады. Корольдің Вареннге қашуға тырысқаннан кейін жазушылар Луиге қатысты көзқарастарын өзгертіп, Мари Антуанетта мен Жан Сифрен Мориді кінәлады, ол діни қызметкерлердің азаматтық конституциясына қарсы папалық биліктің күшті қорғаушысы болды. 1792 жылы үкімет «Пьер Дюшнен» газетінің кейбір нөмірлерін Республика есебінен басып шығарды, оларды армияға тарату үшін, сарбаздарды қоғамдық қауіпсіздікке қауіпті деп саналатын жайсыздықтан ояту үшін. Луиге қатысты тон, Франция халқына пайда әкелетін өзгерістерді жасауға тырысқан сәтсіз әрекеттерінен кейін күрт өзгерді. Лафайетке де Марс алаңындағы қырғыннан кейін шабуыл жасалды. Мари Антуанетта Луидің құлдырауына себепкер болғандықтан сынға ұшырады. Оның ұлты кінәлі деп танылды, өйткені ол патшаға лайық емес сырттан келген адам ретінде қарастырылды. Балалар мәселесі де қиындық тудырды, өйткені ол Луидің тұқымсыздығына себепкер деп саналды. Газет Хебердің 1794 жылы қайтыс болғанға дейін жарыла берді. Редактордың өзін гебертистер деп атаған жақтастары болды. Гебертистер Францияны христианнан айыру идеясын бөлісті, бұл газетте жиі кездесетін тақырып болды. Кейде газет өзі қорғауға тырысқан адамдарды, яғни «сан-кулоттарды» сынға алды. Олардың үкімет сөздеріне келгенде «надандығын» айтты. Олар «қой сияқты» және «мұрындарынан әрі көре алмайтын» екенін мәлімдеді. Халық үкімет айтқандарға сеніп, өзіне қиындық тудырып отырды.

Пьер Дюшненнің аяқталуы мен қайта өркендеуі

Хебер гильотинаға ілінгеннен кейін, осы жалған Пьер Дюшендер "Пьер Дюшеннің басы ұлттық терезеден құлағандағы зор ашуы" сияқты пароди́яларды шығарып, тойға шақырылғандай болды. Сент-Венан сияқты басқалары, "Қорқынышсыз мысық" рухымен, дәуірдің рухында және Хеберге тән осы елікпейтін, қараңғы стильде жаңа пароди́ялар жазуға тырысты. Лебон олардың біреуін 1797 жылы жариялады, ал Даман Лионда "Пьер Дюшен" атымен 32 нөмірін шығарды. Бұл атау 19 ғасырда көптеген рет қайта пайда болды. Кейіннен атау жүздеген рет қолданылды, әсіресе революциялық кезеңдерде, түпнұсқамен тікелей байланысы жоқ басылымдар үшін: мысалы, 1830 жылғы шілде революциясы, 1848 жылғы революция және Париж коммунасы (1871) кезінде.