Кіріспе

1922 жылы құрылған Пруссия провинциясы. Позен–Батыс Пруссия шекаралық маршы (Grenzmark Posen Westpreußen; Marchia Graniczna Poznańsko Zachodniopruska) 1922 жылдан 1938 жылға дейін Пруссия провинциясы болды және Екінші Польша Республикасына қосылмаған тарихи Ұлы Польшаның көп бөлігін қамтыды. Позен–Батыс Пруссия 1922 жылы Веймар Германиясындағы Пруссия еркін мемлекетінің провинциясы ретінде құрылды. Ол Позен мен Батыс Пруссияның жоғалған аумақтарынан қалған үш үзіліссіз емес жерді біріктіру арқылы құрылды, олар Ұлы Польша көтерілісінен кейін Екінші Польша Республикасына көп бөлігін жоғалтқан. 1934 жылдан бастап Позен–Батыс Пруссияны Бранденбург де-факто басқарды, содан кейін ол 1938 жылдың 1 қазанында нацистік Германия таратып, оның аумағы Померания, Бранденбург және Силезия провинциялары арасында бөлісті. Шнайдемюль (қазіргі Пила) провинцияның астанасы болды. Бүгінде провинцияның жерлері толығымен Польшаның құрамында.

Өмірбаян

Польшаның 18-ші ғасырдың соңындағы бөлінісіне дейін Позен–Батыс Пруссияны құраған жерлер Ұлы Польша және Шығыс Померания (Померелия) аймақтарының Польша-Литва одағының бір бөлігі болды және әкімшілік тұрғыдан Познань, Гнезно (1768 жылға дейін Калиш) және Померания воеводстволарының құрамына кірді. 1772 жылы өткен Бірінші бөліністен кейін Пруссия Корольдігі Батыс Пруссия провинциясын және Нецце округін тиісінше Померелия және Ұлы Польша (сондай-ақ Куявия) аумақтарында құрды. 1793 жылғы Екінші бөліністен кейін Оңтүстік Пруссия провинциясы құрылды, ол өзге аумақтармен қатар Ұлы Польшаның қалған бөлігін де қамтыды; 1795 жылғы Үшінші бөлініс поляк мемлекетінің толыққан тоқтап қалуына әкеп соқты. 1807 жылы Наполеон соғыстары кезінде Оңтүстік Пруссия, Кулмерланд (Батыс Пруссияның бөлігі) және Нецце округінің бір бөлігі, Жаңа Силезия және Жаңа Шығыс Пруссия (Ресейге өткен Белосток маңындағы аймақты қоспағанда) Наполеонның клиенттік Варшава Герцогтығына берілді; Данциг те Батыс Пруссиядан бөлініп, Данциг еркін қаласы болып құрылды. Пруссия Корольдігінде қалған Нецце округінің бөліктері Батыс Пруссияға қосылды. Наполеон соғыстары мен 1815 жылғы Вена конгресінен кейін Варшава Герцогтығы Пруссияның Позен Ұлы Герцогтығы, Ресейдің Польша Корольдігі және Краков еркін қаласы (Австрия, Пруссия және Ресейдің ортақ қорғаушылығында) арасында қайта бөлінді; Данциг Батыс Пруссияға қайтарылды. Позен Ұлы Герцогтығы негізінен Оңтүстік Пруссияның және Нецце округінің бұрынғы бөліктерінен тұрды, сонымен қатар 1807 жылға дейін Батыс Пруссияның құрамында болған Кулмерландты да қамтыды; Кулмерланд 1817 жылы Батыс Пруссияға қайтадан қосылды. 1829 жылы Батыс Пруссия мен Шығыс Пруссия бірігіп, Пруссия провинциясын құрды, бірақ 1878 жылы бұл провинциялар қайтадан бөлінді. Позен мен Батыс Пруссия Германия Конфедерациясының шекарасынан тыс жерде орналасқан және Позен, кемінде, формалды түрде жартылай тәуелсіздікке ие болды. Олардың халқының көп бөлігі католик дінінде және поляк тілінде сөйлейтін болса, қоныс аударушы неміс протестанттарының үлкен тобы негізінен батыс аймақтарына қоныстанды. Позен 1848 жылғы Ұлы Польша көтерілісінен кейін жартылай тәуелсіздік статусын жоғалтып, Позен провинциясы болды. Пруссиямен бірге осы провинциялар 1867 жылы Солтүстік Германия Конфедерациясының және 1871 жылы біріккен Германия Империясының құрамына кірді. Берлин үкіметінің германизация саясаты және канцлер Отто фон Бисмарк жүзеге асырған антикатоликтік Kulturkampf шаралары этникалық шиеленістерді одан әрі күшейтті.

Тарих

Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия жеңілгеннен кейін 1918 жылы тағы бір Ұлы Польша көтерілісі басталды, мақсаты Пруссияның бұрын аннексиялаған жерлерін қайта құрылған Польша мемлекетіне қосу еді. Польша әскери ұйымының күштері неміс әкімшілігін Ұлы Польша жерлерінің басым бөлігінен ығыстыра алды, содан кейін Позен губернаторы (Ландшауптман) Эрнст фон Хейкинг Месерицке (Мидзиржец) зейнетке шығуға мәжбүр болды және де-факто тек қана батыс, негізінен неміс қоныстанған аудандармен шекте орналасқан, Померания, Бранденбург және Силезия сияқты Пруссияның көршілес провинцияларымен шекаралас аймақтарды басқарды. Неміс күштері бірнеше Фрейкорп бөлімшелеріне қайта ұйымдастырылғаннан кейін Польшаның ілгерілеуі тоқтатылды, ал 1919 жылғы Версаль шартында Польша күштері басып алған аймақтар Польшаның Екінші Республикасына uti possidetis принципі бойынша берілді, бұл шекара сызығы шартының негізі болды. Неміс әкімшілігінің үкіметтік билігі Позен мен Батыс Пруссияның кішігірім батыс бөліктерімен шектелді, ал Пруссия мемлекеттік үкіметін бұрынғы Бромберг қадағалаушысы (Regierungspräsident) Фридрих фон Бюлов өкілдік етті, ол әкімшілік орталығын Шнайдмюльге көшірді. 1922 жылғы 1 шілдеде Германияның Остмарк заңы күшіне енгеннен кейін, провинция Веймар Республикасында қалған бұрынғы Позен мен Батыс Пруссияның кішігірім батыс бөліктерінен құрылды. Бұрынғы қарулы қақтығыстар мен "жоғалған" аумақтарды ескере отырып, қалған неміс халқының басым бөлігі ұлттық консервативті көзқарас ұстанды, нәтижесінде провинциялық сайлауларда Ұлттық неміс халық партиясы (DNVP) ең күшті саяси күшке айналды. Фридрих фон Бюлов 1933 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Оберпрезидент қызметін атқарды, содан кейін оның орнын Месериц DNVP саясаткері Ханс фон Мейбом иеленді. Нацистік Глайхшальтунг процесі барысында DNVP таратылғаннан кейін фон Мейбом биліктен алынып, оның орнына көршілес Бранденбургтің нацистік Оберпрезиденті Вильгельм Кубе тағайындалды. Сыбайлас жемқорлықпен танымал Кубе екі провинцияны да басқарды, бірақ күшті Мартин Борманның қайын атасы, нацистік заңгер Уолтер Бухпен туындаған қақтығыс салдарынан қызметтен босатылды. Позен-Батыс Пруссия 1938 жылы таратылғанға дейін Бранденбургпен бірге нацистік Оберпрезидент Эмиль Штюрцтің басқаруында болды, содан кейін оның аумағы Силезия, Померания және Бранденбург провинциялары арасында бөлісті.

Бөлімшелер

Атауына қарамастан, Позен қаласы (Польша: Познань) енді провинцияның құрамына кірмейтін, себебі ол Екінші Польша Республикасының қайта құрылған Үлкен Польша Познань воеводствосының астанасы болған еді. Пруссияның Позен-Батыс Пруссия провинциясының астанасы және Oberpräsident бақылаушысының резиденциясы Шнайдемюль қаласы болды. Провинцияның Landtag жиналысы сайлаған Landeshauptmann-ның ордасы Месерицте қалып қойды.

Әкімшілік

Пруссия мемлекеттік үкіметі тағайындаған Oberpräsident (яғни жоғары президент) кеңсесі провинциялық деңгейде орталық өкілеттіктерді жүзеге асыру және төменгі әкімшілік деңгейлерінде орталық саясатты іске асыруды қадағалауға міндетті болды. Облыстық деңгейде орындалатын ортақ мүдделер мен міндеттерге, мысалы, мектептер, көлік құрылыстары, ауруханалар, мәдени ошақтар, санитарлық жайлар, түрмелер және т.б. қатысты, әр провинциядағы (кейде әр үкіметтік аймақта) қалалық және ауылдық округтер (Kreise) осы мақсаттар үшін ортақ мүліктері бар корпорация құрды, ол Provinzialverband (облыстық бірлестік немесе үкіметтік аймақтар немесе кішірек бірлестіктер ішінде Bezirksverband немесе Kommunalverband, яғни муниципалдық немесе аймақтық бірлестік) деп аталды. 1875 жылдан бастап барлық провинциялар екі жақты сипатқа ие болды: бір жағынан жоғарыдан орталық Пруссияның өкілеттіктеріне негізделген, екінші жағынан – провинциялық немесе аймақтық өзін-өзі басқару корпорациялары. Бастапқыда қалалық және ауылдық округтердің ассамблеялары провинциялық диеталар ([[landtag]; немесе аймақтық диеталар, Kommunallandtage) үшін өкілдер сайлады, олар осылайша жанама сайлау арқылы құрылды. Пруссия монархиясының жойылғаннан кейін провинциялық немесе аймақтық диеталар провинциялардың (немесе аймақтардың) азаматтарымен тікелей сайланды, ал тікелей сайлаулар алғаш рет 1921 және 1922 жылдары өтті. Бұл парламенттер провинциялық немесе аймақтық бірлестіктерге берілген өкілеттіктер шегінде заң шығарды. Жаңа провинцияның ресми құрылуына дейін ауылдық және қалалық округтік ассамблеялар Коммуналландтаг Позен–Батыс Пруссияға өкілдер сайлады, ол бұрынғы Позен және Батыс Пруссия провинциялық бірлестіктерінің өкілеттіктері шегінде заң шығаруды жүзеге асырды және болашақ Позен–Батыс Пруссия аумағындағы олардың мүліктеріне қатысты мәселелерді шешті. Облыстың ресми құрылуынан кейін оның парламенті Позен–Батыс Пруссия провинциялық диеті деп аталды, ол провинциялық атқарушы органны (үкіметті), провинциялық комитетті (Provinzialausschuss) және провинция басшысын, [[Landeshauptmann#Landeshauptmann]] және Landesdirektor (Пруссия) ("Жер капитаны") сайлады.

Польшалық азшылық

Версаль келісімшарты күшіне енгеннен кейін, жергілікті поляк азшылығының бір бөлігі Польшаға эмиграциялады. 1925 жылы 13 284 адам өзін поляк тілінде сөйлейтін немесе неміс/поляк екі тілді деп жариялады. Бұл халықтың 4,3%-ын құрады. Веймар Республикасындағы барлық мемлекеттік және Рейхстаг сайлауларында Польша католик халық партиясының дауыс үлесі шамамен 3% тұрақты болды. Поляк азшылығының қоныстану орталықтары тең емес түрде таралып орналасқан. 1925 жылғы халық санауы бойынша Бомст (20,6%), Флатов (16,8%) және Месериц (5,8%) аудандары поляк тілінде сөйлейтіндердің (екі тілділерді қоса алғанда) ең жоғары үлесіне ие болды. Поляк азшылығының ерекше жетістігі – поляк жеке мектептерінің желісін құру болды.