Кіріспе

Poreč () – Истрия түбегінің батыс жағалауындағы қала және муниципалитет, Хорватияның Истрия округінде орналасқан. Оның ең маңызды ескерткіші – 6 ғасырда салынған Евфразия базиликасы, ол 1997 жылы ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Қаланың тарихы шамамен 2000 жылға жетеді, ол теңізден Sveti Nikola / San Nicola (Сан Никола) кішкентай аралымен қоршалған порттың маңында орналасқан. Халық саны шамамен 12 000 адамды құрайды, олардың көп бөлігі қала шеткерінде тұрады, ал Пореч ауданында шамамен 16 600 тұрғын бар. Муниципалитет аумағы Мирна өзенінен (Новиград – Cittanova маңында) басталып, оңтүстікке қарай Фунтана (Fontane) және Врсар (Orsera) қалаларына дейін созылған жағалаудың ұзындығы шамамен -ты құрайды. 1970 жылдардан бері Пореч және көршілес Ровинь (Rovigno) жағалауы Хорватиядағы ең танымал туристік орындардың бірі болып табылады.

Рим дәуірі

Б.з.д. 2-ші ғасырда қазіргі қала орталығы орналасқан шағын жарты аралда римдік каструм салынған. Император Августтың билік құрған кезінде б.з.б. 1-ші ғасырда ол ресми түрде қала болып құрылып, Colonia Iulia Parentium римдік колониясының бір бөлігіне айналды. 3-ші ғасырда елді мекенде ұйымдасқан христиан қауымдыстығы мен қасиетті ғимараттардың ерте христиандық кешені пайда болды. Ең көне базилика Парентийдің Әулие Маурусына арналған және оның қалдықтарында салынған, ол 4-ші ғасырдың екінші жартысына жатады. Бастапқыда үлкен римдік үйдің бір бөлігі болған ораторияның еден мозаикасы әлі күнге дейін Евфразиан базиликасының бағында сақталған.

Орта ғасырлар

476 жылы Батыс Рим империясы құлағаннан кейін, түрлі билеушілер мен күштер үстемдік құрды. Біріншіде, оны остготтар басқарды, ал 539 жылдан кейін Византия империясының құрамына кірді. 788 жылдан бастап франктар билік етті. 12 ғасырда қысқа мерзімді тәуелсіздік болды, содан кейін Аквилея патриархаты билік жүргізді. 1267 жылы Паренцо – бес ғасырдан астам билік еткен Венеция Республикасының құрамына қосылуды таңдаған алғашқы Истрия қаласы болды. Осы кезеңде венециялық стильде бірнеше сарайлар, алаңдар мен діни ғимараттар салынды. 1354 жылы қала генуэздіктер тарапынан қиратылды. 1363 жылы қалаға қалалық устав берілді.

Қазіргі заман

16 ғасырдың соңы мен 17 ғасырдың басында жұмақ ауруы халықты қырып салған. Венеция Республикасының құлауынан кейін Паренцо Габсбург монархиясының билігіне қарады. 1805 және 1814 жылдар аралығында Паренцо Наполеонның Италия Корольдігінің, содан кейін Іллирия провинцияларының, атақты түрде Бірінші француз империясының бір бөлігі болды. Осы кезеңнен кейін ол Габсбургтерге қайта қосылды, ал монархия Австрия империясы ретінде қайта ұйымдастырылды. 1844 жылы Паренцо мен Триест арасында бу кемесімен байланыс орнатылды. 1861 жылы Австрияның Литоралында Паренцо аймақтық парламенттің, мектептердің, әкімшілік және сот кеңселердің және басқа да мекемелердің орналасқан жеріне айналды. Осы кезеңде қала кеме жасау орталығы болып дамыды. Сонымен қатар, ол австро-венгр аристократиясы үшін танымал демалыс орнына айналды. 1902 және 1935 жылдар аралығында Парензана (атауы "Parenzaner Bahn") деген тар теміржол желісі қаланы Триестпен байланыстырды. 1918 жылдан кейін Италия Корольдігінің құрамына кірді. 1944 жылы қала одақтастар тарапынан 34 рет бомбаланды, нәтижесінде қаланың 75% зақымданды.

Югославия кезеңі (1945/47-1991)

1947 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыстан екі жыл өткен соң, Югославия оны басып алды және қаланың атауы Пореч деп өзгертілді. Италиялықтар қаладан шығып кетті және олардың орнына Югославияның түрлі аймақтарынан келген славян халқы қоныстанды. 1945 жылдан 1991 жылға дейін Пореч Хорватия қаласы болды, ол кезде Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының құрамында болды.

Тәуелсіз Хорватия (1991 жылдан бері)

1991 жылы Хорватия тәуелсіз мемлекет атанды. Бүгінде қаланың итальян тіліндегі атауы (Паренцо) ресми түрде де қолданылады.

Климат

Истрияның батыс жағалауында орналасқан және теңіз желдерімен суытылатын бұл аймақтың климаты салыстырмалы түрде қоңыл және жаздың ыстығын басаңдатады. Шілде айы ең ыстық ай, ауа температурасы ылғалдылығы төмен жағдайда 30°C-қа жетеді, ал қаңтар айы ең суық, орташа температурасы ... . Жылына 2400 сағаттан астам күн сәулесі түседі, жазғы күндері күніне орташа 10 сағаттан астам күн сәулесі шашырады. Теңіз температурасы ... градусқа жетеді, бұл ауа температурасы жоғарырақ болатын Оңтүстік Хорватия жағалауымен салыстырғанда күтілгеннен жоғары. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері жыл бойы шамалы өзгеріп тұрады, бірақ шілде және тамыз айларында жауын-шашын өте аз болады. Мұнда Бора және Юго желдері соғады. Бора – қыста солтүстіктен суық, ашық ауа райын әкелетін жел, ал Юго – оңтүстіктен соғатын, жаңбырмен бірге келетін жылы жел. Теңізден құрлыққа соғатын жазғы жел Маэстрал деп аталады.

Жақын маңдағы көрікті жерлер

Барэдин үңгірі – Истриядағы жалғыз ашық геологиялық ескерткіш. Үңгірдегі сталагмиттер ерекше пішіндерімен танымал. Біреуі Әзіре Марияға, екіншісі – Пиза мұнарасына ұқсайды деседі. Лим шығанағы – 12 шақырымдық, тар канал тәрізді саға, ол Пазинчица өзенінің Адриатика теңізіне құя беріп, жерді эрозиялау нәтижесінде пайда болған. Мұнда кейде теңізден ашылған кварц тастар кездеседі.

Өсімдіктер мен ауыл шаруашылығы

Жер бедері орта теңіз өсімдіктеріне бай, қарағайлы орман мен жасыл бұталар, көбінесе мәңгі жасыл емен және жиде ағаштары. Ұрпақтар бойы құнарлы қан қызыл топырақ (crljenica) егіншілікке пайдаланылып келеді, оның негізгі дақылдары – дәнді дақылдар, жеміс баулары, зәйтүн бақтары және көкөністер. Бүгінде органикалық тағам өндірісі маңызды, оның ішінде зәйтүн, жүзім және Malvazija, Borgonja, Merlot, Pinot, Cabernet Sauvignon және Teran сияқты танымал шараптар бар.

Көлік

Көлік қозғалысы көліктің басты түрі болып табылады. Пореч Истрияның қалған бөлігімен және Триест, Риека (Фиуме), Любляна және Загреб сияқты ірі қалалармен жақсы байланысқан. Ең жақын коммерциялық әуежай Пула (Пола) қаласында орналасқан. Теңіз көлігі бұрынғы ғасырларға қарағанда бүгін аз маңызды; қазіргі таңда ол негізінен туристік саяхаттар үшін пайдаланылады. Ең жақын теміржол станциясы Пазин (Пизино) қаласында, Истрия облысының жергілікті әкімшілік орталығында орналасқан. 1902 және 1937 жылдар аралығында Парензана тары теміржол желісі қаланы Триестпен байланыстырды.

Экономика

Дәстүрлі түрде экономикалық қызметтер әрдайым жер және теңізбен байланысты болған. Аймақтағы жалғыз маңызды өнеркәсіп – тамақ өнімдерін өңдеу, бірақ Хорватияның Еуропа экономикасына толық интеграциялануы Пореч қаласында сауда, қаржы және коммуникация салаларының дамуына әкелді. Дегенмен, негізгі кіріс көзі туризм болып табылады. Қаланың стратегиялық орналасуына байланысты жылжымайтын мүліктің бағасы өте жоғары.

Негізгі көрікті жерлер

Қала жоспарында әлі де ежелгі римдік Каструм құрылымы көрініп тұр. Басты көшелер – Декуман мен Кардо Максимус, олар бастапқы күйінде сақталған. Марафор – екі ғибадатханасы бар рим алаңы. Олардың бірі, бірінші ғасырда салынған, рим құдайы Нептунға арналған; оның өлшемдері... Романдық кезеңнен қалған бірнеше үй сақталған, сондай-ақ мұнда әдемі венециялық готикалық сарайларды көруге болады. 13-ғасырда салынған готикалық францискан шіркеуі, ал 'Dieta Istriana' залы 18-ғасырда барокко стилінде қайта жаңартылған. 6-ғасырда Византия империясы мен епископ Евфрасий тұсында қайта салынған Евфрасиан базиликасы – Паренцодағы ең маңызды тарихи орын. Бұл ЮНЕСКО-ның 1997 жылы бекіткен Дүниежүзілік мұра нысаны. 12-19 ғасырлар аралығында қала қорғаныс қабырғаларымен қоршалған, сияқты, бүгінде жақсы танымал Дубровник қаласы да сондай. Порецте де Еуропадағы ең кішкентай көшелердің бірі бар – Ulica Stjepana Konzula Istranina.

Туризм

1844 жылы австриялық «Ллойд» пароход компаниясы Паренцоға тоқтайтын туристік бағыт ашты. Қаланы сипаттаған және бейнелеген алғашқы туристік нұсқаулық 1845 жылы жарық көрді. Ең көне қонақ үй – 1910 жылы салынған «Ривьера». Кейін «Парентино» және тағы басқалары пайда болды. Бүгінде туристік инфрақұрылым ұзын жағалау бойымен, Мирна өзені мен терең Лим аңғары арасында әдейі таратылған. Оңтүстікте «Плава Лагуна» («Көк лагуна»), «Зелена Лагуна» («Жасыл лагуна»), «Бијела Увала» («Ақ шығанақ») және «Бруло» сияқты дербес орталықтар орналасқан. Солтүстікте оларға сәйкес келетін «Матерада», «Червар Порат», «Улика» және «Лантерна» орталықтары бар. Жоғары маусымда аймақтағы уақытша тұрғындардың саны 120 000-нан асып түседі. Поречтің мәдени мұрасын тарихи қала орталығында, үйлер мен сарайлардағы мұражайлар мен галереяларда көруге болады, олардың көпшілігі ғасырлар бойы жекеменшік үйлер болып табылады. Маусымнан тыс кезеңде Хорватия, Словения, Австрия және Италиядан демалыс күндері келушілер келеді. Спорт кешендері жыл бойы дамытылып, пайдаланылады.