Кіріспе

Ал-Андалустың ортағасырлық роман тілінің диалектілері – Иберия түбегінің ортағасырлық исламдық билік астындағы бөліктерінде дамыған Иберо-роман тілінің нұсқалары. VIII ғасырдың басында Омейялар басып алған кезде, роман тілі немесе халықтық кеш латын тілі Иберия халқының көпшілігі үшін ортақ тіл болды. Бірақ, келесі ғасырларда мұсылмандық Оңтүстікте андалузиялық араб тілі басым тіл ретінде оны ығыстырды. Сонымен қатар, солтүстік христиан мемлекеттерінің Ал-Андалусқа оңтүстікке қарай жылжуымен, олардың роман тілінің нұсқалары (әсіресе кастиль тілі) андалузиялық роман тілі мен араб тілінің есебінен кеңірек таралды. Бұл тілдің толық жойылуы шамамен 1300 жылға дейін созылған деп есептеледі. Ал-Андалусия роман тілінің ерекше тілдік ерекшеліктері туралы белгілі немесе гипотезаланған мәліметтер салыстырмалы түрде аз деректерге негізделген, олардың ішінде Харджалар ең маңыздысы болып табылады.

Аттар

Ал-Андалуста қолданылатын роман тілдерінің дәстүрлі атауы – "Мозараб", ол Мозарабтан (мұстаʿарабтан) шыққан, және бұл термин Ал-Андалустағы христиандарды атау үшін қолданылған. Араб авторлары осы тілдерді немесе (العَجَمِيَّة, "араб емес" мағынасындағы) деп атаған.

Омейялардың жаулауы

711 жылы Омейядтар Испанияны жаулап алған кезде Иберия халқының басты тілі – роман тілі еді. 1260 жылға қарай Ибериядағы мұсылмандық территориялар Гранада әмірлігімен шектелді, онда халықтың 90%-дан астамы ислам дініне ауысты және араб тіліндегі роман тілінің екі тілділігі жойылып кеткен сияқты.

Харджалар

1940-жылдардың соңында араб және еврей тілдерінде жазылған өлеңдерде, басқаша айтқанда араб және еврей тілдерінде жазылған поэзияда роман тілінде қайырма ретінде кездесетін Харджалардың табылуы, Андалусия роман тілінің морфологиялық және синтаксистік ерекшеліктерін, оның ішінде сөйлемнің ырғағы мен тіркес үлгілерін жарыққа шығарды.

Тіл қолдану

Мозарабик мозарабтар (дхми статусында өмір сүрген христиандар), муладилер (ислам дініне ауысқан жергілікті тұрғындар), яһудилер және, мүмкін, билік еткен кейбір арабтар мен берберлер қолданған. Мозарабтардың мәдени және әдеби тілі бастапқыда латын тілі болған, бірақ уақыт өте келе, тіпті христиандардың арасында да араб тіліне ұласқан. Мозарабтардың солтүстік христиан мемлекеттеріне үздіксіз көшіп-қонуының нәтижесінде, араб үкімдігі қысқа ғана болған жерлерде де араб топонимдері табылады. Мозарабик испан тілінің, әсіресе Андалусия диалектісінің қалыптасуына маңызды үлес қосты және көптеген Андалусия араб сөздерінің екеуіне де таралуына жағдай жасады.