Эрик Эриксон: Психосоциальды даму туралы теориясы және өмір жолы

Кіріспе

Америкалық психоаналитик және эссеші, осы сияқты есімдері бар басқа да адамдар.

Эрик Хомбургер Эриксон (туған Ерик Саломонсен; 15 маусым 1902 – 12 мамыр 1994) – адам баласының психоәлеуметтік дамуы туралы теориясымен танымал американдық бала психоаналитигі. Ол «жеке тұлғалық дағдарыс» терминін енгізді. Университет дипломы болмаса да, Эриксон Гарвард, Калифорния университеті (Беркли), және Йель сияқты көрнекті оқу орындарында профессор қызметін атқарды. 2002 жылы жарияланған «Жалпы психология шолуы» зерттеуінде Эриксон 20 ғасырдың ең белгілі психологтарының 12-сі деп танылды.

Ерте өмір

Эриксонның анасы Карла Абрахамсен Данияның Копенгаген қаласындағы көрнекті еврей отбасынан шыққан. Ол еврей биржалық брокері Вальдемар Исидор Саломонсенге үйленген, бірақ Эрик тұқымдаған кезде бірнеше ай бойы одан бөлініп тұрған. Эриктің биологиялық әкесі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол еврей емес даниялық екені белгілі. Карла жүкті екенін білгеннен кейін Германияның Франкфурт-на-Майн қаласына қашып кетеді, онда Эрик 1902 жылдың 15 маусымында дүниеге келіп, Саломонсен тегін алды. Ол Эрикті некеден тыс туғандықтан қашып кетті, ал Эриктің нақты әкесінің кім екені ешқашан анықталған жоқ. Карла мен Теодор Эрикке Теодордың оның нағыз әкесі екенін айтты, бірақ шындықты оған бала кезінде ғана жеткізді; ол өмірі бойы осы алдауға ашуланып өтті. 1933 жылы ол Вена психоаналитикалық институтынан диплом алды. Осы және Монтессори дипломы Эриксонның өмірлік жұмысы үшін алған жалғыз құжаттары болды.

Америка Құрама Штаттары

1930 жылы Эриксон канадалық биші және суретші Джоан Моват Серсонға үйленді. Некелескен кезде Эриксон христиан дінін қабылдады. 1933 жылы Адольф Гитлер Германияда билікке келгеннен кейін, Берлинде Фрейдтің кітаптары өртеліп, Австрияға нацистік қауіп төнгендігінен, отбасы екі ұлымен бірге кедейліктегі Венаны тастап, Копенгагенге көшіп кетті. Тұру талаптарына байланысты Дания азаматтығын қайта ала алмағандықтан, отбасы АҚШ-қа кетті, онда азаматтық мәселесі туындамайтын еді. АҚШ-та Эриксон Бостонда алғашқы бала психоаналитигі болды және Массачусетс жалпы ауруханасында, Жюдж Бейкер басшылық орталығында, Гарвард медицина мектебі мен психологиялық клиникасында жұмыс істеді. Бұл оның клиникалық тәжірибедегі ерекше беделін қалыптастырған кез еді. 1936 жылы Эриксон Гарвардтан кетіп, Йель университетіне қосылды, онда ол Әлеуметтік қатынастар институтында жұмыс істеді және медицина мектебінде сабақ берді. Эриксон психоанализден асып түсетін салаларға деген қызығушылығын күшейтіп, психология мен антропология арасындағы байланыстарды зерттеді. Ол Маргарет Мид, Грегори Бейтсон және Рут Бенедикт сияқты антропологтармен маңызды байланыстар жасады. Эриксон өз ой-өрісінің даму теориясының әлеуметтік және мәдени зерттеулерінен туындағанын айтты. 1938 жылы ол Йельден Оңтүстік Дакотадағы Сиу тайпасын зерттеу үшін кетіп қалды. Оңтүстік Дакотадағы зерттеулерінен кейін ол Юрок тайпасын зерттеу үшін Калифорнияға сапарлады. Эриксон Сиу және Юрок тайпаларының балалары арасындағы айырмашылықтарды анықтады. Бұл Эриксонның өміріндегі балалық шақ оқиғаларының маңыздылығын және қоғамның оларға тигізетін әсерін көрсетуге деген құштарлығының басталуын білдірді. 1939 жылы ол Йельден кетіп, Эриксондар Калифорнияға көшіп барды, онда Эрик Берклидегі Балалардың әл-ауқатын қорғау институтының Калифорния университетінде балалар дамуын ұзақ мерзімді зерттеуге қатысатын командаға қосылуға шақырылды. Сонымен қатар, Сан-Францискода ол бала психоанализі бойынша жеке практикасын ашты. Калифорнияда ол американдық үнді балаларын зерттеудің екінші мүмкіндігіне ие болды, ол антрополог Альфред Кробермен бірге Солтүстік Калифорнияға Юрок тайпасын зерттеуге саяхат жасады. 1950 жылы, ол ең танымал болған «Балалық шақ және қоғам» кітабын жариялағаннан кейін, Эриксон Калифорния университетінен кетті, өйткені Калифорнияның Леверинг заңы сол жердегі профессорлардан адалдық серт беруді талап етті. 1951 жылдан 1960 жылға дейін ол Массачусетс штатының Стокбридж қаласындағы көрнекті психиатриялық емдеу орталығы – Остен Риггс орталығында жұмыс істеді және сабақ берді. Стокбридждің тағы бір белгілі тұрғыны Норман Роквелл Эриксонның науқасы және досы болды. Осы кезеңде ол Питтсбург университетінде қонақ профессор болып қызмет етті, онда ол Бенджамин Спок пен Фред Роджерспен бірге Батыс психиатриялық институтының Арсенал балабақшасында жұмыс істеді. Ол 1960-шы жылдары Гарвардқа адам дамуы профессоры ретінде оралды және 1970 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сол жерде қалды. 1973 жылы Ұлттық гуманитарлық қор Эриксонды гуманитарлық ғылымдардағы жетістіктері үшін АҚШ-тың ең жоғары наградасы – Джефферсон лекциясына таңдады. Эриксонның лекциясы «Жаңа жеке тұлғаның өлшемдері» деп аталды.

In 1930 Erikson married Joan Mowat Serson, a Canadian dancer and artist whom Erikson had met at a dress ball. During their marriage, Erikson converted to Christianity. In 1933, with Adolf Hitler's rise to power in Germany, the burning of Freud's books in Berlin and the potential Nazi threat to Austria, the family left an impoverished Vienna with their two young sons and emigrated to Copenhagen. Unable to regain Danish citizenship because of residence requirements, the family left for the United States, where citizenship would not be an issue. In the United States, Erikson became the first child psychoanalyst in Boston and held positions at Massachusetts General Hospital, the Judge Baker Guidance Center, and at Harvard Medical School and Psychological Clinic. This was while he was establishing a singular reputation as a clinician. In 1936, Erikson left Harvard and joined the staff at Yale University, where he worked at the Institute of Social Relations and taught at the medical school. Erikson continued to deepen his interest in areas beyond psychoanalysis and to explore connections between psychology and anthropology. He made important contacts with anthropologists such as Margaret Mead, Gregory Bateson, and Ruth Benedict. Erikson said his theory of the development of thought derived from his social and cultural studies. In 1938, he left Yale to study the Sioux tribe in South Dakota on their reservation. After his studies in South Dakota, he traveled to California to study the Yurok tribe. Erikson discovered differences between the children of the Sioux and Yurok tribes. This marked the beginning of Erikson's life passion of showing the importance of events in childhood and how society affects them. In 1939 he left Yale, and the Eriksons moved to California, where Erik had been invited to join a team engaged in a longitudinal study of child development for the University of California at Berkeley's Institute of Child Welfare. In addition, in San Francisco, he opened a private practice in child psychoanalysis. While in California he was able to make his second study of American Indian children when he joined anthropologist Alfred Kroeber on a field trip to Northern California to study the Yurok. In 1950, after publishing the book, Childhood and Society, for which he is best known, Erikson left the University of California when California's Levering Act required professors there to sign loyalty oaths. From 1951 to 1960 he worked and taught at the Austen Riggs Center, a prominent psychiatric treatment facility in Stockbridge, Massachusetts, where he worked with emotionally troubled young people. Another famous Stockbridge resident, Norman Rockwell, became Erikson's patient and friend. During this time he also served as a visiting professor at the University of Pittsburgh where he worked with Benjamin Spock and Fred Rogers at Arsenal Nursery School of the Western Psychiatric Institute. He returned to Harvard in the 1960s as a professor of human development and remained there until his retirement in 1970. In 1973 the National Endowment for the Humanities selected Erikson for the Jefferson Lecture, the United States' highest honor for achievement in the humanities. Erikson's lecture was titled Dimensions of a New Identity.

Даму теориясы мен эго

Эриксон эго психологиясының негізін қалаушылардың бірі болып саналады, ол эгоның рөлін иттің қызметшісі ретінде ғана емес, одан да артық екенін көрсетті. Эриксон Фрейдтің теориясын қабылдағанымен, ата-ана мен бала арасындағы қарым-қатынасқа емес, эгоның рөліне, әсіресе адамның өзіндік дамуына көбірек мән берді. Эриксонның пікірінше, баланың өмір сүрген ортасы оның өсуіне, бейімделуіне, өзін-өзі тануына және жеке ерекшеліктерін қалыптастыруына өте маңызды. Эриксон «Гандидің ақиқаты» (1969) еңбегі үшін Пулитцер сыйлығы мен АҚШ Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алды, бұл туынды өмірлік циклдің кейінгі кезеңдеріне қатысты оның теориясын тереңірек зерттеді. Эриксон даму туралы айтқанда, оның жас кезеңдерін сирек атағаны байқалады. Ол бұл кезеңді ұзаққа созылған жасөспірімдік деп сипаттады, бұл жасөспірімдік пен жас ересек кезең арасындағы даму кезеңін зерттеуге ықпал етті, оны «жас ересектердің қалыптасу кезеңі» деп атайды. Эриксонның даму теориясы әр түрлі психоәлеуметтік дағдарыстарды қамтиды, онда әрбір қақтығыс алдыңғы кезеңдерге сүйенеді. Әр қақтығыстың нәтижесі адамның дамуына оң немесе теріс әсер ете алады, бірақ теріс нәтиже өмір бойы қайта қаралып, түзетілуі мүмкін. Эголық жекелік пен рөлді шатастыру туралы: эголық жекелік әр адамға жекелік сезімін қалыптастыруға мүмкіндік береді, немесе Эриксон айтқандай, «Эголық жекелік, субъективті тұрғысынан алғанда, эгоның синтездеу әдістерінің және басқалар үшін мағынаның сабақтастығы бар екендігін білу». Ал Барбара Энглердің сөзіне сәйкес, рөлді шатастыру – «өзін қоғамның өнімді мүшесі ретінде елестете алмау». Өзін өнімді мүше ретінде елестете алмау – үлкен қауіп; ол жасөспірім шақта, кәсіп іздеген кезде туындауы мүмкін.

Жекелік теориясы

Эриксонның өмірлік кезеңдері, оларды қабылдауға болатын сегіз кезеңнің ретімен, сондай-ақ Эриксон осы кезеңдерге байланыстырған «ерліктер» (бұл ерліктер баса көрсетілген) төменде келтірілген. Үміт, негізгі сенім мен негізгі сенімсіздік – Бұл кезең нәрестелік шақты қамтиды, 0–1½ жас, бұл өмірдің ең маңызды кезеңі, себебі барлық басқа кезеңдер осы кезеңге сүйенеді. Баланың негізгі сенімді немесе негізгі сенімсіздік сезімін дамытуы тек тәрбиеге байланысты мәселе емес. Бұл көп қырлы және күшті әлеуметтік компоненттері бар. Бұл аналық қарым-қатынастың сапасына байланысты. Ана өзінің сенімділік, жеке мағына сезімі және т.б. ішкі сезімдерін балаға жеткізеді және көрсетеді. Бұл кезеңнің маңызды бөлігі – нәрестеге тұрақты және үнемі күтім жасау. Бұл баланың ата-аналық қарым-қатынастан басқа қарым-қатынастарға көшуі мүмкін сенімді дамытуға көмектеседі. Сондай-ақ, балалар өздерін қолдайтын адамдарға сенім артады. Егер бала осылай істесе, ол өзіне сенімді болады, сонымен қатар «баланың өзін-өзі тануына негіз болады». Осы сенімді дамыта алмау қорқыныш сезіміне және әлемнің тұрақсыз және болжауға болмайтындығына әкеледі. Ерік, тәуелсіздік пен ұят – Бұл кезең ерте балалық шақты қамтиды, шамамен 1½–3 жас, және тәуелсіздік пен ұят және күмән тұжырымдамасын енгізеді. Бала өз тәуелсіздігінің бастамасын аша бастайды, ал ата-аналар баланың негізгі міндеттерді «өз күшімен» орындай алуына жағдай жасауы керек. Көңілі қалса, бала олардың тиімділігіне күмәндана бастауы мүмкін. Бұл кезеңде бала әдетте дәретханаға үйренуді меңгеруге тырысады. Сонымен қатар, бала өзінің дағдыларын немесе қабілеттерін анықтайды, сондықтан баланың осы іс-әрекеттерді зерттей алуына көз жеткізу маңызды. Эриксон балалардың еркіндікке ие болуына мүмкіндік берудің маңызды екенін, сонымен қатар сәтсіздіктерді қабылдайтын ортаны жасау керектігін айтады. Сондықтан ата-анасы баланы тапсырманы орындамағаны үшін жазаламауы не сөгіс бермеуі керек. Ұят пен күмән бала өзінен кейін тапсырманы орындап, аман қалуға қабілетсіз екенін сезінген кезде пайда болады. Бұл кезеңнің сәтті аяқталуымен ерік-жігерге қол жеткізіледі. Осы кезеңде сәттілік алған балалар «өзін-өзі ұстай алады, бірақ өзін-өзі бағаламайды». Егер балаға осындай шешімдерді қабылдауға рұқсат етілсе, ол басқаларға басшылық ету қабілеттеріне сенімді болады. Егер балаға белгілі бір шешім қабылдауға рұқсат берілмесе, онда кінәлі сезім пайда болады. Бұл кезеңде кінәлі болу басқаларға ауыртпалық болумен сипатталады, сондықтан бала әдетте өзін басқаша әрекет етуге сенімді болмағандықтан, өзін еріп жүретін адам ретінде көрсетеді. Сонымен қатар, бала әлем туралы білімін арттыруға арналған көптеген сұрақтар қояды. Егер сұрақтарға сын көзбен қараған және балаға қарамай жауап берсе, балада кінәлілік сезімі пайда болады. Бұл кезеңде табыстылық мақсаттылық ерлігіне жетеді, бұл екі шеттің арасындағы қалыпты тепе-теңдік. Бала басқа балаларға қарағанда жеке қабілеттерінің үлкен айырмашылығын таниды. Эриксон мұғалімге ерекше назар аударады, ол балалардың өздерін төмен сезінбеуіне қамқорлық жасауы керек. Бұл кезеңде баланың достары тобына деген қызығушылығы артады. Бұл кезеңде бала көбінесе қоғамның сыйлықтарын алуға тырысады, сондай-ақ өз қабілеттеріне қанағат сезімін дамытады. Баланы жігерлендірсең, ол өзін жақсы сезінеді және мақсаттарына жету үшін қажетті қабілетке ие болады. Мұғалімдер мен ата-аналардың шектеулері қабілеттерінде күмән, сұрақ қоюға және еріксіздікке әкеледі, сондықтан толық мүмкіндіктерге қол жеткізе алмайды. Біліктілік, бұл кезеңнің ерлігі, екі жақтың теңгерімін табу арқылы дамиды. Сәтті қарым-қатынас құру арқылы адамдар сүйіспеншілік пен жақындық сезімін бастан кешіреді. Сондай-ақ, олар өздерін қауіпсіз сезінеді, қамқорлық пен адалдық сезінеді. Ал егер олар бір-бірімен қарым-қатынастарын үзбесе, өздерін жалғыз сезінеді. Күтім, ұрпақтылық пен тоқырау – Ересектің екінші кезеңі 40 пен 65 жас аралығында өтеді. Бұл кезеңде адамдар әдетте өз өмірлерінде тұрақтанып, өздері үшін не маңызды екенін біледі. Адам өз мансабында алға басуда немесе мансабында жеңіл қадам жасап, қалған жұмыс өмірінде осылай істегісі келетінін білмейді. Сондай-ақ, осы кезеңде адам баласын тәрбиелеуі мүмкін. Егер олар ата-ана болса, онда олар өз өмірлік рөлдерін қайта бағалап жатыр. Бұл – еңбек өнімділігімен қатар, қоғамдық іс-шараларға қатысудың бір жолы. Ұрпақтылық сезімі жеке адам үшін де, қоғам үшін де маңызды деп есептелуі мүмкін, тиімді ата-аналар, ұйымдардың көшбасшылары ретіндегі олардың рөлін көрсетеді. Егер адам өзінің өмірі қалай дамып жатқанына риза болмаса, ол әдетте өткенде қабылдаған шешімдеріне өкінеді және өзінің пайдасыз екенін сезінеді. Даналық, эго-интегритет пен отчаяние – Бұл кезең 65 жастан асқан жас тобына әсер етеді. Бұл кезеңде адам өмірінің соңғы тарауына жетеді және зейнетке шығуға дайындалады немесе зейнетке шыққан. Адам өмірінің барысын қабылдауға үйренуі керек, әйтпесе ол өміріне отчаяниемен қарайды. Эго-интегритет – өмірді толықтығымен қабылдау: жеңістер мен жеңілістер, орындалған және орындалмаған нәрселер. Даналық – осы соңғы даму міндетін сәтті орындаудың нәтижесі. Даналық «өлімге қарсы өмірдің өзіне қатысты хабардар және бейтараптық алаңдаушылық» деп анықталады. Өткенге қатысты кінәлі сезім немесе маңызды мақсаттарға жете алмау депрессия мен үмітсіздікке әкеледі. Бұл кезеңнің ерлігін жетістікке жеткізу сәтті өмір сүрген сезімін тудырады. Эриксонның зерттеуі әрбір адам өмірлік кезеңнің міндеттеріндегі екі шетті бір-бірімен үйлестіруді үйренуі керек екенін көрсетеді, ешқайсысын қабылдамайды. Өмірлік кезеңнің міндеттеріндегі екі шет те түсініліп, қажетті және пайдалы деп қабылданғанда ғана, осы кезең үшін оңтайлы ерлік пайда болады. Осылайша, «сенім» мен «сенімсіздік» екеуі де түсініліп, қабылданғанда ғана, алғашқы кезеңде нақты «үміт» пайда болады. Сол сияқты, «интегритет» мен «отчаяние» екеуі де түсініліп, қабылданғанда ғана, соңғы кезеңде қолдануға болатын «даналық» пайда болады.

The Erikson life stages, in order of the eight stages in which they may be acquired, are listed below, as well as the "virtues" that Erikson has attached to these stages, (these virtues are underlined). Hope, Basic trust vs. basic mistrust—This stage covers the period of infancy, 0–1½ years old, which is the most fundamental stage of life, as this is the stage that all other ones build on. Whether the baby develops basic trust or basic mistrust is not merely a matter of nurture. It is multi faceted and has strong social components. It depends on the quality of the maternal relationship. The mother carries out and reflects her inner perceptions of trustworthiness, a sense of personal meaning, etc. on the child. An important part of this stage is providing stable and constant care of the infant. This helps the child develop trust that can transition into relationships other than parental. Additionally, children develop trust in others to support them. If successful in this, the baby develops a sense of trust, which "forms the basis in the child for a sense of identity." Failure to develop this trust will result in a feeling of fear and a sense that the world is inconsistent and unpredictable. Will, Autonomy vs. shame—This stage covers early childhood around 1½–3 years old and introduces the concept of autonomy vs. shame and doubt. The child begins to discover the beginnings of their independence, and parents must facilitate the child's sense of doing basic tasks "all by themselves." Discouragement can lead to the child doubting their efficacy. During this stage the child is usually trying to master toilet training. Additionally, the child discovers their talents or abilities, and it is important to ensure the child is able to explore those activities. Erikson states it is essential to allow the children freedom in exploration but also create an environment welcoming of failures. Therefore, the parent should not punish or reprimand the child for failing at the task. Shame and doubt occurs when the child feels incompetent in ability to complete tasks and survive. Will is achieved with success of this stage. Children successful in this stage will have "self control without a loss of self esteem." If allowed to make these decisions, the child will develop confidence in their ability to lead others. If the child is not allowed to make certain decisions, then a sense of guilt develops. Guilt in this stage is characterized by a sense of being a burden to others, and the child will therefore usually present themselves as a follower as they lack the confidence to do otherwise. Additionally, the child is asking many questions to build knowledge of the world. If the questions earn responses that are critical and condescending, the child will also develop feelings of guilt. Success in this stage leads to the virtue of purpose, which is the normal balance between the two extremes. The child can recognize major disparities in personal abilities relative to other children. Erikson places some emphasis on the teacher, who should ensure that children do not feel inferior. During this stage the child's friend group increases in importance in their life. Often during this stage the child will try to prove competency with things rewarded in society, and also develop satisfaction with their abilities. Encouraging the child increases feelings of adequacy and competency in ability to reach goals. Restriction from teachers or parents leads to doubt, questioning, and reluctance in abilities and therefore may not reach full capabilities. Competence, the virtue of this stage, is developed when a healthy balance between the two extremes is reached. By successfully forming loving relationships with other people, individuals are able to experience love and intimacy. They also feel safety, care, and commitment in these relationships. Those who fail to form lasting relationships may feel isolated and alone. Care, Generativity vs. stagnation—The second stage of adulthood happens between the ages of 40 and 65. During this time people are normally settled in their lives and know what is important to them. A person is either making progress in their career or treading lightly in their career and unsure if this is what they want to do for the rest of their working life. Also during this time, a person may be raising their children. If they are a parent, then they are reevaluating their life roles. This is one way of contributing to society along with productivity at work and involvement in community activities and organizations. Having a sense of generativity can be considered significant for both the individual and the society, exemplifying their roles as effective parents, leaders for organizations, etc. If a person is not comfortable with the way their life is progressing, they're usually regretful about the decisions that they have made in the past and feels a sense of uselessness. Wisdom, Ego integrity vs. despair—This stage affects the age group of 65 and on. During this time an individual has reached the last chapter in their life and retirement is approaching or has already taken place. Individuals in this stage must learn to accept the course of their life or they will look back on it with despair. Ego integrity means the acceptance of life in its fullness: the victories and the defeats, what was accomplished and what was not accomplished. Wisdom is the result of successfully accomplishing this final developmental task. Wisdom is defined as "informed and detached concern for life itself in the face of death itself." Having a guilty conscience about the past or failing to accomplish important goals will eventually lead to depression and hopelessness. Achieving the virtue of the stage involves the feeling of living a successful life. Erikson's research suggests that each individual must learn how to hold both extremes of each specific life stage challenge in tension with one another, not rejecting one end of the tension or the other. Only when both extremes in a life stage challenge are understood and accepted as both required and useful, can the optimal virtue for that stage surface. Thus, 'trust' and 'mis trust' must both be understood and accepted, in order for realistic 'hope' to emerge as a viable solution at the first stage. Similarly, 'integrity' and 'despair' must both be understood and embraced, in order for actionable 'wisdom' to emerge as a viable solution at the last stage.

Дін психологиясы

Психоаналитикалық жазушылар әрқашан өнер, дін және тарихи қозғалыстар сияқты мәдени құбылыстарды клиникалық емес тұрғыдан түсіндірумен айналысып келді. Эрик Эриксон осы салаға сондай үлкен үлес қосты ki, оның еңбегі дін зерттеушілері тарапынан жақсы қабылданып, түрлі екінші деңгейдегі әдебиеттерді тудырды. Эриксонның дін психологиясы діни дәстүрдің баланың сенім немесе сенімсіздік сезімімен өзара әрекеттесу мүмкіндігін мойындаудан басталады. Эриксонның өмірлік циклдің сегіз кезеңіндегі жеке тұлға теориясына келсек, әрқайсысының өзіне тән міндеттерді меңгеру қажеттігі бар, және жоғарыда айтылғандай, әрқайсысы діни және этикалық өмірдің таксономиясын құрайтын тиісті ізгіліктерді қамтиды. Эриксон осы тұжырымды кеңейте келе, адамның жеке және әлеуметтік өмірін ритуализациямен сипаттайды, ол – "кем дегенде екі адамның мағыналы аралықтар мен қайталанатын жағдайларда қайталайтын келісімге келген өзара әрекеттесуі". Мұндай ритуализация рәсімдік формалар мен егжей-тегжейлерге, жоғары символдық мағыналарға, қатысушылардың белсенді қатысуына және абсолютті қажеттілік сезіміне мұқият назар аударуды қамтиды. Әрбір өмірлік цикл кезеңі өзіне тән ритуализацияны қамтиды, оған сәйкес ритуализм: құдайлыққа қарсы сәулетшілдік, әділдікке қарсы заңгерлік, драмалыққа қарсы көрініс, формальдылыққа қарсы формализм, идеологиялыққа қарсы тоталитаризм, біріктірушілікке қарсы элитаризм, ұрпақтыққа қарсы авторитарлық және интегралдыққа қарсы догматизм. Эриксонның дін психологиясына қосқан ең танымал үлесі, әлдебір оның кітап түріндегі психобиографиялық еңбектері болды: «Жас Лютер: Психоанализ және тарих тұрғысынан қарастырылған зерттеу» (Young Man Luther: A Study in Psychoanalysis and History) Мартин Лютер туралы және «Гандидің шындығы» (Gandhi's Truth) Мохандас К. Ганди туралы, олар үшін ол таңқаларлық түрде Пулитцер сыйлығы мен Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алды. Екі кітап та балалық шақтағы даму мен ата-ананың ықпалы, әлеуметтік және мәдени контекст, тіпті саяси дағдарыстардың жеке тұлғамен қалай байланысатынын көрсетуге тырысады. Бұл зерттеулер әрбір ықпалды тұлғаның жеке және әлеуметтік жағынан шеберлікті қалай меңгергенін көрсетеді, Эриксон бұл оқиғаны «тарихи сәт» деп атады. Лютер мен Ганди сияқты тұлғалар Эриксоннің «Homo Religiosus» деп атаған адамдары еді, олар үшін өмірлік циклдің соңғы кезеңіндегі адалдық пен үмітсіздік арасындағы күрес – өмір бойына созылатын дағдарыс еді, және олар өздерінің психологиялық жазылулары өз заманының идеологиялық жетістігіне айналған дарынды инноваторларға айналды. Ол әкесінің «өмір бойы жеке басының кемсінуінен» қиналғанын айтады. Ол әйелімен біріктірілген ресурстар арқылы «қадір-қасиетке ие болуға» қол жеткізе алады деп ойлады. Эриксон 1994 жылдың 12 мамырында Массачусетс штатындағы Харвич қаласында қайтыс болды. Ол Харвичтегі Бірінші қауымдық шіркеу зиратында жерленген.

Psychoanalytic writers have always engaged in nonclinical interpretation of cultural phenomena such as art, religion, and historical movements. Erik Erikson gave such a strong contribution that his work was well received by students of religion and spurred various secondary literature. Erikson's psychology of religion begins with an acknowledgement of how religious tradition can have an interplay with a child's basic sense of trust or mistrust. With regard to Erikson's theory of personality as expressed in his eight stages of the life cycle, each with their different tasks to master, each also included a corresponding virtue, as mentioned above, which form a taxonomy for religious and ethical life. Erikson extends this construct by emphasizing that human individual and social life is characterized by ritualization, "an agreed upon interplay between at least two persons who repeat it at meaningful intervals and in recurring contexts." Such ritualization involves careful attentiveness to what can be called ceremonial forms and details, higher symbolic meanings, active engagement of participants, and a feeling of absolute necessity. Each life cycle stage includes its own ritualization with a corresponding ritualism: numinous vs. idolism, judicious vs. legalism, dramatic vs. impersonation, formal vs. formalism, ideological vs. totalism, affiliative vs. elitism, generational vs. authoritism, and integral vs. dogmatism. Perhaps Erikson's best known contributions to the psychology of religion were his book length psychobiographies, Young Man Luther: A Study in Psychoanalysis and History, on Martin Luther, and Gandhi's Truth, on Mohandas K. Gandhi, for which he remarkably won the Pulitzer Prize and the National Book Award. Both books attempt to show how childhood development and parental influence, social and cultural context, even political crises form a confluence with personal identity. These studies demonstrate how each influential person discovered mastery, both individually and socially, in what Erikson would call the historical moment. Individuals like Luther or Gandhi were what Erikson called a Homo Religiosus, individuals for whom the final life cycle challenge of integrity vs. despair is a lifelong crisis, and they become gifted innovators whose own psychological cure becomes an ideological breakthrough for their time. described her father as plagued by "lifelong feelings of personal inadequacy". He thought that by combining resources with his wife, he could "achieve the recognition" that might produce a feeling of adequacy. Erikson died on 12 May 1994 in Harwich, Massachusetts. He is buried in the First Congregational Church Cemetery in Harwich.

Жинақтар

Жеке тұлға және өмірлік цикл. Таңдалған мақалалар (1959)
"Нәрселерге қарау тәсілі – 1930 жылдан 1980 жылға дейінгі таңдалған мақалалар, Эрик Х. Эриксон" С. Шлейн құрастырған, W. W. Norton & Co, Нью-Йорк, (1995)