Кіріспе

Род-Айленд штатындағы Наррагансетт шығанағы – Род-Айленд бұғазының солтүстік жағында орналасқан шығанақ және саға. Бұл шығанақ Жаңа Англияның ең үлкен сағасын құрайды, кең табиғи порты ретінде қызмет етеді және кішкентай архипелагты қамтиды. Шығанақтың шағын бөліктері Массачусетс штатына дейін созылады. Шығанақта 30-дан астам арал бар; ең үлкендері – Аквиднек аралы, Конаникут аралы және Пруденс аралы. Наррагансетт шығанағының құрамына кіретін су айдындары Саконнет өзені, Маунт Хоуп шығанағы және Таунтон өзенінің оңтүстік, толқынды бөлігі кіреді. Шығанақ Род-Айленд бұғазына және Атлант мұхитына ашылады; Блок-Айленд шығанақтың оңтүстік-батысына қарай 20 миль (32 км) қашықтықта жатыр.

Этимология

"Наррагансет" Оңтүстік Жаңа Англия алгонкин тілінен алынған "Наиагансет" сөзінен туындаған, яғни "(шағын мүйістің) халқы" деген мағынаны білдіреді.

География

Наррагансетт шығанағының суайдынында жеті өзен суару бассейні бар, оның ішінде Таутон, Паутухетт және Блэкстоун өзендері бар. Олар күніне шамамен [сан] көлемде тәтті сумен қамтамасыз етеді. Өзен суының ағысы маусымдық өзгереді, көктемде ең жоғары, ал күздің басында ең төменгі деңгейде болады. Шығанақ – Саконнет өзені аңғары, Шығыс өту өзені аңғары және Батыс өту өзені аңғарынан тұратын риа сағасы (суға батқан өзен аңғары). Батиметрия үш өткел арасында күрт өзгереді, Шығыс, Батыс және Саконнет өзендерінің орташа тереңдігі сәйкесінше 121 фут (37 м), 33 фут (10 м) және 25 фут (8 м) құрайды. Наррагансетт шығанағы – құлаған қыртыс блоктарынан тұратын, жылжитын жарық жүйесі арасында баяу төмендеп жатқан хорст және грабен жүйесінде пайда болған су басқан өзен аңғарларының сериясынан тұратын риа. Провиденс – Род-Айленд штатының астанасы және ең ірі қаласы, ол шығанақтың ең солтүстік бөлігінде орналасқан. Провиденстің көптеген қалалары да шығанақтың жанында, оның ішінде Шығыс Провиденс, Уорвик және Кранстон қалалары орналасқан. Ньюпорт Аквиднек аралының оңтүстік жағында орналасқан және АҚШ Әскери-теңіз академиясы, Теңіз асты соғыс орталығы және АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ірі оқу орталығына ие. Массачусетс штатының Фолл-Ривер қаласы Таутон өзені мен Маунт-Хоуп шығанағының қосылған жерінде орналасқан, бұл Наррагансетт шығанағының солтүстік-шығыс бөлігін құрайды. Шығанақтың оңтүстік-батыс жағында Нарагансетт және Уикфордтың теңіз жағалауындағы туристік қалалары орналасқан. Уорвиктің оңтүстігіндегі Квенсет нүктесі Куонсет шатырының атын алған.

Жауын-шашынның үлгілері

Су алабындағы толқындар Провиденс, Фолл-Ривер, Квонсет-Пойнт, Конимикут-Лайт, Пруденс-Айленд және Ньюпорт қалаларында өлшенеді. Саяз суларда дыбыс толқындары су биіктігін өлшеу үшін олардың жүру уақытын дәл өлшеу арқылы қолданылады. Тераң суларда су деңгейін өлшеу үшін теңіз түбіне орналастырылған, су қысымын сезетін толқын өлшегіштер пайдаланылады. Бұл шығанақтағы толқындар жартылай тәуліктік, яғни аймақта күніне екі рет жоғары және төмен толқын болады. Толқындардың биіктігі шығанақ аузында 1 метрден (3.6 фут) басталып, жоғары жағында 1.4 метрге (4.6 фут) жетеді. Толқынның жоғары және төменгі нүктелері арасындағы су тереңдігі шамамен 1 метрге өзгереді. Айлық, жартылай тәуліктік M2 толқыны 12.42 сағатқа созылады, ал су алабында әр 24 сағат 50 минут сайын екі толқын пайда болады. Су алабындағы ең төменгі және ең жоғары толқындар 14.8 күн сайын кезектеседі. Наррагансетт шығанағында толқынның жоғары нүктесінде екі айқын шыңы, ал төмен нүктесінде бір шыңы байқалады.

Су айналымының үлгілері

Судың жүйедегі қозғалысы – оның айналымы. Эстуарлар айналымының схемасына қарай жіктеледі. Айналым классификациясы жақсы араластырылған, ішінара араластырылған, тұзды клиндер немесе фьорд типі болуы мүмкін. Наррагансетте айналым көбінесе жақсы араластырылған; алайда, Провиденс өзені кейбір тік қабатталуды көрсетеді. Наррагансетт шығанағының айналымын жел, толқын және су бассейніндегі су тығыздығының өзгеруімен қамтамасыз етілген күштер құрайды. Оның айналымы – шығанақтың бастауындағы тұщы су ағынының және ашық мұхитпен кездесетін жердегі тұзды судың өзара әрекеттесуінің нәтижесі. Наррагансетт шығанағының айналымынан судың тоқталу уақыты 10–40 күн, ал орташасы 26 күнге жетеді. Верраццаноның айтуынша, ол "ірі әскердің" де саяхаттауына қолайлы ашық жайлаулар мен орманды тапқан. Голланд теңізшісі Адриан Блок 1614 жылы шығанақты зерттеп, картаға түсірді, ал жақын орналасқан Блок аралы оның құрметіне аталған. Бірінші тұрақты отаршылдық 1636 жылы Массачусетс шығанағының бұрынғы мүшесі Роджер Уильямспен құрылды. Ол Наррагансет сахемы Каноникуспен дос болды, ол оған Провиденс плантацияларын салу үшін жер берді. Соған шамамен бір уақытта голландтар оңтүстік-батысқа қарай шамамен 12 миль (20 км) жерде сауда бекетін құрды, ол Нью-Йорк шығанағындағы Жаңа Амстердамның билігінде болды. 1643 жылы Уильямс Англияға сапар шегіп, Род-Айленд және Провиденс плантацияларының колониясын құруға арналған жарлық алды. Гаспи оқиғасы – Америка революциясына қарай он үш колонияны итермелеген маңызды теңіздік оқиға. Ол 1772 жылы Наррагансетт шығанағында болды және британдық кедендік шхунасы Гаспиді ұстап, өртеп жіберді. Американың жеңісі үш жылдан кейін Массачусетс штатындағы Лексингтон және Конкорд шайқастарында соғыстың басталуына әсер етті. Бұл оқиға Паутухет ауылында маусым айында Гаспи күндері мерекесі ретінде тойланады, онда кемені бейнелеп өртеу рәсімі де бар. Роджер Уильямс және басқа да ерте отаршылар аралдарға Пруденс, Сабыр, Үміт, Күңке және Хог деп ат қойды. Атауларды есте сақтау үшін отаршылдықтағы балалар көбінесе мына өлеңді жаттайтын: "Сабырлық, ақыл-кеңес, үміт және күңке. Сол жердегі кішкентай шошқа да".