Кіріспе

Рим провинциясы (83–475)

Germania Superior («Жоғарғы Германия») – Рим империясының императорлық провинциясы. Ол бүгінгі Швейцарияның батысын, Францияның Юра және Эльзас аймақтарын, сондай-ақ Оңтүстік-Батыс Германияны қамтыды. Маңызды қалалар: Безансон (Весонтио), Страсбург (Аргенторат), Висбаден (Акваэ Маттиаке) және Германияның Жоғарғы астанасы Майнц (Могонтиякум) болды. Ол Орта Рейн өзенін және Limes Germanicus шекарасын, ал оңтүстік-шығыста Альпілік Раетия провинциясын қамтыды. Германия Superior (Germania Inferior сияқты) әскери тұрғыдан Август тұсында басып алынғанмен, шамамен 85 жылға дейін ресми провинция мәртебесіне ие болған жоқ.

Римдіктердің алғашқы араласуы

Юлий Цезарьдің "Комментарии де Белло Галлико" еңбегінде "Жоғарғы Германия" және "Төменгі Германия" терминдері кездеспейді, бірақ ол сол аймақтарда тұрған халықты жергілікті тұрғындар "Germani" деп атағанын жазады. Бұл термин римдіктердің Germani cisrhenani деп атаған тайпасына қатысты, ал "Germania" атауы сол аймақтағы басқа да жергілікті тайпаларды белгілеу үшін пайдаланылған секілді. Төменгі Германияны белгиялықтар мекендеген. Жоғарғы Германияны галл тайпалары – Хельветилер, Секуандар, Леуктар және Треверлер мекендеген. Рейннің солтүстік жағалауында Ариовист басшылығымен Весонтиоға шабуыл жасауға тырысқан, бірақ б.з.д. 58 жылы Цезарьдан жеңілген германдық әскерлердің қалдықтары болды. Римдіктер одан кейін бұл аймақты ешқашан тастап кеткен жоқ. Кассиус Дионның (53.12) айтуынша, Август билігінің алғашқы бес жылында (б.з.д. 28–23 жж.), ол көтеріліс қаупі болғандықтан маңызды сенаторлық провинциялардың тікелей басқаруын өз қолына алды және қауіпсіздікті қалпына келтіру үшін қажетті әскерлерге жеке басшылық етті. Олар Сенат сайлаған проконсулдар арқылы он жылдан кейін Сенатқа қайтарылуы тиіс еді. Осы тәуелсіз провинциялардың бірі – Жоғарғы Германия. Бұл аймақ Рим Республикасының соңғы жылдарында провинция мәртебесіне ие болған. Тацит өзінің "Анналында" (3.41, 4.73, 13.53) оны Germania Superior провинциясы деп атаған. Кассиус Дио герман тайпаларын кельттер деп қарастырды, бұл әсер Бельгияның сол кездегі Төменгі Германияға берілген атына байланысты болуы мүмкін. Дио шекараны нақты көрсетпейді, бірақ Жоғарғы Германияның Рейннің бастауына дейін созылатынын айтады. Швейцариядағы Рейннің жоғарғы ағысы, Констанц көлінен басталатын бөлігі туралы ол білген-білмегені белгісіз. Бүгінде Жоғарғы Германия арқылы өтетін Рейн бөлігі Орта Рейн деп аталады.

Империяның шекарасы

Август Германияның орталық бөлігінің барлығын бір провинцияға, Германия Магнаға біріктіруді жоспарлаған еді. Алайда, бұл жоспар Тевтобург орман шайқасында герман тайпалары тарапынан күйретілді. Август империяны Рейн және Дунай өзендерінің шекарасымен шектеуге шешім қабылдады. Одан кейін, осы шекара бойында үнемі қақтығыстар болып тұрды, бұл римдіктерді жазалаушылық жорықтар жүргізуге және Германия Супериорын нығайтуға мәжбүр етті. 12 жылға қарай Ксантенде (Кастра Ветера) және Майнцте (Могонтиякум) ірі базалар құрылды, олар Друздың басқаруында болды. Осы базалардың айналасында біртіндеп бекіністер жүйесі қалыптасты. 69-70 жылдары Рейн мен Дунай бойындағы барлық римдік бекіністер германдық көтерілістер мен легиондар арасындағы азаматтық соғыс салдарынан қиратылды. Бұл қысқа, бірақ күшті әлеуметтік дүрбелеңнен кейін, олар бұрынғыдан да кеңірек қайта жаңартылды, Майнц пен Аугсбургті (Аугуста Винделикорум) байланыстыратын жол салынды. Домициан 83-85 жылдары Франкфурттың солтүстігінде (Гессенде олардың құрметіне аталған) орналасқан шатилерге қарсы соғыс жүргізді. Осы кезде бірінші желі, яғни үздіксіз нығайтылған шекара салынды. Ол бақылау аймағынан, мүмкіндігінше қоршаудан, ағаштан жасалған қарауыл мұнараларынан және жолдардың қиылысқан жерлеріндегі бекіністерден тұрды. Шатилерге қарсы соғыс аяқталғаннан кейін, Германия Супериор 85 жылы Рим империясының провинциясы ретінде қайта құрылды, ол Галлия Лугдуненсистен үлкен аумақтарды иеленді. Хельветийлердің қоныс аудандары да Германия Супериор провинциясының құрамына кірді. Жүйе 90 жылға қарай ең үлкен аумақты қамтыды. Оденвальд арқылы римдік жол өтті, ал барлық бекіністер мен мұнараларды байланыстыратын қосалқы жолдар желісі құрылды. Болашақ император Траян 96 жылдан 98 жылға дейін, таққа отырғанға дейін провинцияны басқарды.

Қорғау стратегиясы

Лиманың даму жоспары салыстырмалы түрде қарапайым болды. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, Агри Декуматтар, яғни Рейн мен Дунай арасындағы аймақ, кельттер мен германдықтар арасындағы шекарадағы бір дөңгелек тәрізді кеңеюді ұсынады, оны германдықтар Ариовист заманында өздеріне тиімді пайдалануға тырысты. Бұл кеңею, өзен жүйесі бойындағы тығыз қоныстанған кельт елді мекендерін екіге бөліп тастады. Дұшпан әскерлері Қара Орманның жамылуымен шабуылдай алатын. Сондықтан римдік қорғаныс құрылыстары осы кеңеюдің негізін кесіп, қорғалған дәлізді жоққа шығарып, шекара сызығын қысқартты. Басты нүкте – Могонтиакумдағы (Майнц) кеңеюдің иығы, осы жерде әскерді маневрлеуге немесе стратегиялық резервтер орналасқан. Орман ішіндегі бекіністер салыстырмалы түрде нашар қорғалғандықтан, аламандықтар оларды үнемі өртеп тастаған. Бірақ олар алдын ала ескерту беріп отырды. Ескерту алғанда, легиондар Майнцтен, Страсбургтен немесе екінші жағынан Аугсбургтен алдын алу және жазалау экспедицияларына шығатын. Бұл жүйе тек Майнцте үлкен әскерлер шоғырланғанда ғана табысқа жететін. Ежелгі және қазіргі заманда да, тек қана бекіністердің болуы қорғаныс емес. Шабуыл үшін басқа күштер де қажет. Ең жақсысы, бекіністер ескерту беруге немесе қарсы шабуылға дейін уақытты кешіктіруге мүмкіндік береді. Лиманың немесе шекараның дамуы туралы толық мәліметтерді Limes Germanicus еңбегінен табуға болады. Соңынан келген бейбіт жылдары, лима уақытша сипатын жоғалтты. Бекіністер маңында вици, яғни қауымдастықтар пайда болды. 150 жылға қарай, мұнаралар мен негіздер таспен қайта салынды. Әскерилер енді фрескалармен безенілген қабырғалары бар жақсы тас казармаларда тұрды. Германдық өркениет те өзгерді. Цезарь Ариовист үшін соғысқа келген суэбтердің қарапайым шатырларын өртеп тастағанын айтса, енді шатилер мен аламандықтар лима маңындағы романикалық ауылдарда өмір сүрді.

Облыстың соңы

400 жылдан кейін, Рим 50 жыл ішінде ең солтүстік провинцияларына бақылауын жоғалта бастағанда, Германияның оңтүстік (Швейцария) аймақтары 5 ғасырдың басында Бургундияның құрамына енбес бұрын Provincia Maxima Sequanorum-ға қосылды. Солтүстік аймақтар Алеманнияның бір бөлігі болды.