Кіріспе

Италиялық кешірім сұраушы монах (1416–1507) Паолалық Франциск, OM (кейде Отты Франциск деп те аталады; 27 наурыз 1416 – 2 сәуір 1507), итальяндық католик монах және Минимдер орденінің негізін қалаушы. Ерлердің діни ордендерін негізін қалаушылардың көпшілігінен және оның қасиетті әкесі Ассиздік Франциск сияқты, ол ешқашан дін қызметкеріне бекітілмеген.

Өмірбаян

Франциск 1416 жылы Италияның оңтүстігіндегі Калабрия провинциясының Козенца қаласындағы Паола қаласында дүниеге келді. Паола – Неаполь мен Реджио қалаларының арасында, Тиррен теңізінің жанында орналасқан шағын қала еді. Оның ата-анасы өте кедей болғанмен, тынымсыз еңбек еткен. Олардың жалғыз тілегі – Құдайға құлшылық ету және Оның еркін орындау болды, соған ұмтылыс жасады. Олар бірнеше жыл баласыз күйінде өмір сүрген. Аңыз бойынша, олар Әулие Франциск Ассизскийдің шаفاعәті арқылы Құдайдан ұл сұраған. Олар оны Құдайға қызмет етуге бағыттап, соның арқасында Оның құдіретін дәріптеуге мүмкіндік беруге уәде берді. Біраз уақыттан соң ұл дүниеге келді. Ата-анасы бұл оқиғаны дұғаларының қабылданғаны деп қабылдап, оны Әулие Франциск есімімен атады. Кейін тағы екі бала дүниеге келді. Франциск әлі бесікте жатқанда, бір көзінің көру қабілетіне қауіп төндіретін ісік пайда болды. Ата-анасы қайтадан Әулие Франциск Ассизскийге жүгінді. Олар ұлдарының Орденнің бірінші монастырінде «кішкентай киім» киіп, бір жыл бойы өмір сүруге уәде берді, бұл орта ғасырларда кең таралған әдет еді. Бала жазылып кетті. Бұл оқиға Сан-Марко-Аргентано қаласында, үйінен 42 шақырым қашықтықта болды. Калабриядағы ең көне францискандық ғимараттардың бірі – Сан-Марко-Аргентанодағы Кіші монахтардың монастырлық кешенінің 1284 жылы Әулие Франциск Ассизскийдің шәкірті және серігі Пьетро Катин құрғандығы айтылады. Франциск осы монастырда оқуға үйренді. Ол сол кезден бастап зығыр киім киюден және ет жеуден бас тартты. Орденге қабылданбаса да, ережелерді мұқият сақтау жағынан монахтардан да асып түскендей көрінді. Бір жыл монастырда болғаннан кейін ол ата-анасымен бірге Ассизидегі Портиункулаға, содан кейін Римге саяхат жасады. Үйге оралғаннан кейін ол ата-анасының келісімімен қаладан шамамен жарты шақырымдай қашықтықта жалғыз өмір сүруді жөн көрді. Зиярат етушілердің келуінен мазасы қалмауы үшін ол жағажайдағы жартастың ішіне үңгір қазып, одан да узаққа кетіп, уединен жерге көшті. Мұнда ол шамамен алты жыл жалғыз өмір сүрді, дұға етуге және өзін-өзі тәртіпке салуға берілді. 1432 жылы Франциск осы уақытша тұраққа кіргенде он бес жасқа толған болатын. Оның төсегі тек жартас болды, ал тағамы – жақын жердегі орманнан жиналған шөптер немесе кейде дос келгенде әкелген азық-түлік болды.

Қауымдастық

Франциск жиырма жасқа келгенде, оған дінге берілген тағы екі адам қосылды, олар оның қасиетті амалдарына араласты. Оларды орналастыру үшін Франциск айналасынан келген адамдардың күшімен үш ұяшық пен шағын шіркеу салдырды. Үшеуі күнделікті шағын шіркеуде құдайға мадақ айтты, онда ауылдық шіркеуден келген дін қызметкері Месса өткізетін. 1436 жылы Франциск құрған діни орденнің бастауы болды: Ассизилік Әулие Франциск ермектері. Он жеті жылдың ішінде олардың қатары көбейді. 1454 жылдың соңында Козенца архиепископы Пирр (Петрус) Караччолоның қолдауымен Франциск үлкен монастырь мен шіркеу салды. Бұл жоба айналасындағы ел тұрғындарының Францискке деген ықыласын мен құлшынысын оятып, тіпті жергілікті ақсүйектер де тастар әкеліп, оған көмектесті. Адамдардың құлшынысы Франциск тілегімен орындалған кереметтер туралы естігенде күшейді. Қауымның құрамында әлі де оқи-жаза білмейтін көптеу болды, тек азда ғана адамдар оқи-жаза білді. 1467 жылы Папа Павел II Паола қауымын тексеру үшін өкілін жіберді. Бұл дін қызметкері және заңгер Балтазар де Спиньо (сондай-ақ Балдассаре де Гутроссис немесе Балтазар де Спино деп те аталады) еді. Бастапқыда Францискке тым қатаңдығы үшін кінә тағылды, оның қарапайым, білімді немесе әдепті адамдарға жарамайтын өмір салты бар деп есептелді. Алайда, Балтазардың Францисктің көзқарасына көнгенін көрсетеді; оның жалпы ұстанымы бір жылдың ішінде қабылданды. Қажетті заттарды алу және ғимараттарды сақтау үшін Папаның кешірімдері берілді. 1470 жылы Балтазар бауырластарға қосылды. Оларды ресми бекіту үшін ол архиепископ Караччолоға жүгінді. Бұл өтініш қабылданды, және 1470 жылдың 30 қарашасында Караччоло Decet nos деген жарлық шығарды, онда архиепископ Франциск қауымына билігінен бас тартып, оны тікелей Қасиетті Таққа бағындырды. Қауымның Римде мойындалуына Балтазардың Папа алдындағы ықпалы көмектесті. 1474 жылдың 17 мамырындағы Sedes apostolica бұйрығымен Папа Сикст IV Падуа аймағындағы Ассизилік Әулие Франциск ермектері қауымын мойындады, оның мүшелері тұрақты ораза ұстауды қалаған. Бұл құжат оларға жалқау монахтармен бірдей құқықтарды берді және Франциск олардың бас басшысы болып тағайындалды. Бұл құжат оларға өз қауымы үшін ережелер жазуға және Сан-Франциско ермектері деген атақ алуға рұхсат берді.

Ең төменгі

Бұл ережені ресми түрде Папа Александр VI бекітті, бірақ оның атауын Минимдер деп өзгертті, яғни Орден Миним ағайындары, «барлық сенушілердің ең кішісі». Франциск Калабрияда жаңа қауымдастар құруға шақырылды. 1472 жылы ол Патерно Калаброда монастырь салу үшін жер сатып алды. Содан кейін ол Spezzano della Sila (1474), Corigliano Calabro (1476) және Crotona монастырьларын құрды, соңғысы аға Paolo Rendacio-ға тапсырылды. 1464 жылдың наурыз айында Франциск Патерно Калабродан Сицилия аралындағы Милаццоға тағы бір монастырь құру үшін аттанды. Сол жылдың сәуір айында Мессина бұғазының кереметі орын алды: дін қызметкері екі шәкіртімен бірге бұғазды кесіп өтуге қайық іздеді, бірақ қайықшы оны ақшасы болмағандықтан қабылдамады, сондықтан ол жамылғысын теңізге тастады және үшеуі де оның үстінде бұғазды кесіп өтті. Осы себепті Пий XII оны 1943 жылдың 27 наурызында Италия теңізшілерінің қамқоршысы деп жариялады. [9] Франциск сондай-ақ тәубеге шақыру туралы уағыз айтты. Сал болып қалған қолы айыққан адамға ол: «Ен, үйіңді сыпыр, яғни санаңды тазартып, жақсы христиан бол!» деді. [12] Бірде ол сал болып қалған адамды шөптермен емдеді. Сол кезде бір ғана дін қызметкері болды, ол заң ғылымының докторы Балтазар де Спино еді, кейіннен ол Иннокентий VIII-нің сырлас ағасы болып тағайындалды. Франциск Таранто шығанағындағы Патернода тағы бір діни орын құрды. 1474 жылы Спеццанода үшінші орын салынды. Тағы да негіздер Корлильянода және сол кезде Котроне деп аталған жерде болды. 1474 жылы Папа Сикст IV Францискке өз қауымдастығы үшін ереже жазуға және Әулие Франциск атымен шөлдік атаны қабылдауға рұқсат берді. Бұл ереже ресми түрде Папа Александр VI-мен бекітілді, ол олардың атын «Минимдер» деп өзгертті. Діни ордені бекітілгеннен кейін Франциск Калабрия мен Сицилияда бірнеше жаңа монастырьлар құрды. Ол сондай-ақ әйелдер монастырларын құрды және Әулие Франциск Ассиздіктей, оның ережесін ұстанғысы келетін, бірақ әлемнен оқшауланбаған адамдар үшін үшінші тәртіпті құрды. Франциск адамның әлемдік мәртебесіне немесе лауазымына мойынсұнбады. Ол Неаполь патшасын оның жамандықтары үшін айыптады, нәтижесінде ол қуғынға ұшырады. Карл VIII Плессис қалашығының жанында және Римде Пинциан төбесінде Минимдер үшін монастырь салды. Франциск француз шіркеуіндегі көптеген адамдарға, әсіресе Жан Стэндонкке әсер етті, ол Минимистік принциптерге сүйене отырып, Колледж де Монтегюді құрды. Карл VIII Франциске көрсеткен құрметті 1498 жылы таққа отырған XII Людовик де бөлісті. Франция патшаларының барлығы оның елдерінде қалуын талап етті. Алайда Франциск енді Италияға қайтуға құштар еді. Патша Людовик XII оның кеңестерінен және басшылығынан айырылуды қаламайтын. Франциск Францияны ешқашан тастап кетпеді, соңғы үш айын толық жалғыздықпен, өлімге дайыздалып өткізді. Франциск вегетариандық өмір салтын ұстанған деп айтылады. Оның құрылуынан бастап бұл орден екі маңызды қасиетімен танымал болды: қарапайымдылық және зорлық-зомбылықсыздық. «Миним» дегеніміз – ең кішкентай немесе ең төменгі деңгейде өмір сүру, яғни қарапайымдылықты, әрі қарақшылықты қабылдау. Кез келген тірі жандағы зиянды болдырмау – зорлық-зомбылыққа қарсы тұру және қатыгездікті жоққа шығару шақыруы.

Пайғамбарлық ету сыйы

Франциск пайғамбарлық дарынына ие деп есептелген. Теодор ван Тулден бір ғасыр бұрын болған мистикалық эпизодты суреттеген. Суретте Франциск Паола бейнеленген, ол 1482 жылы Францияға сапар шегіп, Луиза Савойяның төсегі басында Францияның келесі патшасы, болашақ Франциск I-ді дүниеге әкелетінін айтқан. 1515 жылы король Людовик XII еркек мұрагерсіз қайтыс болды, ал тақ корольдік отбасының Валуа-Ангулем тармағынан шыққан Франциск I-ге бұйырды. Луиза Савойя және оның күйеуі, Ангулем графы – төсектің сол жағында бейнеленген тұлға – балаға әулиенің құрметіне Франциск деп ат қоюға шешім қабылдады.

Аңыздар

Бір танымал аңыз бойынша, 1464 жылы Сицилияға Мессина бұғазынан өту үшін қайықта жүзуші оған жол бермеді. Ол жамылғысын суға жауып, таяғының бір ұшын желкендей байлап, қайықтағы серіктерімен бірге суға жүзіп өтті. Франц Листтің "Легендалар" (соло фортепиано үшін) екіншісі осы оқиғаны музыкада сипаттайды. Немере інісі қайтыс болғаннан кейін, баланың анасы - Францисктің өз әпкесі - Францискке жұбаныш сұрап, оның пәтерін жоқтаумен толтырды. Қасиетті діни рәсімдер мен діни қызмет аяқталғаннан кейін, Франциск өлген баланы шіркеуден камерасына алып кетуге бұйрық берді, онда ол дұға етуді жалғастырды, өйткені оның үлкен таңғалуы, баланың өмірі қалпына келтірілді және Франциск оны анасына толықтай денсаулықпен ұсынды. Жас жігіт өзінің орденіне кірді және ол атақты Николай Алессо, кейін оның ағасы Францияға еріп, қасиеттілігі мен көптеген ұлы істерімен танымал болды. Мысалы, бір өмірбаяншы былай деп жазады: "Францисктің сүйікті балығы бар еді, оны "Антонелла" деп атаған. Бірде діни қызмет атқаратын бір діни қызметкер оның бассейніне қараса, онда көбелек жүзіп жүрген екен. Ол үшін бұл жай ғана дәмді тағам болды, сондықтан ол оны ұстап, үйіне алып келді, оны қуыру табасына лақтырып жіберді. Франциск "Антонелланы" жіберіп, не болғанын түсінді. Ол ізбасарларының біреуіне барып, діни қызметкерге алып келуге бұйырды. Бір балық үшін осындай үлкен қамқорлық көрген діни қызметкер пісірілген форельді жерге лақтырып, оны бірнеше бөлікке бөлді. Франциск жіберген ермектер өз қолында сынған бөлшектерді жинап, Францискке алып келді. Франциск бөлшектерді бассейнге салып, көкке қарап, дұға етіп: "Антонелла, қайырымдылық атынан, өмірге қайта оралыңыз". Аралға бірден сауығып, ештеңе болмағандай, көлдің айналасында қуанышпен жүзіп жүрді. Бұл кереметті көрген монахтар мен жұмысшылар қатты таңғалды". Франциск өзінің сүйікті тоқтысын да өлімнен қайта тірілтті, оны жұмысшылар өлтіріп жеп қойған еді. Азық-түлікке мұқтаж болған жұмысшылар Францисктің сүйікті тоқтысы Мартинеллоны ұстап, сойып, оны өздерінің лим пешіне пісіреді. Олар тамақ ішіп отырғанда, Франсис қозыны іздеп жақындады. Олар Исаға: "Бізге одан басқа жейтін ештеңе жоқ, оны жедік", - деп жауап берді. Ол: "Олар (екі ұлттың) жүнін және сүйектерін не істеді?" - деп сұрады. Олар оған оларды отқа лақтырып жібергендерін айтады. Франциск пешке жақындап, отқа қарап: "Мартинелло, шық!" - деп айқайлады. Қой қожайынын көріп, қуанып, шағылып шыға келді. Франциск Паола жануарларды тіпті өмірлері біткеннен кейін де атымен атады. Ол олардың өлгеннен кейін өмір сүретіндеріне сенген.

Мұра және құрмет

Рим папасы Лев X оны 1519 жылы қасиетті деп жариялады. Бұл орденнің тәртібін Рим папасы Юлий II бекітті, сондай-ақ олардың үшінші ордені де мақұлданды. Бұл орденнің ең белгілі мүшесі – атақты француз епископы Франциск де Сальс болды. XVIII ғасырдағы француз революциясы кезінде орден көптеген монастырларын жоғалтса да, қазірге дейін, негізінен Италияда өмір сүруін жалғастыруда. Сан-Марко-Аргентано мен Паола арасында "Жас жігіттің жолы" атты маршрут құрылды. Тағы бір маршрут, "Шөлдіктің жолы", Патерно-Калабродағы Әулие Франциск Паоланың қасиетті орнынан басталып, Паолада аяқталады.