Электр шоқтары: қалың қанатты, тікше қаңқалы балықтар тобы. 8-220 вольтқа дейін электр тогын өндіріп, аң аулауға және қорғануға пайдаланады. 69 түрі бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қылшықты балықтар тобы. Балықтар.
Order of cartilaginous fishes
the fish
Электрлі шағалалар – кең кеуде қанаттары бар, жалпақ қаңылтыр балықтардың тобы, олар торпедо тәрізділер (Torpediniformes) тобын құрайды. Олар түрлеріне қарай 8-ден 220 вольтқа дейін электр тогын тудыру қабілетімен белгілі, ол жануарларды жансыздандыру және қорғану үшін қолданылады. Олардың құрамында төрт отбасыға біріктірілген 69 түрі бар. Ең танымал өкілдері – Торпедо туысына жататындары. Су астындағы торпеда қаруы осы балықтың атымен аталған. Атау латын тіліндегі "torpere" сөзінен келген, мағынасы – "қаттығу немесе паралич болу", балыққа тиген адамға тигізетін әсерінен туындаған.
The electric rays are a group of rays, flattened cartilaginous fish with enlarged pectoral fins, composing the order Torpediniformes /t//ɔr//'//p//E//d//ᵻ//n//ᵻ//f//ɔr//m//iː//z/. They are known for being capable of producing an electric discharge, ranging from 8 to 220 volts, depending on species, used to stun prey and for defense. There are 69 species in four families. Perhaps the best known members are those of the genus Torpedo. The torpedo undersea weapon is named after it. The name comes from the Latin torpere, 'to be stiffened or paralyzed', from the effect on someone who touches the fish.
Сипаттама
Электрлі сәулелердің дөңгелек кеуде дискісі, екі орташа үлкен дөңгелек бұрышты (ұшы немесе ілгексіз) арқа қанаттары (кейбір Narcinidae-лерде кішірейтілген) және жақсы дамыған құйрық қанаты бар, қалың әрі етті құйрығы бар. Денесі қалың және жұмсақ, терісі жұмсақ, бос, тері тікендері мен қырлары жоқ. Кеуде қанаттарының табанында бүйрек пішіндес екі электрлік орган орналасқан. Мұрыны кең, Narcinidae-лерде ірі, бірақ қалған отбасыларында кішірейтілген. Ауыз, есікшелер және бес жұп жаңқа тесігі дискінің астында орналасқан. Электрлі сәулелер жағалаудың беткей суларынан бастап, терең суларда да кездеседі. Олар баяу және жай қозғалады, өздерін құйрықтарымен итеріп жылжытады, басқа сәулелер сияқты кеуде қанаттарын пайдаланбайды. Олар омыртқасыздармен және ұсақ балықтармен қоректенеді. Олар құмның немесе басқа төсеніштің астында жатады, аңды сығады және оны ұстау үшін электр тогын пайдаланады.
Electric rays have a rounded pectoral disc with two moderately large rounded angular (not pointed or hooked) dorsal fins (reduced in some Narcinidae), and a stout muscular tail with a well developed caudal fin. The body is thick and flabby, with soft loose skin with no dermal denticles or thorns. A pair of kidney shaped electric organs are at the base of the pectoral fins. The snout is broad, large in the Narcinidae, but reduced in all other families. The mouth, nostrils, and five pairs of gill slits are underneath the disc. Electric rays are found from shallow coastal waters down to at least deep. They are sluggish and slow moving, propelling themselves with their tails, not by using their pectoral fins as other rays do. They feed on invertebrates and small fish. They lie in wait for prey below the sand or other substrate, using their electricity to stun and capture it.
Зерттеу тарихы
Электр сәулелерінің электрогендік қасиеттері ежелден белгілі болған, бірақ олардың мәні түсініксіз болған. Ежелгі гректер электр сәулелерін босану мен операция кезіндегі ауырсынуды басу үшін қолданған. Римдік дәрігер Скрибониус Ларгус 46 жылы шығарған «Compositiones Medicae» еңбегінде бас ауруы мен подаграны емдеу үшін торпеда балығын қолдануды жазды. 1770 жылдары торпеда сәулесінің электрлік мүшелері Джон Уолш пен Джон Хантердің Корольдік қоғамға ұсынған мақалаларының тақырыбы болды. Бұл еңбектер Луиджи Гальвани мен Алессандро Вольтаға – электрофизиология мен электрохимияның негізін қалаушыларға әсер еткен сияқты. Генри Кавендиш электр сәулелері электр энергиясын пайдаланады деген гипотеза ұсынды; ол 1773 жылы олардың қылығын сәтті имитациялау үшін балық пішіндес Лейден банкаларынан жасалған жасанды сәуле құрастырды.
The electrogenic properties of electric rays have been known since antiquity, although their nature was not understood. The ancient Greeks used electric rays to numb the pain of childbirth and operations. Scribonius Largus, a Roman physician, recorded the use of torpedo fish for treatment of headaches and gout in his Compositiones Medicae of 46 AD. In the 1770s the electric organs of the torpedo ray were the subject of Royal Society papers by John Walsh, and John Hunter. These appear to have influenced the thinking of Luigi Galvani and Alessandro Volta – the founders of electrophysiology and electrochemistry. Henry Cavendish proposed that electric rays use electricity; he built an artificial ray consisting of fish shaped Leyden jars to successfully mimic their behaviour in 1773.
Фольклорлық шығармалар
Торпеда балығы немесе электр шоғы, ежелгі заманғы табиғаттану еңбектерінде әрдайым мистикалық жаратылыс ретінде сипатталған. Оның балықшыларды көзге көрінбей ұю қабілеті, электрдің түсіндіруші күш ретінде ашылғанға дейін, табиғаттағы құпия қасиеттерге сенудің маңызды дәлелі болды.
The torpedo fish, or electric ray, appears continuously in premodern natural histories as a magical creature, and its ability to numb fishermen without seeming to touch them was a significant source of evidence for the belief in occult qualities in nature during the ages before the discovery of electricity as an explanatory mode.
Биоэлектрлік энергия
Электр сәулелерінің ерекше электр мүшелері болады. Көптеген сәулелер мен шағалақайлар отбасынан тыс, құйрықтарында электр мүшелеріне ие; бірақ электр сәулесінің басының екі жағында үлкен, бүйрек пішіндес екі электр мүшесі орналасқан, олар арқылы ток дененің төменгі жағынан жоғарғы жағына өтеді. Мүшені зарядтауға сигнал беретін жүйкелер көп рет тармақталып, батареядағы әрбір пластинаның төменгі жағына бекітіледі. Теңіз балықтарында осы батареялар параллель тізбек ретінде қосылса, ал тұщы су батареялары тізбекті түрде орналасады. Бұл тұщы су сәулелеріне жоғары кернеулі разрядтарды жіберуге мүмкіндік береді, себебі тұщы су тұзды су сияқты жақсы өткізбейді. Мұндай батареяның көмегімен электр сәулесі кейбір нарцинидтерде 8 вольттан, ал Атлантика торпедосы – Torpedo nobiliana-да 220 вольтқа дейін кернеумен ірі жемтіктерін электр тогымен құртып жіберуі мүмкін.
The electric rays have specialised electric organs. Many species of rays and skates outside the family have electric organs in the tail; however, the electric ray has two large kidney shaped electric organs on each side of its head, where current passes from the lower to the upper surface of the body. The nerves that signal the organ to discharge branch repeatedly, then attach to the lower side of each plaque in the batteries. In marine fish, these batteries are connected as a parallel circuit, whereas freshwater batteries are arranged in series. This allows freshwater rays to transmit discharges of higher voltage, as freshwater cannot conduct electricity as well as saltwater. With such a battery, an electric ray may electrocute larger prey with a voltage of between 8 volts in some narcinids to 220 volts in Torpedo nobiliana, the Atlantic torpedo.