Кіріспе

Ата-бабаларды құрметтеу фестивалі немесе Цинмин фестивалі (кейде Қытай еске алу күні, ата-бабалар күні, Ашық жарқырау фестивалі немесе Таза жарқырау фестивалі деп те аталады) дәстүрлі қытай ай-күн күнтізбесінің бесінші күндік мерзімінің бірінші күніне (Цинмин деп те аталады) сәйкес келеді. Бұл оны көктемгі күн мен түн теңелуінен кейінгі 15-ші күн, яғни әр жылдың 4, 5 немесе 6 сәуірінде тойлайды. Цинминде қытай отбасылары ата-бабаларының қабірлеріне барып, қабірлерді тазартады және оларға құрбандық шалады. Бұл мереке қытай мәдениетінде ата-бабаларға деген дәстүрлі құрметті білдіреді. Осы фестиваль кезінде жабысқыш күріш пен қытайлық мугворт немесе арпа шөбінен жасалған жасыл тоқшалар дайындалады. Тайваньда бұрын 5 сәуір күні Чианг Кай-Шек қайтыс болған күнін еске алу үшін мерекелік күн ретінде тойланды, бірақ Чиангтың беделі төмендегендіктен, бұл дәстүр енді сақталмайды. Сондай-ақ, ол жерде Джерси шөптерінен жасалған каозаигуо немесе шучугуо деп аталатын тәттілер желінеді. Риукю аралдарында да осыған ұқсас мереке тойланады, ол жергілікті тілде Шими деп аталады.

Шығу тегі

Бұл фестиваль Көктем мен Күз дәуірінде Цзинь мемлекетінің (қазіргі Шаньси) ақсүйекі Цзе Цзитуды еске алуға арналған «Салқын тағам» немесе «Ханши» фестивалінен бастау алады.

Еске алу

Қытай халқының дәстүрі бойынша Цинмин мерекесінде ата-бабаларының қабірлерін тазартады. Тағы бір кең таралған әдет – қағаз, құрбандық шалу үшін жағылатын хош иісті заттар немесе фейерверк жағудың орнына гүлдер алып келу. Дәстүр бойынша, отбасы рух ақшасын (жос қағазын) және автомобиль, үй, телефон, тіпті қағаздан жасалған қызметшілер сияқты материалдық заттардың қағаз көшірмелерін жағады. Мұндай әрекет әдетте Цинмин мерекесінде жасалады. Қытай мәдениетінде адамдар өмірден өткеннен кейін де осы заттардың бәріне мұқтаж болады деп есептеледі. Содан кейін отбасы мүшелері ата-бабаларының қабірінің алдында кезекпен үштен тоғыз рет дейін (отбасының дәстүрлі құндылықтарға қаншалықты берілгендігіне байланысты) иіліп құрмет көрсетеді. Қабір алдындағы құлшылық рәсімдері отбасының ересек буындарының абыройына сәйкес ретпен орындалады. Қабірде ата-бабаларға құлшылық етілгеннен кейін, бүкіл отбасы немесе ру ғибадат үшін әкелген тамақ пен сусынмен тойланады. Бұл тарихи және мәдени ортада Kaifeng Millennium City Park (Qingming Riverside Landscape Garden) саябағында да көрініс тапқан. Мереке көбінесе ұлттық немесе аңызға айналған батырларға құрмет көрсетумен аталады. Сәуірдің бесінші күні болған қозғалыс және Тяньаньмэн оқиғасы – Қытай тарихындағы маңызды оқиғалар, олар Цинмин күніне орай болған. 1976 жылы Чжоу Энлай қайтыс болғаннан кейін, мыңдаған адамдар мереке кезінде оған құрмет көрсету үшін келді. Тайваньда Цинмин мерекесі 1972 жылға дейін мемлекеттік мереке болып танылмады. Үш жылдан кейін, 1975 жылғы 5 сәуірде Чан Кайши қайтыс болғаннан кейін, Гоминьдан үкіметі Чан Кайшидің қайтыс болған күнін мерекемен бірге атап өтуді жариялады. Бұл практика 2007 жылы жойылды.

Малайзия мен Сингапур

Бұл мереке ресми мәртебеге ие болмаса да, Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріндегі, мысалы Сингапур мен Малайзиядағы қытай қауымдастықтары осы мерекеге үлкен мән береді және оның дәстүрлерін адал сақтайды. Малайзия мен Сингапурдағы шетелдегі қытайлар сақтайтын кейбір Цинмин рәсімдері мен ата-бабаларды құрметтеу әдептерінің тамыры Мин және Цин династияларына дейін жетеді, себебі шетелдегі қауымдастықтар Қытайдағы Мәдени революцияға ұшырамады. Малайзиядағы Цинмин – бұл отбасылық шара немесе кландық той (әдетте тиісті кландық бірлестік ұйымдастырады), онда жақында қайтыс болған туыстар қабірлерінде, ал Қытайдан келген алыс ата-бабалар үй ішіндегі құрбандық үстелдерінде, кландық ғибадатханаларда немесе буддалық немесе даостық ғибадатханалардағы уақытша құрбандық үстелдерінде еске алынып, құрметтеледі. Шетелдегі қытай қауымдастығы үшін Цинмин фестивалі – бұл қадірлі отбасылық оқиға, сонымен бірге отбасылық міндет. Олар бұл мерекені ата-бабаларын құрметтеу және оларға алғыс айту үшін ой елегінен өткізу уақыты деп санайды. Қытайлықтар әдетте жақында қайтыс болған туыстарының қабірлерін мереке күніне ең жақын демалыс күндері зиярат етеді. Ежелгі дәстүр бойынша, қабірлерге құлшылық етуге Цинмин фестивалінен бұрын және кейін он күн рұхсат етіледі. Егер сапар нақты күніне сәйкес келмесе, Цинминнен бұрын құлшылық етуге кеңес беріледі. Малайзия мен Сингапурдағы Цинмин фестивалі әдетте таңертең Қытайдан келген алыс ата-бабаларға үй ішіндегі құрбандық үстелдерінде құрмет көрсетумен басталады. Содан кейін ел ішіндегі жақын туыстардың қабірлеріне барады. Кейбіреулер ата-бабалық парызды орындау үшін Қытайдың құрлық бөлігіндегі ата-бабаларының қабірлерін зиярат етеді.

Ойындар

Тан дәуірінде Тан императоры Сюаньцзун ірі масштабты арқан тартыс ойындарын қолдады, онда 500-ден астам адам әр жағынан тартып, қысқарақ арқандар бекітілген болатын. Әр команданың қатысушыларын қолдау үшін өз барабаншылар тобы болды. Осы дәстүрлерді құрметтеу үшін отбасылар көбінесе тауға шығып, желкен қағаздарын ұшырады, қытай футболы немесе арқан тартысы ойнайды және, әсіресе, ителкі ағаштарын қоса, ағаштарды отырғызады.

Қытай шай мәдениеті

Қытай шай мәдениетінде Қыңмин фестивалінің маңызы зор, себебі осы күндік мерзімге дейін жиналған жас жасыл шайлар өндірілген күндеріне қарай бөлінеді. Осы күнге дейін жиналған жапырақтардан жасалған жасыл шайлар "Қыңминге дейінгі шай" (明) деген құрметті аталымға ие болады, олардың бағасы айтарлықтай жоғары. Бұл шайлар олардың хош иісімен, талғампаздығымен және нәзіктігімен бағаланады.

Ауа райы

Шыңмин мерекесі бастапқыда көктемнің ең жақсы ауа райы болатын күн деп есептелген, сол күні көптеген адамдар сыртқа шығып саяхаттайтын. Бұл әдет-ғұрып "Танг тарихының ескі кітабында" сипатталған, және оған ежелгі өлеңдерде де кездесуге болады.

Сурет салуда

Әйгілі Сун әулетінің Чжан Цзедуанға жатқызылатын Цинмин суырығы Сун әулетінің астанасы Кайфэн қаласын бейнелейтін болса да, мерекемен байланысты ешқандай шаралар онда көрсетілмеген. Сонымен қатар, "Цинмин" аталымы осы мерекеге қатысты болмауы мүмкін.

Әдебиетте

Циньмин қытай әдебиетінде жиі аталады. Олардың ішіндегі ең танымал - Ду Муның өлеңі (жай ғана "Циньмин" деп аталады):

Дәстүрлі қытайша Жайдатылған қытайша Пиньин Ағылшынша аударма 清明時節雨紛紛 清明时节雨纷纷 qīng míng shí jié yǔ fēn fēn Циньмин кезінде жаңбыр тамшылап жатыр. 路上行人欲斷魂 路上行人欲断魂 lù shàng xíng rén yù duàn hún Жолдағы жаяулар жансыз болып көрінеді. 借問酒家何處有 借问酒家何處有 jiè wèn jiǔ jiā hé chù yǒu Кешіріңіз, маған баруға болатын қонақ үй қайда екенін айта аласыз ба? 牧童遙指杏花村 牧童遥指杏花村 mù tóng yáo zhǐ xìng huā cūn Шабан мальшық алыстағы шабдалы гүлдеріне толы ауылды көрсетеді. Вьетнамда Циньмин фестивалі тойланбаса да, "Кьёу туралы әңгіме" эпопеясында (Жяцзин патшалығы кезінде Мин Қытайда орын алған) бұл фестиваль аталған ("Тхань Мин" деген атпен). Бұл фестиваль кезіндегі көріністің сипаттамасы – вьетнам әдебиетінің ең танымал бөлімдерінің бірі:

Chữ Nôm Вьетнам алфавиті Ағылшынша аударма Жылдам қызылқұрттар мен көктем күндері өтіп бара жатты; Тоқсан сәнділердің алпыс үшi қашып кетті. Жас шөп аспанның жиегіне дейін барлық жасыл түсімен таралып кетті; Кейбір гүлдер алмұрт бұтақтарын ақ дақтармен белгіледі. Енді үшінші айда Жарық мерекесі келді. Қабірлерге барып, жасыл шөпте той жасады. Жақын-алыс жерлерден қажылар келіп, қарындастары мен бауыры серуенге шықты.