Кіріспе
Пруссия армиясы мен Германия армиясының бас штабындағы толық уақытты орган – неміс бас штабы, бастапқыда пруссия бас штабы және ресми түрде Ұлы бас штаб (Großer Generalstab) – пруссия армиясының және кейіннен неміс армиясының басындағы толық уақытты орган болды. Ол соғыстың барлық аспектілерін үзбей зерттеуге, сондай-ақ мобилизация немесе науқан жоспарларын жасауға және қарауға жауапты болды. 1806 жылдан бастап бейресми түрде құрылып, 1814 жылы заңмен ресми түрде бекітілді, ол – алғашқы бас штаб. Ол офицерлерді ақыл-парасат пен нақты дәлелденген еңбектері бойынша, емес, ықпалдық немесе байлық бойынша таңдауымен, сондай-ақ штаб офицерлерінің жан-жақты және қатаң құрылымдалған дайындығымен ерекшеленді. Пруссия бас штабы замандастарына қарағанда саяси бақылаудан көбірек тәуелсіздікке ие болды, және бұл автономия Германияның бірігуі мен 1871 жылы Германия империясының құрылуы туралы заңда бекітілді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін неміс милитаризмінің ортасы ретінде танылды, ал жеңімпаз одақтастар осы институтты таратуға тырысты. Дегенмен, ол Германияның қайта қарулануы мен Екінші дүниежүзілік соғыстағы рөлін атқару үшін сақталды. Жалпы мағынада, пруссия бас штабының құрамы штабтық міндеттерді орындауға қабілетті офицерлерден тұратын және бірегей әскери бауырластық құрады. Олардың жан-жақты дайындығы ынтасы төмен немесе қабілетсіз үміткерлерді іріктеу үшін ғана емес, сонымен қатар ортақ әдістер мен көзқарасқа ие кәсіби әскери сарапшылар тобын дайындау үшін жоспарланған. Бас штабтың білікті офицерлері штаттық және штабтық міндеттерді ауыстырып отыратын, бірақ осы арнайы ұйымның өмір бойы мүшесі болып қалатын. Германия империясының соңына дейін әлеуметтік және саяси конвенциялар армиялар мен корпустардың басшылығына ақсүйектер немесе патшалық үйдің мүшелерін тағайындауға жиі мүмкіндік берді, бірақ операцияларды жоспарлау және жүргізуге жауапкершілік құрама штабының офицерлеріне тиесілі болды. Кәсіби даярланған штабтық құрамы жоқ басқа еуропалық армиялар үшін осы конвенциялар көбінесе апатқа әкелді. Тіпті Екінші француз империясының армиясы, жоғары офицерлері майдандағы ерлігі мен табыстарының нәтижесінде жоғары дәрежеге жеткен деген болжам бар, 1870-1871 жылдардағы Франко-пруссия соғысы кезінде пруссиялық және басқа неміс армияларынан жеңіліске ұшырады. Бұл нәтиже француз әкімшілігі мен жоспарлаудың нашарлығын, сондай-ақ кәсіби білімнің жетіспеуін көрсетті. Пруссия құрамының штаб бастығы құрама қолбасшысының жоспарларымен немесе бұйрықтарымен жазбаша келіспеуге және келесі жоғары құрама қолбасшысына шағымдануға құқылы болды (ол ақыр соңында патша немесе император болуы мүмкін, ол Ұлы бас штабтың басшысының кеңесімен басшылыққа алатын). Бұл қабілетсіздікті тексеруге және наразы офицердің өзін қате жоспардан ресми түрде ажыратуға мүмкіндік берді. Тек ең қасарысқан қолбасшылар ғана осы қауіпке мойын бұрмайтын. Осы себептерге байланысты пруссиялық және неміс әскери жеңістері көбінесе армияның номиналды қолбасшысына емес, штаб бастығына кәсіби түрде жатқызылды. Көбінесе армия қолбасшысының өзі Бас штабтың мүшесі болған, бірақ қазір командалық басшылықтың ғана емес, сонымен қатар тиімді штабтық жұмыстың соғысқа дейінгі жоспарлауда да, соғыс уақытындағы операцияларда да табысқа жетудің маңызды факторы екендігі институционалды түрде мойындалды.
The German General Staff, originally the Prussian General Staff and officially the Great General Staff (Großer Generalstab), was a full time body at the head of the Prussian Army and later, the German Army, responsible for the continuous study of all aspects of war, and for drawing up and reviewing plans for mobilization or campaign. It existed unofficially from 1806, and was formally established by law in 1814, the first general staff in existence. It was distinguished by the formal selection of its officers by intelligence and proven merit rather than patronage or wealth, and by the exhaustive and rigorously structured training which its staff officers undertook. The Prussian General Staff also enjoyed greater freedom from political control than its contemporaries, and this autonomy was enshrined in law on the unification of Germany and the establishment of the German Empire in 1871. It came to be regarded as the home of German militarism in the aftermath of World War I, and the victorious Allies attempted to suppress the institution. It nevertheless survived to play its accustomed part in the German rearmament and World War II. In a broader sense, the Prussian General Staff corps consisted of those officers qualified to perform staff duties, and formed a unique military fraternity. Their exhaustive training was designed not only to weed out the less motivated or less able candidates, but also to produce a body of professional military experts with common methods and outlook. General Staff–qualified officers alternated between line and staff duties but remained lifelong members of this special organization. Until the end of the German Empire, social and political convention often placed members of noble or royal households in command of its armies or corps but the actual responsibility for the planning and conduct of operations lay with the formation's staff officers. For other European armies which lacked this professionally trained staff corps, the same conventions were often a recipe for disaster. Even the Army of the Second French Empire, whose senior officers had supposedly reached high rank as a result of bravery and success on the battlefield, was crushed by the Prussian and other German armies during the Franco Prussian War in 1870–1871. That outcome highlighted poor French administration and planning, and lack of professional education. The chief of staff of a Prussian formation in the field had the right to disagree, in writing, with the plans or orders of the commander of the formation, and appeal to the commander of the next highest formation (which might ultimately be the king, or emperor, who would be guided by the head of the Great General Staff). This served as a check on incompetence and also served for the objecting officer to officially disassociate himself from a flawed plan. Only the most stubborn commanders would not give way before this threat. For these reasons, Prussian and German military victories were often credited professionally to the chief of staff, rather than to the nominal commander of an army. Often the commander of an army was himself a member of the General Staff, but it was now institutionally recognized that not only was command leadership important, but effective staff work was a significant key to success in both pre war planning and in wartime operations.
Ерте тарих
XIX ғасырдан бұрын жауынгерлік табыс монархтың әскери шеберлігіне байланысты болды. Герцог Фридрих Вильгельм 1640 жылы Пруссия-Бранденбург армиясы үшін Generalstabsdienst (Бас штаб қызметі) терминін енгізді. Ұлы Фридрих пруссиялық қару-жараққа табыс әкелгенімен, оның ізбасарларына оның таланты жетіспеді, сондықтан армиядағы генералдардың деңгейі төмендеді, тіпті оларға Ұлы Фридрих құрған адъютанттар мен инженерлерден тұратын Бас штаб көмектесті. Армиядағы реформаторлар Фридрихтің армиясында жинаған әскери талантты сақтау және институционалды ету қажеттілігі туралы жазуға және дәріс оқуға кірісті. Олар мұқият таңдалған талантты офицерлер штабы логистиканы жоспарлап, армияны бейбіт уақытта да, соғыста да жаттықтыра алады деп дәлелдеді. XVIII ғасырдың соңында Пруссия армиясының генералдарына көмек көрсету үшін әскери сарапшыларды тағайындау қалыпты жағдайға айналды, бұл негізінен салыстырмалы түрде жас, бірақ Герхард фон Шарнхорст және Август фон Гнайзенау сияқты дарынды офицерлердің бастамасымен болды. Дегенмен, мұндай шаралар жарты ғасыр бұрын Ұлы Фридрихтің жорықтарының қарт ардагерлері басқарған армияның тиімсіздігін жеңуге жеткіліксіз болды. 1806 жылы Пруссия армиясы Жена шайқасында Наполеон маршалдары бастаған француз армиясынан жеңіліске ұшырады. Осы сәтсіздіктің салдарынан пруссиялық армия мен мемлекет негізінен құлдырады. "Тарихта әскер осылай жылдам және шешулі түрде әлсіреген аз ғана жағдайлар болды". 1807 жылы Тильзит бейбіт шартынан кейін король Фридрих Вильгельм III Шарнхорст, Гнайзенау, премьер-министр Барон фон унд цум Штайн және бірнеше перспективті жас офицерлерді әскери қайта ұйымдастыру комиссиясына тағайындады. Бұл комиссия пруссиялық армияны қайта құруды жоспарлау және іске асыру үшін бас штаб ретінде әрекет етті. Олар корольді француз командирлеріне теңесу үшін әрбір пруссиялық армия, корпус және дивизия командирінің штабында дайындалған офицердің көмекшісі болуы керек деп сендірді. Шарнхорст оларды "қабілетсіз генералдарды қолдауға, басшылар мен командирлерде болмаған таланттарды қамтамасыз етуге" бағытталды. Бұл жүйенің ең жақсы үлгісін көрсеткені – белгісіз, бірақ танымал фельдмаршал Блюхердің бас қолбасшы ретінде генерал-лейтенант Гнайзенаумен бас штаб бастығы ретінде жұмысы болды: Блюхер Харц таулары арқылы қиын шегіну кезінде пруссиялық армияны маневрлеудегі Гнайзенаудың рөлі үшін оны мақтады. Гнайзенау алғашқы "үлкен бас штаб бастығы" ретінде танылды. Ол командирдің кеңесшісінің командалық басқаруға қатысу құқығын институционалды түрде бекітті, ол шешім қабылдағанға дейін командирге кеңес береді. Гнайзенау сондай-ақ миссиялық тактиканы (Auftragstaktik) құрды, онда командир операцияның мақсатын анықтайды және қолданылатын күштерді бөледі, ал жердегі бағынышты мақсатқа қалай жетуге болатынын анықтайды. Бас әскери мектеп үш жыл бойы таңдалған офицерлерді даярлады. Оның алғашқы директорларының бірі Карл фон Клаузевиц болды, ол 1830 жылға дейін қызмет етті. Оның "Соғыс туралы" (Vom Kriege) атты монументалды еңбегі қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. Наполеон соғыстары кезіндегі зерттеулері мен тәжірибелері бойынша ол штабтың негізгі іліміне айналған оқу бағдарламасын жазды. Бұл доктринаның стандартталуы, Антуан Анри Жомини сияқты тар ережелерді белгілеудің орнына, соғыстың негізін қалаушы философияны түсінуге тырысу пруссиялық Бас штабтың ерекшеліктерінің бірі болды. Әрбір Бас штаб офицері кез келген уақытта басқаның жұмысын қолға алып, оған бірдей негізгі идеялар мен операциялық және тактикалық ойлаудың бірдей принциптерін қолдануға қабілетті болуы керек еді. 1859 жылдың 1 қазанында Бас әскери мектеп соғыс академиясы (Kriegsakademie) деп аталды, оған әскери білім берудің бас инспекторы басшылық етті. Соғыс академиясының студенттері аптасына 20 сағат лекция оқыды. Оқуды Берлиндегі университет профессорлары мен Ұлы генерал штабында қызмет ететін офицерлер жүргізді, олар өз білімдерін арттырды. 1872 жылы соғыс академиясы әскери білім инспекторынан алынып, Бас штабтың бастығына тапсырылды. Академияның рухын штаб бастығы Гельмут фон Мольтке "оқытушылар мен оқушылар арасындағы ақыл-ой беру мен алудың белсенді процесінің маңыздылығын атап өтті, осылайша оқушыларды әріптестерге айналуға ынталандырады". Академияға қабылдау өте іріктелді. Кем дегенде бес жыл қызмет еткен және Бас штаб офицері болғысы келген офицерлер, тактика, геодезия, география, математика және француз тілі бойынша кіреберіс емтиханына дайындалды, сұрақтар жатқа айту емес, түсінуді тексеруге бағытталған. Эсселерді бағалаушылар үміткерлердің есімдерін немесе полктерін білмеді. Жүзден астам үміткерлерден әр жылы академияның бірінші курсына шамамен жүз адам қабылданды. Қанағаттанарлық нәтиже көрсеткендер екінші, содан кейін үшінші курсқа көтерілді. Бірінші курста әскери тақырыптарға аптасына 14 сағат лекция оқылды, соның ішінде әскери тарих, ал 17 сағат әскери емес пәндерге арналды, оларға жалпы тарих, математика, ғылым және француз немесе орыс тілінен таңдау кірді. Соңғы екі жылда да шамамен бірдей уақыт бөлінді. Лекциялар бекіністерге, қару-жарақ зауыттарына сапарлармен және теміржол полкінің жаттығуларымен толықтырылды. Үш айлық жазғы демалыс кезінде студенттер маневрлерге қатысты және олар қиын тактикалық жаттығуларға алынды, онда олар көзге көрінбейтін бөлімдерге басшылық етті. Курстың соңында олар екінші емтихан тапсырды. Бұл өте қиын сынақтың өтеуіне шамамен отыз студент қана қол жеткізді. Олар содан кейін Ұлы Бас штабқа жіберілді (kommandiert), өз полктеріндегі байланыстарын сақтап қалды. Екі жылдан кейін олар үшінші және соңғы емтихан тапсырды, содан кейін бес-сегіз офицер Бас штабтағы бос орындарды толықтыру үшін тұрақты түрде тағайындалды – бұл көптеген үміткерлерден таңдаудың керемет нәтижесі. Кейде ерекше офицер осы оқудан өтпестен тағайындалған: мысалы, артиллерияда дайындалған Макс Бауэр Ұлы Бас штабтың көрнекті мүшесі болды және армиядағы ең зиялы адам репутациясына ие болды. Кейбір түлектер оқудың бірінші жылына ендігісі келмеді. Мысалы, Пауль фон Гинденбург ежелгі шайқастар тарихын азайтуға және заманауи нәрселерге көбірек уақыт беруге, ал тригонометрияны геодезистерге ғана пайдалы деп есептеді. Соңғы екі жыл оны қанағаттандырды. Академияда болған кезде ол Пруссияның шаһзадасы Александрдың әлеуметтік айналымына шақырылды, онда ол "ғылыммен айналысатын және мемлекеттік және сарай қызметкерлерімен танысты". 1866 жылғы Пруссияға қарсы соғыста жеңілгеннен кейін Бавария өз Соғыс академиясын құрды және 1870 жылы Германия империясы құрылғаннан кейін өзінің штаб офицерлерін даярлауды жалғастырды.
Қызметкерлердің саны
Сол кездегі Бас штаб шағын, элиталық орган болды, құрамында жиырма бес офицерден аспайтын, көбінесе жүз офицерден де аспайтын. Кез келген уақытта ресми тізімдерде тек бір немесе екі офицер Бас штабқа толықтай бекітілген, олар "des Generalstabs" ("Бас штабтың") деп аталды; ал көпшілігі өздерінің бас полкіне байланысты қалған күйінде Бас штабқа бірнеше жылға бекітілді және "im Generalstab" ("Бас штабта") деп тізілді. Ірі әскери науқандар кезінде Бас штаб майданға шығу қажет болғанда, ол кішкентай, бірақ тиімді орган болып қала берді. Мысалы, Франко-Пруссия соғысы кезінде король штабымен (бас қолбасшы ретінде) бірге жүретін және 850 000 адамнан тұратын армияларды басқаруға жауапты штаб, штаб бастығы, генерал-квартирмейстер және әскери операциялармен тікелей байланысы жоқ генерал-интендант, үш бөлім бастығы, он бір офицер, он сызушы, жеті кеңсе қызметкері және елу тоғыз қатардан (ордерлилер, хабаршылар және т.б.) тұрды. Бас штаб міндеттерін орындау үшін үлкен офицерлер қоры да болған жоқ. 1871 жылы, Франко-Пруссия соғысы кезіндегі төтенше кеңейтімнен кейін де, Бас штабта қызмет етуге толыққанды білікті 375 офицер ғана болды. 1914 жылы 1871 жылдан бері шамамен екі есеге ұлғайған армиялар үшін 625 Бас штаб білікті офицері болды.
Үлкен Молтке
1857 жылы Ұлы Гельмут фон Мольтке, көп саяхат жасаған, король Вильгельм I-нің сенімді серігі болған офицер, Бас штабтың бастығы болып тағайындалды. Оның басшылығымен қолданыстағы штаб жүйесі кеңейтіліп, консолидацияланды. Мольтке жыл сайын Крейгсакадемияның үздік он екі түлегін жеке штаб офицерлері ретінде дайындау үшін таңдап алатын. Олар теориялық оқуларға, жылдық маневрлерге, Мольтке өзі жүргізетін "соғыс саяхаттарына" (далада әскерлерсіз тактикалық жаттығулар жүйесі) және Крейгспиль деп аталатын соғыс ойындары мен карталық жаттығуларға қатысты. Бұл офицерлер кейіннен полк және штаб қызметтерін ауыстырғанмен, олар үлкен құрамалардың штаб басшылары болғанда Мольтке үйреткендей ойлап, әрекет ететініне сенім болды. Мольтке оларды Пруссия армиясының "жүйке жүйесі" деп атады. Пруссия армиясының Австрия империясы мен Францияға қарсы жеңіске жеткенде Мольткеге тек басты құрамаларға өзінің ниеттерін білдіретін қысқа нұсқаулар беру жеткілікті болды. Ал бағынышты штабтар оның белгілеген доктриналар мен әдістерге сәйкес егжей-тегжейлі іске асыруды жүзеге асырды, ал қарсыластарының Жоғарғы Бас қолбасшылығы барлық армияны бір ғана шаршаған штабтан басқаруға тырысқандықтан қағаз жұмысы мен ұсақ-түйектерге батып кетті. Мольткедің кең тәжірибесі Бас штабты әскери емес зерттеу салаларын қарастыруға және оларды әскери мақсаттарға жылдам бейімдеуге итермеледі. Тағайындалғаннан кейін ол Пруссиядағы теміржол желілерін зерттейтін және дамытуды қолдайтын Abteilung (бөлім немесе департамент) құрды және оларды өз орналастыру жоспарларына енгізді. Ол сондай-ақ Бас штабтың ішінде телеграфтық және басқа да ғылыми-техникалық бөлімдерді, сондай-ақ өткен және қазіргі қақтығыстарды талдап, олар туралы есептер мен алынған сабақтарды жариялайтын тарихи бөлімді құрды. Мольтке реформалаған Бас штаб Еуропадағы ең тиімді штаб болды, ол басқа елдерден айырмашылығы, соғысты тиімді жүргізуге толыққанды арналған автономды мекеме еді, оның штабы көбінесе сарайлықтардың, парламенттердің және үкімет шенеуніктердің араласуымен шектелген. Керісінше, Бас штабтың өзі Пруссия және кейіннен неміс саясатына күшті әсер етті.
Даниямен соғыс
Екінші Шлезвиг соғысы (1864), оның саяси себептері Данияның Пруссия және Австриямен Шлезвиг-Гольштейн мәселесіне байланысты туындаған қақтығысында жатты, Мольтке ұсынған операциялардың негізгі қағидаларын дұрыс екенін көрсетті және Пруссия армиясының басқару жүйесін жаңартуға алып келді. Мольтке пруссиялық әскери-теңіз күштерінің басып өте алмайтын су бөгеттерінің артына Дания әскерінің шегінуіне жол бермеу үшін жылдам шабуылды жоспарлады. Қызмет ету мерзіміне қарай тағайындаудың қатаң жүйесі Фридрих Граф фон Врангельді басқаруға тағайындады, ол қарттыққа жеткен деп есептелді. Ол Мольтке берген барлық директиваларды және штабының кеңестерін назарға алмады, сондай-ақ Дания армиясына еркін шегінуге рұқсат беріп, соғысты бірнеше айға создырды. Содан кейін жасалған талдау командирлерді тағайындаудың жақсырақ (бірақ қатесіз емес) жүйесін құруға бағытталды.
Жеті апталық соғыс
Даниямен болған қақтығыс аяқталғаннан кейін Австрия-Пруссия соғысы (1866) дерлік қажеттілікке айналды. Көптеген пруссиялықтар бұл соғысты қасіретті қажеттілік деп есептеді. Мольтке, әскери министр Альбрехт фон Руонға сенімділігінің себептерін түсіндіре отырып, былай деді: "Біздің 285 мың сарбаздан тұратын далалық армиямызды бес теміржол арқылы тасымалдауға және оларды жиырма бес күн ішінде шоғырландыруға мүмкіндік беретін құнды артықшылығымыз бар. Австрияда тек бір ғана теміржол бар, және оларға 200 мың сарбазды жинауға қырық бес күн қажет болады." Соғыс алаңында сәтсіздіктер мен шатасулар болғанымен, Мольтке жасаған соғысқа дейінгі есептеулер дұрыс екені дәлелденді, австрия армиясы Кенигграцте шайқасқа тартылып, талқандалды. Пруссиялық штабтан өзгеше, австриялық штаб офицерлері лауазымға австриялық аристократияға жататындығы немесе жалықтыратын полк міндеттерінен қашу арқылы, немесе оларды ережеге бағынышты кеңсе қызметкерлеріне айналдырған тиімсіз оқудан кейін қол жеткізді. Дайындық, жоспарлау және орындаудың барлық салаларында олардың дұрыс емес әрекеттері пруссиялық әріптестерімен салыстырғанда нашар болды.
Пруссия штабының талдауы және әскерді жетілдіру
Пруссияның австриялықтарға қарсы кемшіліктерін қарастырып, Бас штаб корольдік армияның стратегиялық және тактикалық дағдысын арттыру үшін бірнеше жақсартулар жасады. Кавалерия енді резервте ұсталмай, әскердің барлық деңгейдегі қозғалысын белсенді түрде қамтамасыз етеді, жаумен бірінші байланысты орнатады және жаудың іс-әрекетін үнемі бақылайды. Жаңадан әзірленген ұңғылы артиллерия енді жаяу әскердің артында орналастырылмай, оның орнына маңызды бөлімше алдыңғы корпус немесе басқа да маңызды бөлімнің алғы шебімен бірге жүреді, ал қалғаны негізгі күштің алғы шебімен бірге жүріп, жаумен кездескенде алғы шепке және одан кейін далада орналасқанда негізгі күшке дереу артиллериялық қолдау көрсетеді. Бағынышты және жоғары тұрған басшылықпен байланысты сақтауға ерекше мән берілді, осылайша командирлер әрқашан ұрыс алаңындағы бөлімдердің орналасқан жерін біліп, "соғыс тұмандылығының" әсерін азайтады. Соңында, оқ-дәрісін артқы жағынан салатын жаяу әскер мылтығының енгізілуі қару-жарақтардың тиімділігінде революция жасады, сондықтан Мольтке 1865 жылы былай деп талдады:
Позицияға шабуыл жасау оны қорғаудан едәуір қиын. Ұрыстың алғашқы кезеңінде қорғаныс шешуші артықшылықты ұсынады. Шебер шабуылдың міндеті – біздің жауымызды біз таңдаған позицияға шабуыл жасауға мәжбүрлеу, және тек жарақаттар, әлсіздік және шаршау оның күшін сарқып қалғанда ғана біз тактикалық шабуылға көшеміз. Біздің стратегиямыз шабуылға, ал тактикамыз қорғанысқа бағытталған болуы керек.
Франко-прусиялық соғыс
Наполеон III үкіметі, әрине, Пруссияның Австрияны жеңгеніне таң қалды және Пруссиямен болатын, енді қақтығыс сөзсіз және жақын болатын соғысқа дайындалу үшін әскерін реформалауға асықты. Олардың жоғары офицерлері прус әскери штабының әдістерін түсіне алмады. Француз армиясының штаб бастығы, Франция маршалы Эдмонд Ле Бёф 1870 жылы француз армиясы соғысқа "соңғы гайтер түймесіне дейін" дайын екенін мәлімдеді. Шындығында, Франко-Прус соғысы басталғанда, 462 000 неміс әскері француз шекарасына жетістікпен шоғырланды, ал қарсы тұруға 270 000 француз әскері ғана жиналды. Француз армиясы нашар жоспарлау және басқарудың салдарынан бірде-бір оқ атылмас бұрын 100 000 сарбазын жоғалтты. (Олардың көпшілігі – әскерлер шекараға асығыс жөнелтілгенге дейін бөлімдеріне қосыла алмаған резервтегілер еді.) Соғыс барысында "соғыс тұмандығынан" туындаған қателер болды, бірақ неміс құрамалары француз штаб офицерлерінің, олар тек батальондық жазалау колонналарын жылжытуға дағдыланған, жылдамдығы мен дәлдігімен теңесе алмады. Сол кездегі француз армиясында ақылға қарсы көзқарас басым болды, олар ақылды және жақсы даярланған штаб офицерлеріне қарағанда батыл, бірақ ойлау қабілеті шектеулі полк офицерлерін жоғары қойды. Француз армиясы 1870 және 1871 жылдары осы қателіктері үшін қымбат баға төледі. Мольтке жасаған стратегиялық дайындық (және канцлер Отто фон Бисмарктің дипломатиялық маневрлері) Пруссияның толық жеңісіне әкелді. Жеңістен кейін Германия Пруссияның басымдығымен біріктірілді, Германия империясы құрылды; Пруссия королі Вильгельм I 1871 жылдың 18 қаңтарында "Германия императоры" деп жарияланды. Германияның жеңісі әлемдегі көптеген әскери сарапшыларды таң қалдырды. Франция әскери қуатты держава саналса, Пруссия, 1813-15 жылдары Наполеонға қарсы және соңғы кезде 1866 жылғы Жеті апталық соғыста Австрияға қарсы жеңістеріне қарамастан, нашаррақ держава деп есептелді. Көптеген елдер пруссиялық штаб әдістерін және құрылымдарын қабылдады, бірақ нәтиже әртүрлі болды. Мольтке өзінің қызметінің барлық кезеңінде пруссиялық армияның басқа елдерге қатысты тактикалық басымдығын сақтау үшін әр деңгейдегі командирлерге өзін-өзі жетілдіруді және қайта бағалауды талап етті. Мольтке миссиялық тактика тұжырымдамасын ресмилендірді, ол барлық деңгейдегі, тіпті төменгі деңгейдегі бастамашылықтың маңыздылығын атап өтті. Франко-Прус соғысынан кейін жарық көрген әрбір пруссиялық тактикалық нұсқаулықта мына сөздер келтірілді:
Қолбасшылар бұйрық күтсе, жағдай жақсармайды. Жоғарғы қолбасшы да, ең жас сарбаз да қате шешімге жүгінуден гөрі, әрекетсіздік пен кешігудің жаман екенін білуі керек.
Біріктіруден Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін
Біріктіру кезінде Пруссияның Бас штабы Германия империясының Бас штабы болды, Саксония, Вюртемберг және Бавариядан шақырылған бас штаб офицерлері тағайындалды және Германия империясының әскери жоспарлауына жауапты болды. Олар Франциямен болашақ соғысқа дайындала бастады, Франция Германиядан тартып алған провинцияларды қайтарып алуға ниеттенген. Бисмарктің дипломатиялық шеберлігі Германияға қарсы еуропалық коалиция құрылуына жол бермеді, бірақ жас кайзер Вильгельм II 1890 жылы оны қызметтен шеттету арқылы Ресеймен достық қарым-қатынастан бас тартып, Австрия-Мажарстанмен одақтасты. Көп ұзамай Франция мен Ресей одақтас болды. Осылайша, Германия өзінің шығыс және батыс майдандарында соғыс болу мүмкіндігімен бетпе-бет келді. 1888 жылы зейнетке шыққанға дейін Мольтке мұндай қақтығыс жағдайында французға қарсы қорғаныста қалуды және неміс күштерінің басым бөлігін Ресейге қарсы жұмылдыруды жоспарлаған. Ғасырдың басындағы геосаяси өзгерістер, оның ішінде Еуропадағы кең аумақты отаршылдық империялардың құрылуы және әсіресе Ұлыбритания мен Францияның жақындасуы, неміс Бас штабын мұндай стратегияның тиімділігін қайта қарастыруға мәжбүр етті. Мольтке және оның тікелей ізбасары Альфред фон Вальдерзее салыстырмалы түрде шағын неміс гарнизонының Франция күштеріне қарсы елдің батыс шекарасын ұзақ уақыт қорғай алатынына сенімді болғанмен, Альфред фон Шлиффеннің Бас штабы болашақ қақтығыста британдық бейтараптыққа сенуге болмайтынын анықтады, бұл Германияны британдықтардың, француздардың және олардың батыстағы кең отаршылдық империяларының біріккен күштеріне ұшыратуы мүмкін. Мұндай қауіпке қарсы тұру үшін Шлиффен және оның ізбасары Гельмут фон Мольтке кіші Шлиффен жоспарын жасады және осы жағдайға сәйкес оны үнемі жетілдіріп отырды. Бұл жоспар Германияны Ресей әлі де жұмылдырылып жатқанда Францияға қарсы жылдам шабуылға түсіруді көздеді, сонымен қатар бейтарап Бельгияны басып алуды талап етті, бұл британдық бейтараптықты сақтау мүмкіндігін жоққа шығарды. Бисмарктің Германия конституциясында кайзер армияға қолбасшылық етті, сондай-ақ канцлерді және оның кабинетін тағайындады, олардың әскери істерге ешқандай қатысы болмады. Рейхстагтағы сайланған өкілдер бюджетті бекітуге қатысты, бірақ үкіметтің саясатына ешқандай ықпалы болған жоқ. Бұл Бірінші дүниежүзілік соғыстың кең ауқымды құрбандықтарының бір себебі болды, өйткені әскери жоспарлау саяси бақылаудан тыс болды. Осылайша, Шлиффен жоспары, тіпті ол немістер келісім арқылы кепілдік берген Бельгияның бейтараптығын бұзуды талап етсе де, саяси қолдаусыз қабылданды. Неміс әскери-теңіз күштерінің жоғары басшылығы да хабардар болған жоқ. Ол логистиканы және атпен жүргізілетін көліктің теміржолдан алыс жерлерде әскерлерді жабдықтау мүмкін еместігін ескере алмады. Жоспар тым қатаң деп сынға ұшырады. Философ Мануэль де Ланда прус әскері қазір Жомини теориясын қолдайтынын, ол армияға және оның автономиясына басымдық берді, ал Клаузевиц ұсынған азаматтық бақылауға қарағанда армияның үстемдігін жақтады деп мәлімдеді. Бір жағынан, Бас штаб XIX ғасырдың соңында жеңіске жеткен әдістерді жетілдіруге ұмтылды. Мольтке кіші салқын формалды мінез-құлық сақтағанмен, көптеген салаларда икемді және жаңашыл ойшыл болды. Шлиффен, керісінше, бір мақсатқа бағытталған, дарынды әскери маман болды. Соғыстан бұрын Бас штаб Түркия сияқты әлеуетті одақтастарды немесе француз, британ және орыс империяларындағы оппозициялық топтарды одақтастардың соғыс күшін әлсірету үшін пайдалануды қарастырмады. "Соғыстың негізгі театрындағы негізгі әскерлерге қарсы жылдам жеңіске жету – Германия Бас штабының барлық сыртқы қиындықтарды шешу жолы болды және оларды соғыс туралы кеңінен ойлаудан босатты". Бас штаб Қытайдың Бірінші қытай-жапон соғысында жеңіске жететінін дұрыс болжамады.
Соғыс аралық кезең
Жеңімпаздардың қорқынышы Версаль шартының: "Ұлы неміс бас штабы және барлық оған ұқсас ұйымдар таратылады және ешқандай жағдайда қайта құрылуы мүмкін емес" деген бабында бейнеленген. Неміс армиясы 4000 офицермен шектелді. Веймар Республикасының қарулы күштері, Рейхсвер, Ханс фон Зеект басқарды. Ол Бас штабты "әскерлер кеңсесі" (Truppenamt) деп атап, бос орындарға көптеген Бас штаб офицерлерін таңдады. Соғыс академиясы (Kriegsakademie) таратылды, бірақ генерал-штаб офицерлерін даярлау Wehrkreise (Әскери округ) штабтарында жалғасты, бірақ Truppenamt-тен келген оқытушылар бақылауда ұстады. Бас штаб офицерлері елде маңызды рөл атқара берді, әсіресе 1925 жылы бұрынғы штаб бастығы Пол фон Гинденбург Рейхспрезидент болып сайланғанда. 1933 жылы Адольф Гитлер рейхсканцлер болғаннан кейін, ол Truppenamt/Бас штабқа Версаль шектеулерін елемеуді бұйырды; ол армияны, флотты және жаңа әуе күштерін қамтитын, кеңейтілген Вермахт құрды. 1935 жылы жаңа Соғыс академиясы (Kriegsakademie) қайта құрылды. Бас штаб Гитлерге армияны 1944 немесе 1945 жылға дейін толық жаңғырту мүмкін емес екенін мәлімдеді. 1939 жылы Гитлер соғысқа шыққанда, танк колонналарының артынан әлі де атпен жегілетін артиллерия қатарлап жүрді. Соғыс барысында неміс өнеркәсібі жеткілікті мөлшерде жеңіл қару-жарақпен қамтамасыз ете алмады, армияны ескі қару-жараққа, соғыс трофейлеріне және басып алынған елдерде жасалған бұрынғы үлгілердің өңделген нұсқаларына сүйенуге мәжбүр етті, нәтижесінде одақтастар қолданған стандартты жеңіл қару-жарақтардың аз түрімен салыстырғанда, үйлесімсіз бөлшектерден тұратын арсенал құрылды. Бастапқыда армия басшылары Германияны қорғаушы ретіндегі жетекші рөліне нацистік партияның саяси жасағы SA-ның нұқсаны тиеді деп қорқып, алаңдады. Гитлер "Ұзын пышақтар түнінде" SA-ны таратқанда, армия жақын тұрып, оған қатысқан соттан тыс кісі өлтірулерге, тіпті әскери офицерлерге де келісім берді. Гитлер армияны кеңейтуді қолдағанмен, олар оның кейбір шалқыған жоспарларына қарсы болды және үнемі сақтық танытуға шақырды. Гитлердің Рейн аймағын қайта әскерилендіруі, Австриямен Аншлюс және Судет аймағын басып алуы сияқты алғашқы қадамдары, Бас штабтың Франция мен Ұлыбританиямен ерте соғысқа ұшырауы мүмкін екені туралы ескертулеріне қарамастан, сәтті аяқталды, бұл Гитлердің интуициясы Бас штабтың интеллектуалдық талдауынан жоғары екеніне оны көндірді. Гинденбург қайтыс болғаннан кейін, армия конституцияға берген антын фюрер Адольф Гитлерге адалдық сертімен ауыстырды. Гитлер көп ұзамай қарулы күштердің бас қолбасшысы Вернер фон Бломбергтің кездейсоқ ұятқа түсуі және армияның бас қолбасшысы Вернер фон Фричтің гомосексуализм айыбы арқасында армияның дәстүрлі тәуелсіздігін шектеуге мүмкіндік алды. (Осы екі оқиға Бломберг-Фрич ісі деп белгілі болды). 1938 жылы Гитлер қарулы күштердің басқару құрылымын өзгертіп, Армия басқаруы (Oberkommando des Heeres немесе ОКХ) және басқа да әскерлер басқаруларының үстіне Қарулы күштер штабын (Oberkommando der Wehrmacht, көбінесе ОКВ деп қысқартылады) орналастырды және Рейх соғыс министрлігін толығымен ығыстырды. Алайда, ОКВ құрылғаннан бастап ОКХ және Люфтваффеге қарағанда әлсіз және икемді штаб офицерлеріне ие болды. Kriegsakademie оқу бағдарламасының және Бас штаб доктринасының бір кемшілігі, олар негізінен тактикалық және операциялық мәселелерге бағытталған. АҚШ Ұлттық соғыс колледжі немесе Ұлыбританияның Императорлық қорғаныс колледжі сияқты барлық әскер түрлерінің жоғары шенді офицерлері кең стратегияға қатысты кең экономикалық, саяси және дипломатиялық мәселелерді зерттей алатын мекеме болған жоқ. Командирлер енді тектік атаулары бойынша таңдалмайтындықтан, штаб басшылары енді бірлескен командирлер болған жоқ. Олардың рөлі: командирді қолдау үшін, бағынышты, тәуелсіз және сыншыл кеңес беретін Бас штаб офицерлері (Fuehrergehilfen) болуы керек. Олар оған ақпарат пен кеңес береді, шешімдерді әзірлейді, оларды бұйрықтар мен шараларға айналдырады және олардың орындалуын қадағалайды. Қажет болған жағдайда олар командирді шешім қабылдауға және әрекет етуге ынталандырады. Олардың ойлау және іс-әрекеттері оның еркі мен ниеттерімен басқарылуы керек және оның шешімдері мен бұйрықтарымен анықталуы керек.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1914-1918 жылдардағы соғыстың соңына қарай Бас штаб мемлекеттің саяси билігін дерлік толығымен өз қолдарына алды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, оның ықпалы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кездегіден кем болды және соғыс барысында одан да төмендеді. Бұл, ішінара, Германия қарулы күштерінің басқа тармақтарының, әсіресе Люфтваффедің күшейіп келе жатқан беделіне байланысты болды. Люфтваффе бас қолбасшысы, Гитлердің досы және саяси әріптесі Герман Геринг Гитлермен әрқашан жеке қарым-қатынасқа ие болды, мұндай ықпал ешбір армия басшысының болған емес. Тағы бір себеп – ОКХ мен ОКВ арасындағы шиеленістің күшеюі. Барлық күштердің жұмысын үйлестіру үшін бірлескен штабтың қажеттігі теориялық тұрғыдан қажет болғанымен, мысалы, өнеркәсіптік және еңбек ресурстарын басымдыққа бөлу және күш-жігерді қайталауды болдырмау үшін, ОКВ Гитлер тарапынан армияның жоспарлау штабы ретінде жиі пайдаланылды. Сонымен қатар, ОКВ соғыстың жалпы бағытын қадағалау міндетін орындай алмады, нәтижесінде ресурстар бірнеше бәсекелес және реттелмеген күштерге (мысалы, SS) ысырапқа жұмсалды, олар тек өзіне немесе Гитлерге ғана жауапты болды. 1941 жылдан кейін ОКХ негізінен Шығыс майданындағы операцияларға (және армияны басқаруға) жауапты болды, ал ОКВ басқа майдандардағы операцияларды басқарды. Қазіргі кезде екі Бас штаб құрылды, олар көбінесе бір-бірімен бәсекелесіп, барлық дауларды шешу Гитлердің қолында болды, бұл оның жеке билігін одан әрі арттырды. 1941 жылдың соңында Гитлер армияның бас қолбасшысы, фельдмаршал Вальтер фон Браухишты қызметтен босатып, армияны тікелей өзі басқарды. Осы уақыттан бастап ОКВ да, ОКХ да өздігінен жоспарлауға немесе операциялар жүргізуге құқығы болмады, тек Гитлердің көбінесе қателі бұйрықтарын орындады. Төменгі деңгейде Бас штаб офицерлерін даярлау жалғасты, бірақ курс бұрынғыдай ұзақ, қарқынды және ерекше болды. Квалификациялы штаб офицерлері азайып, кейбір жағдайларда жаңадан бітірген офицерлердің алдыңғы буынға қарағанда адалдығы мен моральдық қайраттылығы жеткіліксіз болды.
20 шілдеге арналған жер учаскесі
Соғыстың басында және алғашқы кезеңінде, Бас штабтың кейбір офицерлері, әсіресе Бас офицер Франц Халдер, Гитлерді биліктен құлату үшін төңкеріс жасауды қарастырды, осылайша олардың пікірінше, апатты және ерте соғыстың алдын алуға болады. Олар Гитлер Чехословакияға қарсы соғыс жариялап, Судет аймағын басып алуға бұйрық берген кезде төңкеріс жоспарлады, бірақ Ұлыбритания мен Франция оған қарсы болды. Алайда Франция мен Ұлыбритания Мюнхенде капитуляция жасады, бұл соғыс қаупін жойды және Гитлердің саясатын ақтады; наразылар бұл мәселені тоқтатты. 1939 жылдың қараша айында Халдер, соғыс апатқа ұшырайды деп әлі де қорқынышпен, армия бас қолбасшысы фон Браухитц және "Қара капелланың" өкілі Карл Герделермен төңкеріс тақырыбын талқылады, бірақ Гитлер Германия "көйлекті" кездемейінше оған тиісуге болмайды деген шешімге келді. Гитлерге қарсылық, "Қорғау армиясы" (Ersatzheer) Бас штабының офицерлері арасында да жалғасты, олар Германиядағы дала армиясы үшін жаңа әскерлерді ұйымдастыруға жауапты болды. Олар "Валькирия" операциясын құрды, онда "Қорғау армиясының" бөлімшелері Германияны бақылауға алуға тиіс болды. 1944 жылдың 20 шілдесінде заговоршылар Гитлерді өлтіруге тырысты, олар сәттілікке жеткенін ойлады және "Валькирияны" іске қосты. Бірақ көптеген жеке офицерлер мен Бас штабтың көп бөлігі "Валькирия" заговоршыларының бұйрықтарын орындаудан бас тартты; Гитлердің тірі екені белгілі болғаннан кейін төңкеріс толығымен сәтсіз аяқталды. Дегенмен, көптеген Бас штаб офицерлері жоспарға қатысқандары анық болды, және Бас штаб наразылықтың орталығы болып табылды. 20 шілдеден кейінгі айларда бірнеше ондаған Бас штаб офицерлері тұтқындалды және көбінесе өлім жазасына кесілді. Сонымен қатар, Люфтваффе, СС немесе "Ұлттық-социалистік жетекші офицерлер" жаңа немесе қайта құрылған құралымдарда Бас штаб офицерлерінің әдетте атқаратын лауазымдарына тағайындалды.
Бундесвера
1957 жылы 15 мамырда Бундесвер штабының бірінші бастығы генерал Гейзингер жаңа Армия академиясының (Heeresakademie) ашылуында сөйлеп, Бас штаб офицерлерінің 147 жылдық неміс әскери дәстүрінің құндылықтарын қорғайтын және сақтайтын тұлғалар екенін атап өтті. Неміс студенттері Гамбург немесе Мюнхендегі Федералды Қарулы Күштер Университетінде (Universität der Bundeswehr) оқығаннан кейін Армия академиясына қабылданады, одан кейін бірнеше жыл желілік қызметте болады. НАТО-ға мүше басқа елдерден келген офицерлер олардың курстастары болады. Академия сондай-ақ НАТО-ға мүше емес елдердің офицерлері үшін 10 айлық Армия Бас штабы офицерлері курсын өткізеді. Бундесверде Бас штаб офицерлері бар, бірақ Бас штаб офицерлері бөлімі немесе корпусы жоқ. Федералды Қарулы Күштер штабының бастығы – Бундесвердің жоғары әскери өкілі және Үкіметке басты әскери кеңесші. Соғыс жағдайында Германия Федеративтік Республикасы өз қарулы күштерінің барлық операциялық бөлімдерін НАТО қолбасшыларына дереу тапсыратын жалғыз НАТО елі болып табылады. Сондықтан Бундесвер бұрынғы неміс Бас штабтарының классикалық міндеті болған операциялық қорғаныс жоспарларын жасамайды. Осылайша, Бас штаб офицерінің рөлі – операциялық командирге кеңесші болып табылады, «оның басты міндеті – барлық мәселелер бойынша командиріне кеңес беру және ол командирдің назарына лайық болуы керек». Бас штаб офицерлерінің көпшілігі Гамбургтегі Федералды Қарулы Күштер Командалық және Бас штаб академиясының (Führungsakademie) түлектері болып табылады. Бас штаб офицерлері күнделікті бөлімше проблемаларымен таныс болу үшін желілік командирліктерде ротацияланады. Бас штаб офицерлерін униформаларындағы қызыл түсті маталармен және шендерінен кейін «i. G.» (im Generalstabsdienst) деген жазумен анықтауға болады. Офицерлердің 4%-дан азы ғана Бас штабқа мүше. Әр Бундесвер дивизиясында бес Бас штаб офицері бар. Нидерландыдағы Брунссумдағы Одақтас күштердің Біріккен штабында шамамен жүз неміс офицері қызмет етеді, бірақ олардың тек он жетісі ғана Бас штаб офицерлері. Бундесвер неміс армиясының миссияға бағытталған басқару және бақылау (Auftragstaktik) дәстүрін сақтайды. Сонымен қатар, «төменгі шендегі офицерлер көбінесе жоғары шендегі офицерлерден жоғары тұрады».
Көшбасшылық
† - қызмет бабында қайтыс болған адамдарды көрсетеді.