Британдық теңіздік қарсы суалтындық тікұшақ "Wasp" (1962-2000)

Кіріспе

Су астына қарсы вертолет, британдық, 1962-2000

Westland Wasp – 1960 жылдарғы британдық турбиналық, кемеде орналасқан су астына қарсы вертолет. Westland Helicopters компаниясы жасаған бұл вертолет, британдық армияның Westland Scout вертолетімен бірдей Saunders Roe P.531 бағдарламасының жемісі және бұрынғы поршеньді Saunders Roe Skeeter вертолетінің негізінде құрылған. Ол Корольдік теңіз күштерінің фрегаттың палубасына қонуға және екі іздейтін торпеданы тасымалдауға қабілетті, жеткілікті кішкентай вертолет қажеттілігін қанағаттандырды.

Жобалау және әзірлеу

Су асты кемелерінің жылдамдығы мен шабуылдау қашықтығының артуы, сондай-ақ осы қауіпті анықтау қашықтығының ұлғаюы Корольдік Әскери-Теңіз Флотының "Манасты торпеда тасымалдайтын тікұшақ" (MATCH) қажеттілігін тудырды. Заманауи кемелік қарулардың қажетті қашықтығы болмағандықтан, MATCH негізінен торпеданы немесе басқа қаруды нысанаға жеткізіп, оны қашан және қайда тастау керектігін тікұшаққа хабарлайтын қару жүйесі болды. Ірі Westland Wessex-тен айырмашылығы, Wasp-та жеке сонар болған жоқ, ол тек өз негізгі кемесімен, басқа кемелермен немесе су астына қарсы соғыс (ASW) бөлімшелерімен ғана жұмыс істеуге шектелді. Алғашқы прототип Saro P.531 1958 жылғы 20 шілдеде ұшты. Корольдік Теңіз Флоты прототиптерді жан-жақты сынақтан өткізді, соның ішінде түпкілікті конструкцияны анықтау үшін бірнеше шанақ конструкцияларын бағалады. 1961 жылғы қыркүйекте екі "Sea Scout" үлгісіне тапсырыс берілді. Екі сынақ Wasp-тың алғашқы ұшуы 1962 жылғы 28 қазанда өтті. Жылдамдатылған өндіріс басталды, барлығы 98 дана RN үшін сатып алынды. Wasp Бразилия, Нидерланды, Индонезия, Малайзия, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африкаға сәтті экспортталды. Барлығы 133 ұшақ салынды. Wasp негізінен теңіздік Scout болды, тіпті бастапқыда Sea Scout деп атауға жоспарланған, және негізгі айырмашылықтары дизайн ерекшеліктерінде болды. Онда кішкентай, қисайған ұшу палубаларында маневрлеуге мүмкіндік беретін 4 дөңгелекті кастерлі шанақ болды. Wasp роторлық қанаттарының "теріс бұрылысын" пайдаланып, тікұшақтың лашықтар бекітілгенге дейін палубаға "жабысуына" мүмкіндік берді. Қосымша жанармай бактары кабина еденіне орнатылды, ал құйрық бамперы мен негізгі роторлық қанаттары алғашқы буын тікұшақтардың кішкентай ангарларында сақтауға мүмкіндік беру үшін бүктелетін болды. Онда оң жақтағы артқы есіктің үстінде арқандық жетегі бар, сонымен қатар фюзеляж астына орнатылған жартылай автоматты жүк түсіру құрылғысынан төмендегі жүктерді тасымалдау мүмкіндігі болды. Екі адамнан (пилот және зымыран нысанашысы/ұшқыш) тұратын экипаж және үш жолаушыға арналған орындықтары бар Wasp қысқа қашықтыққа жүк тасымалдау және артқы кабинада бір тағанға орын сыйғызатын эвакуациялық миссиялар үшін пайдалы болды. Кейінгі өзгерістерге Nord SS.11 сыммен басқарылатын зымыраны тасымалдау мүмкіндігі кірді, сол жақ пилот кабинасының төбесіне нысанашының көзі орнатылды, сондай-ақ кабинаның екі жағындағы спонсондарға үлкен үрмелі авариялық жүзу құралдары орнатылды, бұл ауыр салмақты тікұшақты суға түскен жағдайда аударылудан сақтады. SS.11 зымырасының қашықтығы шектеулі болды, ол негізінен патрульдік қайықтар немесе жағалаудағы нысандар сияқты шағын су үстіндегі нысаналарды нысанаға алды, кейін AS.12 зымырасымен ауыстырылды, оның қашықтығы шамамен екі есе ұзақ болды.

The increasing speed and attack range of the submarine threat, and the increased range at which this threat could be detected, led to a Royal Navy requirement for a "Manned Torpedo Carrying Helicopter" (MATCH). Contemporary shipboard weapons did not have the necessary range, therefore MATCH was in essence a stand off weapon with the helicopter carrying the torpedo or other weapon to the target and being instructed when and where to drop it. Unlike the larger Westland Wessex, the Wasp carried no sonar of its own, and was limited strictly to working in partnership with its parent ship, other ships or other anti submarine warfare (ASW) units. The first prototype Saro P.531 flew on 20 July 1958, with the prototypes being subject to detailed testing by the Royal Navy, including the evaluation of several undercarriage layouts, before settling on the definitive arrangement. An order for a pre production batch of two "Sea Scouts" was placed in September 1961. The first flight of the two pre production Wasp took place on 28 October 1962. Full production soon commenced, 98 in total being procured for the RN. The Wasp was successfully exported to Brazil, the Netherlands, Indonesia, Malaysia, New Zealand and South Africa. 133 aircraft were built in total. Wasp was essentially a navalised Scout, indeed it was originally to be called the Sea Scout, and differed mainly in design details. It had a unique 4 wheeled castering undercarriage that allowed the aircraft to be manoeuvred on small, pitching flightdecks. The Wasp could use "negative pitch" from the rotor blades to enable the aircraft to "adhere" to the deck until the lashings were attached. Additional fuel tankage was installed in the cabin floor, and both the tail boom and main rotor blades were foldable to allow stowage in the small hangars fitted to the first generation helicopter carrying escorts. It was fitted with a winch above the starboard rear door, and also had the capacity to carry underslung loads from the semi automatic cargo release unit mounted under the fuselage. With a crew of two (Pilot and Missile Aimer/Aircrewman) and the capacity to seat three passengers, Wasp was useful for short range transport missions, and for casualty evacuation with room for one stretcher fitted across the rear cabin area. Later modifications included the ability to carry the Nord SS.11 wire guided missile, with the fitting of the Aimer's sight in the left cockpit roof, and the installation of large inflatable emergency floats in sponsons on either side of the cabin to prevent capsizing of the top heavy aircraft in the event of ditching. The SS.11 had limited range, targeting small surface targets such as patrol boats or shore positions, and was later replaced by the AS.12, which effectively had double the range.

Корольдік теңіз флоты

1964 жылы «Wasp» HAS.1 ұшақтары кішкентай кемелердегі рөліне енгізілді, ал 1963 жылғы маусым мен 1964 жылғы наурыз аралығында 700(W) интенсивті ұшу сынақ бөліміндегі сынақтардан өткеннен кейін пайдалануға берілді. Ол 829 теңіз әуе эскадрильясында осы негізгі рөлде, сондай-ақ 1965-1967 жылдар аралығында 706 NAS және 1972-1981 жылдар аралығында 703 NAS-тағы алдыңғы қатардағы экипаждарды даярлау үшін оқу бөлімшелерінде қызмет етті. Жеке-жеке ұшақтар 1973 жылға дейін 845 NAS және 848 NAS Commando Assault эскадрильяларында жеңіл байланыс міндеттерін орындады. Суасты кемелерін жоюға тиімді болғанымен, оны Wessex HAS.3 суасты кемелерін іздеуші ұшағымен жұптастырып қолдану жақсырақ еді. 1970 жылдардың соңында Westland Lynx ұшақтары «Wasp» ұшақтарын ауыстыра бастады. 1982 жылғы 25 сәуірде Аргентинаның «ARA Santa Fe» суасты кемесі «Wessex» тікұшағынан және «Lynx HAS.2» тікұшағынан байқалды, содан кейін оған тереңдік бомбаларымен, Mk 46 торпедасымен шабуыл жасалды және жалпы мақсаттағы пулеметпен атылды. «Wasp» тікұшақтарынан біреуі және екеуі «Santa Fe» суасты кемесіне қарсы AS.12 зымырандарын іске қосып, нысанаға тиді. «Santa Fe» суға батуына кедерес келтіретіндей зақымдалды. Экипаж Оңтүстік Джорджиядағы кемежайда суасты кемесін тастап, британдық күштерге бағынды, осылайша теңіз соғысының алғашқы құрбаны болды, сондай-ақ Корольдік теңіз күштерінің алғашқы тікелей қатысуы болды. Соңғы «Wasp» ұшағы 1988 жылы 12-ші типтегі фрегаттардың соңғысы қызметтен шығарылғанда қызметтен алынды.

Малайзия Корольдік Әскери-теңіз флоты

"Wasp" ұшағы басқа елдер оны сатып алғанмен салыстырғанда, Малайзия Корольдік Теңіз күштеріне (RMN) 1988 жылғы 8 сәуірде қосылған кезде қызметке кеш кірді. "Wasp" ұшағының қызмет мерзімі салыстырмалы түрде қысқа болды және он жылдан кейін ол қызметтен шығарылып, орнына "Eurocopter Fennec" ұшағы келді.

Жаңа Зеландия Корольдік теңіз флоты

1966 жылы Жаңа Зеландия Корольдік Әскери-теңіз флоты (RNZN) болашақтағы 19 "Уасп" тікұшағының алғашқы төртеуін сатып алды. Олар бірден жаңа фрегатқа бекітілді. Олар көптеген міндеттерді орындады, сондай-ақ 1980 жылдары Парсы шығанағындағы "Армилла" патруліне қатысты. "Уасп" тікұшақтарын RNZN ұшқыштары басқарды, бірақ оларға техникалық қызмет көрсетуді No. 3 эскадрилья RNZAF жердегі экипажы жүзеге асырды. 1997 жылы төрт "Уасп" тікұшағы жаңа фрегат, HMNZS "Te Kaha" кемесінің келуін атап өту үшін әуеде көрсетілді. "Уасп" тікұшағы 32 жыл бойы RNZN қызметінде болды және 1998 жылы қызметтен шығарылды, сол жылы "HMNZS Waikato" кемесі де қызметтен шығарылды, ол алғаш рет Жаңа Зеландияда "Уасп" тікұшағын операциялық түрде пайдаланды. Олар SH 2G(NZ) келуіне дейін уақытша шара ретінде Kaman SH 2 Seasprite тікұшақтарымен ауыстырылды.

Нидерланды Корольдік Әскери-теңіз флоты

Нидерланд Корольдік Әскери-теңіз флоты 1960 жылдардың соңында, кемеде болған өрттен кейін НАТО-ның су асты кемелерге қарсы міндеттемелерін алты су асты кемелерге қарсы фрегаттан жұмыс істейтін Westland Wasp тікұшақ эскадрильясы өз мойнына алды. База Де Куй әуежайында орналасқан болатын. Нидерланд Корольдік Әскери-теңіз флотының 860 әскери-әуе эскадрильясы 1966 жылдың қарашасынан 1967 жылдың маусымына дейін 12 Wasp тікұшағын алды, олар Van Speijk класындағы фрегаттардан AH 12A ретінде қолданылды және су асты кемелерге қарсы күрес міндетін орындады. Голландтың соңғы Wasp тікұшақтары 1981 жылы қызметтен алынып, олардың орнына Westland Lynx тікұшақтары келді.

Басқа операторлар

"Wasp" тікұшағы Бразилия, Индонезия және Оңтүстік Африка елдерінің теңіз күштерінде қызмет етті. Индонезиялық тікұшақтардың барлығы бұрынғы голланд тікұшақтары болды және олар белсенді қызметтегі соңғы тікұшақтар еді. Индонезия теңіз күштері үшін Westland компаниясы жөндеген голланд теңіз күштерінің оннан астам тікұшағының соңғысы 1998 жылы пайдаланудан шығарылды. 400-ші әуе эскадрильясы (RON 400) осы тікұшақтарды NAS Juanda әуежайынан басқарды, теңізде болғанда Индонезия теңіз күштерінің бұрынғы Корольдік теңіз күштері мен голланд теңіз күштерінің Van Speijk класындағы фрегаттарына орналастырылды. Бразилия теңіз күштері "Wasp" тікұшағын UH 2 және UH 2A деп атады, 1966 жылдың сәуір айында үш жаңа тікұшақ, ал 1977 жылы тағы жеті бұрынғы Корольдік теңіз күштері тікұшақтары жеткізілді. 1º Esquadrão de Helicópteros de Emprego Geral (HU 1) тікұшақтарды теңіз күштерінің эсминецтерінен және басқа кластағы кемелерден басқарды.

Оңтүстік Африка теңіз күштері 1963 жылы он жаңадан құралған тікұшақтың алғашқы партиясын алды, содан кейін 1973 жылдан бастап сегізден тұратын екінші партия жеткізілді. Апартеид режимі кезінде Оңтүстік Африкаға қару-жарақ ембаргосы салынғандықтан осы партияның тек алтауы ғана жеткізілді. "Wasp" тікұшақтары Ysterplaat әуежайынан 22-ші эскадрильямен басқарылды; 1976 жылы бұл бөлім 22-ші эскадрилья, Теңіз командасы болып қайта аталды. Тікұшақтар теңіз күштерінің фрегаттарынан басқарылды. Оңтүстік Африка теңіз күштері сондай-ақ Бахрейннің қоғамдық қауіпсіздік күштерінің бір бұрынғы тікұшағын Wasp бағдарламасын қолдау үшін оқу тікұшағы ретінде сатып алды. Оңтүстік Африка теңіз күштері соңғы "Wasp" тікұшағын 1990 жылы қызметтен шығарды.

Нұсқалар

Sea Scout HAS.1
Sea Scout HAS.1 – Корольдік әскери-теңіз флотының Wasp тікұшағының бастапқы атауы. Wasp HAS.1
Корольдік әскери-теңіз флоты үшін кемедегі су астына қарсы соғысқа арналған тікұшақ.