Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аббасид халифатының генералы және әкімшісі (822 жылы қайтыс болды)
Abbasid caliphate general and governor (died 822)
Тахир ибн Хусейн (طاهر بن الحسين, Тахир бин әл-Хусейн), сондай-ақ Дүл Яминин (ذو اليمينين, "оң және сол қолды"), және әл-А'вар (الأعور, "бір көзді") деп те белгілі, Аббасид халифаты кезінде генерал және әкімші болды. Ол төртінші фитна кезінде әл-Мамунның қол астында қызмет етіп, әл-Аминге қарсы жеңіс тудырған әскерлерді басқарды, осы арқылы әл-Мамун халифа атанды. Тахир бин әл-Хусейн одан кейін Хорасанның әкімшісі болып тағайындалды, бұл Тахиридтер әулетінің басталуын қадағалады.
Ṭāhir ibn Ḥusayn, (طاهر بن الحسين, Tahir bin al Husayn), also known as Dhul Yamīnayn (ذو اليمينين, "the ambidextrous"), and al Aʿwar (الأعور, "the one eyed"), was a general and governor during the Abbasid Caliphate. Specifically, he served under al Ma'mun during the Fourth Fitna and led the armies that would defeat al Amin, making al Ma'mun the caliph. Tahir bin al Husayn was then appointed governor of Khorasan as a reward, which marked the beginning of the Tahirids.
Ерте өмір
Тахир Хорасанның ежелгі Герат қаласының жанындағы Пушанг ауылында дүниеге келді. Ол Аббасидтер төңкерісінен бері көзге түскен және Аббасидтерге қызмет еткені үшін Шығыс Хорасандағы кішігірім губернаторлық лауазымдармен марапатталған парсы дехкан ақсүйек отбасынан шыққан. Оның бабасы Рузайқ, Хузая тайпасынан шыққан араб дворяны Талха ибн Абдалла әл-Хузайдың мавласы болды, ол Систанның губернаторы қызметін атқарған. Рузайқтың ұлы Мұсаб Пушанг пен Гераттың әкімі болды. Мұсабтың ұлы Хусейн, Тахирдің әкесі, Пушанг пен Гераттың губернаторы қызметін әкесінен кейін жалғастырды. Хорасанның губернаторы Әли ибн Иса ибн Маханның кезінде провинцияда, оның ішінде Тахир отбасы да, басқа ақсүйек отбасыларын қатыгездікпен қуғындауынан туған тәртіпсіздіктер болды. Тахир біраз уақыт түрмеде отырды және оған жаман қатысты. Бостандыққа шыққаннан кейін 808 жылы Самарқанда көтеріліс болғанда Хартама ибн Айянмен бірге Рафи ибн әл-Лейтке қарсы күресті, бірақ Аббасид халифасы Харун әл-Рашид Әли ибн Иса ибн Маханды қызметтен алып тастап, Рафиге қарсы генерал Хартама ибн Айянды жібергенде, ол бағыныштылыққа қайта оралды. Осы оқиға кезінде Тахир бір жазада көзінен айырылып, «әл-Авар» («бір көзі бар») деген лақап атқа ие болды. Тахир көзі туралы сөз қозғалғанда тез ренжісе, тіпті өлеңімен оның жоғалған көзін қорлаған ақынға да қауіп төндірген. Халифа Харун әл-Рашид 809 жылы қайтыс болды, оның орнын ұлы әл-Амин басып алды.
Tahir was born in Pushang which was a village near the ancient city of Herat in Khorasan. He was from a Persian dehqan noble family who had distinguished themselves since the Abbasid Revolution, and were previously awarded minor governorships in eastern Khorasan for their service to the Abbasids. His great grandfather Ruzaiq was a mawla of Talha ibn Abd Allah al Khuza'i, an Arab nobleman from the Khuza'a tribe, who served as the governor of Sistan. Ruzaiq's son Mus'ab was the governor of Pushang and Herat. Mus'ab's son, Husayn, who was the father of Tahir, continued to his father's role as the governor of Pushang and Herat. Under the governor of Khorasan, Ali ibn Isa ibn Mahan, there were riots in the province because of the latter's cruelty and persecution of other noble families, which included the family of Tahir; Tahir was imprisoned for some time and was mistreated. When he was released he fought on the side of Harthama ibn A'yan against Rafi ibn al Layth in 808 when the latter rebelled at Samarkand, but when the Abbasid caliph Harun al Rashid deposed Ali ibn Isa ibn Mahan, and sent general Harthama ibn A'yan against Rafi, he returned to obedience. During the event, Tahir lost an eye after an accident, which gained him the nickname al A'war ("the one eyed"). Tahir seems to have been quickly offended if someone picked him about his eye, even threatening a poet, who had humiliated him about his lost eye in a poem. The caliph Harun al Rashid later died in 809, and was succeeded by his son al Amin.
Аббасидтер азаматтық соғысы
810 жылы халифа әл-Амин мен оның бауыры Әл-Мамун арасында қақтығыс болды, ол кейін азаматтық соғысқа ұласты. 811 жылдың қаңтарында әл-Амин Ұлы Аббасидтік Азамат соғысын ресми түрде бастады. Ол Әли ибн Исаны Хурасанның әкімі етіп тағайындады, оған 40 мыңдық ерекше ірі әскерді қосты, ол “абна’” деп белгілі болған элиталық топтан құралған. Әли ибн Иса Хурасанға жол тартқанда, әл-Мамунды байлап, Бағдатқа қайтару үшін күміс тізбектер жинады. Әлидің жақындап келе жатқаны туралы жаңалық Хурасанды үрейге түсірді, тіпті әл-Мамун қашуды ойлады. Оның қолындағы жалғыз әскери күш – Тахир бастаған 4000-5000 сарбаздан тұратын шағын әскер болды. Тахир Әлидің жорығына тойтарыс беру үшін жіберілді, бірақ бұл Тахирдің өзінің әкесі үшін де дерлік өлімге қадам болып есептелді. Екі әскер Хурасанның батыс шебіндегі Райда кездесті, ал одан кейін болған шайқаста (3 шілде, 811 жыл) Хурасандықтар мүжілген жеңіске жетті, онда Әли қаза тауып, әскері батысқа қарай қашқанда тарап кетті. Тахирдің күтпеген жеңісі шешуші болды: әл-Мамунның жағдайы тұрақталды, ал оның басты қарсыластары – “абна’” әскері адамдардан, беделден және ең белсенді басшысынан айырылды. Тахир енді батысқа қарай жылжып, Хамадан маңындағы бірнеше қатал шайқастардан кейін Абдул Рахман ибн Жабала басқарған 20 мыңдық “абна’” әскерін жеңіп, қысқа Хулванға жетті. Әл-Амин енді араб тайпаларымен, әсіресе Джазираның Бану Шайбандарымен және Сирияның Бану Қайстарымен одақтасып, күштерін арттыруға тырысты. Тәжірибелі Абд әл-Малик ибн Салих, Әли ибн Исаның ұлы Хусейнмен бірге Сирияға әскер жинау үшін жіберілді. Алайда, әл-Аминнің күш-жігері сәтсіз аяқталды, себебі Қайсилер мен Калбилер арасындағы ұзақ жылдардан бері келе жатқан тайпалық араздықтар, сириялықтардың азаматтық соғысқа араласуға құлшынбауы, сондай-ақ “абна’” әскерінің араб тайпаларымен ынтымақтасуға және оларға саяси жеңілдіктер беруге келмейтініне байланысты. Тахирдің әскері Бағдатқа жақындағанда, әл-Амин мен “абна’” арасындағы араздық күшейді, өйткені мүңкіген халифа қала халқынан көмек сұрап, оларға қару берді. “Абна’” әскері Тахирге жаппай дезертирледі, ал 812 жылдың тамызында Тахирдің әскері қала алдында пайда болғанда, ол өзінің штабын дәстүрлі түрде “абна’” бекінісі болған Харбия маңында орналастырды. Шындығында, қаладағы осы “революциялық” жағдай, сондай-ақ ашаршылық және қоршаушылардың кәсіби біліктілігі оның құлауына себеп болды: 813 жылдың қыркүйегінде Тахир кейбір бай азаматтарды Тигр өзеніндегі қаланы сыртқы әлеммен байланыстыратын понтондық көпірлерді қиратуға көндірді, бұл әл-Мамунның әскеріне қаланың шығыс жақын маңында орналасуға мүмкіндік берді. Содан кейін Тахир соңғы шабуылға шықты, онда әл-Амин Тахирдің бұйрығымен өзінің ескі досы Хартамаға паналауға тырысқанда тұтқындалып, өлімге кесілді.
In 810, the caliph al Amin, and his brother, Al Ma'mun, came in conflict which each others, which later led to a civil war; in January 811, al Amin formally began the Great Abbasid Civil War when he appointed Ali ibn Isa as governor of Khurasan, placed him at the head of an unusually large army of 40,000, drawn from an elite group known as abna′, and sent him to depose al Ma'mun. When Ali ibn Isa set out for Khurasan, he reportedly took along a set of silver chains with which to bind al Ma'mun and carry him back to Baghdad. The news of Ali's approach threw Khurasan into panic, and even al Ma'mun considered fleeing. The only military force available to him was a small army of some 4,000–5,000 men, under Tahir. Tahir was sent to confront Ali's advance, but it was widely regarded as almost a suicide mission, even by Tahir's own father. The two armies met at Rayy, on the western borders of Khurasan, and the ensuing battle (3 July 811) resulted in a crushing victory for the Khurasanis, in which Ali was killed and his army disintegrated on its flight west. Tahir's unexpected victory was decisive: al Ma'mun's position was secured, while his main opponents, the abna′, lost men, prestige and their most dynamic leader. Tahir now advanced westwards, defeated another abna′ army of 20,000 under Abd al Rahman ibn Jabala after a series of hard fought engagements near Hamadan, and reached Hulwan by winter. Al Amin now desperately tried to bolster his forces by alliances with Arab tribes, notably the Banu Shayban of Jazira and the Banu Qays of Syria. The veteran Abd al Malik ibn Salih was sent to Syria to mobilize its troops along with Ali ibn Isa's son, Husayn. However, al Amin's efforts failed due to the long standing intertribal divisions between Qaysis and Kalbis, the Syrians' reluctance to get involved in the civil war, as well as the unwillingness of the abna′ to cooperate with the Arab tribes and to make political concessions to them. As Tahir's army closed on Baghdad, the rift between al Amin and the abna′ was solidified when the desperate Caliph turned to the common people of the city for help and gave them arms. The abna′ began deserting to Tahir in droves, and in August 812, when Tahir's army appeared before the city, he established his quarters in the suburb of Harbiyya, traditionally an abna′ stronghold. Indeed, it was this "revolutionary" situation in the city as much as famine and the besiegers' professional expertise, that brought about its fall: in September 813, Tahir convinced some of the richer citizens to cut the pontoon bridges over the Tigris that connected the city to the outside world, allowing al Ma'mun's men to occupy the city's eastern suburbs. Tahir then launched a final assault, in which al Amin was captured and executed at Tahir's orders while trying to seek refuge with his old family friend Harthama.
Хорасанның губернаторы және өлімі
Тахир кейін Раққадағы көзге түспейтін, маңызды емес лауазымға ауыстырылды. Бірақ, ол кейіннен бұл лауазымнан қайтарылып алынып, Хорасанның әкімі болып тағайындалды. Тахир аймақтағы билігін нығайта бастады, бірнеше адамды түрлі лауазымдарға тағайындады, оның ішінде Мұхаммед ибн Хусейн Қусиді Систанның әкімі етіп тағайындады. 822 жылы Тахир жұма намазындағы уағызда әл-Мамун есімін атамау арқылы Аббасид империясынан тәуелсіздік жариялады. Алайда, ол сол түні қайтыс болды. Кейбір деректер бойынша, ол әл-Мамунның бұйрығымен уланды. Дегенмен, әл-Мамун Тахирдің ұлын оның орнына тағайындады. Тахир өмірінің соңғы сөздерін өзінің туған тілі – парсы тілінде айтқан деседі.
Tahir was afterwards transferred out of the public eye to an unimportant post in Raqqa. However, he was later recalled from the post, and was rewarded with the governorship of Khorasan. Tahir then began consolidating his authority over the region, appointing several officials to certain offices, including Muhammad ibn Husayn Qusi, who was appointed as the governor of Sistan. Tahir later declared independence from the Abbasid empire in 822 by omitting any mention of al Ma'mun during a Friday sermon. However, he died the same night. According to some sources, he was poisoned by the orders of al Ma'mun. Nevertheless, al Ma'mun appointed Tahir's son to continue at his father's post. Tahir is said to have said his last words in Persian, his native language.