Кіріспе

көне грек театрының краны. Механе (др.-грек. μηχανή, mēkhanḗ) немесе машина – грек театрында, әсіресе б.з.б. 5-ші және 4-ші ғасырларда қолданылған кран. Ағаш қабырғалар мен шкивтер жүйесінен жасалған бұл құрылғы актерді әуеге көтеру үшін пайдаланылған, көбінесе ұшуды бейнелеген. Бұл сахналық машина ерекше құдайларды сахнаға жоғарыдан түсіру үшін қолданылған, сондықтан латын тілінде deus ex machina ("машинадан келген құдай") деген термин пайда болған. Эврипидтің "Медея" трагедиясында (б.з.б. 431 ж.) механені пайдалануы – құдай емес кейіпкер үшін бұл машинаны қолданудың маңызды мысалы. Оны Эсхил де жиі қолданған. Ол құдай рөлін ойнайтын актерлерге ауада ұшуға мүмкіндік берген.

Ежелгі Римде қолданылған

Сахналық машиналар ежелгі Римде де қолданылған, мысалы, кейде өте драмалық қойылымдар кезінде, әсіресе жерлеу рәсімдерінде. Апиан Юлий Цезардың жерлеу қызметінде қолданылған мехнания туралы хабарлайды, ол жерлеуге келген көпшілікке қанымен боялған балауыз мүсінін көрсету үшін пайдаланылды. Мехнания денені барлық жаққа бұруға мүмкіндік берді. Джеффри Сумидің пікірінше, мехнанияны қолдану «Цезардың құдайлығына меңзеген». Бұл өте күмәнді, себебі Апиан мехнанияны нағыз deus ex machina құрылғысы деп сипаттамайды. Сонымен қатар, Цезардың апотеозы б.з.д. 42 жылға дейін заңды түрде өткізілмеді, ал Цезар өмірінде тек дивус ретінде бейресми түрде құлшынысқа ие болды. Бірінші кезекте, Марк Антоний халықты оятып, Цезардың беделін арттыру және өзінің саяси билігін нығайтуға тырысты.

Діни мәні

Христиан дініндегі қалыпты құлшылықта механе крестпен де байланыстырылған. Игнатий крестті Иса Мәсіхтің "театрлық механикасы" деп атаған.