Кіріспе

Карпатос (Κάρπαθος, ), сондай-ақ Карпатос, Грекияның оңтүстік-шығыс Эгей теңізіндегі Додеканез аралдарының екінші ірі аралы. Жақын орналасқан кіші Сария аралымен бірге Карпатос муниципалитетін құрайды, ол Карпатос-Касос аймақтық бірлігінің бөлігі болып табылады. Шалаң жерде орналасқандықтан, Карпатос киім-кешек, әдет-ғұрып және диалектінің көптеген ерекшеліктерін сақтап келді, соңғысы Крит және Кипрдегілерге ұқсас. Бұл арал латын тілінде Карпатус, ал итальян тілінде Скарпанто деп аталды.

Этимология

Гомер бұл аралды Крапатос деп атайды, бірінші буынның әріптерінің орны ауысуы арқылы. Аралдың басқа да атаулары – Тетраполис және Анемосса.

Мифология

Карпатос – Титан Иапеттің мифологиялық отаны және Протейдің дүниеге келген жері.

Тарих

Карпатос аралы ежелгі және ортағасырлық дәуірлерде Родос аралымен тығыз байланысты болды. Оның қазіргі атауы, бір әріптің шамалы өзгерісімен, Гомердің "Илиадасында" Крапатос (οἳ δ' ἄρα Νίσυρόν τ' εἶχον Κράπαθόν τε Κάσον τε) деп еске алынады. Родос Аполлоний өзінің "Аргонавтика" эпосында оны Ливия мен Крит арасында саяхат еткен аргонавттар үшін тоқтау орны ретінде көрсеткен (Κάρπαθος: ἔνθεν δ' οἵγε περαιώσεσθαι ἔμελλον). Арал туралы Диодор да айтады, ол оны дориандықтардың, Помпоний Меланың, Плиний Егдегенің және Страбонның отарлауы деп санайды. Карпаттар б.з.д. 431 жылы Пелопоннес соғысында Спарта тарапын ұстады және б.з.д. 400 жылы Родосқа тәуелділіктерін жойды. Б.з.д. 42 жылы арал Римнің билігіне көшті. 395 жылы Рим империясы бөлінгеннен кейін арал Византия империясының құрамына енді. Оның христиан епископтарының есімдері белгілі: Олимпиус, Несториус жақтасы, Зотикус (518 жылы), Меннас (553 жылы), Иоанн, Лео (787 жылы) және Филипп (879 жылы). 14 ғасырда арал латын шіркеуінің орталығы болды, оның төрт епископы Николаус есімді болды. Қазірде Карпатос (латынша Carpathus) тұрақты епископтық резиденция емес, католик шіркеуі оны архиепископтық титулды орын ретінде тізімдеген. 1304 жылы Карпатос генуэздік каперлер Андреа мен Лодовико Морескоға жеке меншік ретінде берілді, бірақ 1306 жылы ол венециялық Корнаро әулетінің өкілі Андреа Корнароға өтті. Корнаролар Карпатосты 1538 жылға дейін басқарды, содан кейін ол Осман түріктерінің иелігіне көшті. 1947 жылғы Париж бейбіт келісімдері бойынша Италия аралды Грекияға берді. Арал 1948 жылдың 7 наурызында Грекия Корольдігіне ресми түрде қосылды, басқа Додеканез аралдарымен бірге. 1940-шы жылдардың соңы мен 1950-ші жылдары Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі экономикалық қиындықтарға байланысты көптеген карпаттар АҚШ-тың шығыс жағалауындағы қалаларға эмиграциялады; бүгінде Карпатоста өздерінің аралына оралған және көп инвестиция салған үлкен грек-американдық қауымдастығы бар. Солтүстік тауларда тұратындар көбінесе дәстүрлі өмір салтын сақтайды.

Барлау

XIX ғасырда аралды зерттегендердің арасында 1885 жылдың көктемінде британдық саяхатшылар Теодор және Мейбл Бент болды. Олардың күш-жігерінің көп бөлігі аралдың ең солтүстігіндегі Врукунта орнының қазба жұмыстарында өтті. Олар тапқан кейбір заттар қазір Лондондағы Британ мұражайында сақталуда.

География

Арал Родостың оңтүстік-батысында, Жерорта теңізінің Карпат теңізі (Carpathium Mare) деп аталатын бөлігінде орналасқан. Крит теңізі, Жерорта теңізінің бір тармағы, шығыс шекарасы Карпатос аралымен белгіленген. Карпатостың ең жоғары нүктесі – Кали Лимни, ал Карпатоста 11 ауыл бар. Пигадия (ресми атауы Карпатос), аралдың астанасы және негізгі порты, аралдың оңтүстік-шығысында орналасқан. Астананы Менет, Аркаса, Финики, Пайлес, Отос, Волада және Апери ауылдары қоршап тұр. Мезохори және Споа ауылдары Карпатостың орталық бөлігінде орналасса, Олимп және Карпатостың екінші порты Диафани солтүстікте жатыр. Сария аралы бұрын Карпатоспен біріккен, бірақ жер сілкінісі салдарынан екеуі де бөлініп кетті. Сарияда көптеген маңызды ежелгі ескерткіштер сақталған.

Климат

Карпатос аралының климаты ыстық, жартылай шөлейтті (Кёппен климаттық жіктелімі: BSh). Аралда Еуропадағы ең жұмсақ қыстардың бірі болады, және Грекияның Ұлттық метеорологиялық қызметінің мәліметінше, ең төмен температура 1976 жылдың 9 ақпанында және 2004 жылдың 14 ақпанында тіркелген.

Көлік

Карпатос аралы ұлттық әуежайы салыстырмалы түрде үлкен ұшу-қону жолағымен оңтүстік жағында (Афиартис аймағында) орналасқан. Карпатос көрші аралдармен және материкпен паромдар мен ұшақтар арқылы байланысты. Паромдар Пирейге (Крит және Родос арқылы) және кері бағытта тасымалдауды қамтамасыз етеді. Күн сайын аралды Родос, Касос, Крит және Афинамен жалғастыратын жоспарлы ішкі рейстер бар. Сонымен қатар, Еуропаның әртүрлі қалаларынан чартерлік рейстер жоғары маусымда (сәуір–қазан) жиі жоспарланады. Арал ішінде көлік құралы ретінде көліктер басымдыққа ие. Порт, әуежай, негізгі ауылдар және басқа да танымал орындар жеткілікті муниципалдық жолдар жүйесімен байланысты, олардың көпшілігі асфальтталған. Жаз айларында Пигадиядан Олимпке (Диафани арқылы) және кейбір қол жетімсіз жағажайларға күнделікті шағын жеке қайықтар жүзеді. Жыл бойы белгілі бір тарифпен жұмыс істейтін таксилер (агорая) және муниципалдық автобустар да қолжетімді.

Халық саны

Муниципалитеттің 2021 жылғы санақ бойынша халқының саны 6,567 адамды құрады. Жаз айларында бұл көрсеткіш екі еседен асып, көптеген Карпат аймағынан шыққан эмигранттар отбасыларымен аралға демалуға келеді. Сонымен қатар, туристердің санын ескерсек, жаз айларында аралда 20 мыңға дейін адам болуы мүмкін. Халық тығыздығы 15 тамызда ең жоғары деңгейге жетеді, себебі сол күні Панагия мерекесі (Құдай ананың ұйықтауы) тойланады, ол аралдағы ең маңызды мереке саналады. Әлемнің түкпір-түкпірінен адамдар осы мерекеге қатысу үшін және аралда сақталған көптеген дәстүрлерді көру үшін келеді.

Жағажайлар

Карпатос аралының жағажайларын төрт үлкен топқа бөлуге болады: шығыс жағалаудағы жағажайлар кішкентай және құмшақты-тасты, бірақ желсіз; аралдың оңтүстік бөлігіндегі, әуежайға жақын жағажайлар ұсақ ақ құмнан тұрады; батыс жағалаудағы құмды жағажайлар Мельтеми желдің күшті әсеріне ұшырайды және тек тыныш жағдайда қол жетімді; аралдың солтүстігіндегі жағажайларға теңіз арқылы және жартылай жолмен джиппен ғана жетуге болады. Шығыс жағалау: Амопи, Карпатос жағажайы (Вронтис), Ахата, Като Латос (тек жаяу өту арқылы), Кира Панагия, Апелла, Агиос Николаос (Споа). Оңтүстік жағалау: Михалиу о Кипос (Отос ауылының тұрғындары "Қабықша жағажайы" деп атайды), Даматрия, Диакофтис, Шайтан шығанағы, Агрилопотамос (жалаңаш жағажай), Пунта жағажайы. Батыс жағалау: Лефкос жағажайы, Месохори, Финики, Аркаса Леукадиус. Солтүстік жағалау: Диафани, Алимонта (Сария аралы), Палатия (Сария аралы), Каламия, Вананда, Апокапос (немесе Папа Мина), Опси, Кантри, Форокли, Капи, Нати, Филиос (немесе Агиос Минас), Агнонтия.