Кіріспе
Калифорния штатының 91-ші тас жолы (SR 91) – Үлкен Лос-Анджелес қалалық аймағының бірнеше аймақтарына қызмет ететін, Калифорния штатының маңызды шығыс-батыс тас жолы. Бүкіл ұзындығы бойынша жылдам бағыттық қозғалысқа арналған жол, ол ресми түрде Вермонт авенюінен басталады және Федералдық тас жол басқармасы ел экономикасы, қорғанысы және жылжуы үшін маңызды деп санайтын Ұлттық тас жол жүйесінің бөлігі болып табылады. SR 91 – Санта-Ана каньонының батыс бөлігіндегі 55-ші тас жолдан Анахайм қаласының шығыс шегіне дейінгі Мемлекеттік көркем тас жол жүйесінің бөлігі, сондай-ақ каньон арқылы өтетін бөлігі де осы жүйеге жатады.
State Route 91 (SR 91) is a major east–west state highway in the U. S. state of California that serves several regions of the Greater Los Angeles urban area. A freeway throughout its entire length, it officially runs from Vermont Avenue and is part of the National Highway System, a network of highways that are considered essential to the country's economy, defense, and mobility by the Federal Highway Administration. SR 91 is part of the State Scenic Highway System from SR 55 to the east city limit of Anaheim, in the western part of the Santa Ana Canyon, and is eligible for the system through the canyon to Interstate 15.
Гардена тас жолы
Гардена тас жолы – Лос-Анджелес округінің оңтүстігіндегі тас жол. Бұл 91-ші мемлекеттік тас жолының ең батыс бөлігі. Ол Гардена қаласының шығыс жиегіндегі Вермонт даңғылымен қиылысатын Харбор тас жолының батысынан басталып, шамамен алты мильге (10 км) шығысқа қарай Лонг-Бич тас жолымен қиылысқанға дейін созылады. Одан кейін 91-ші тас жол Артезия тас жолы деп аталады. 1991 жылға дейін Гардена тас жолы Редондо-Бич тас жолы деп аталды. Атаудың өзгеруі Торранс және Редондо-Бич қалаларының тас жолды батысқа қарай, Редондо-Бичтегі жойылған Тынық мұхиты жағалау тас жолына дейін ұзартуға қарсы күресінің табысқа жеткенін көрсетеді. 1997 жылы Калифорния штатының үкіметі 91-ші тас жолдың Аламида көшесі мен Центральді даңғыл арасындағы бөлігін бұрынғы құрастырушы Уиллард Х. Мюррейге арнады.
Артезия тас жолы
Артесия тас жолы – Лос-Анджелес округінің оңтүстік-шығысында және Ориндж округінің солтүстік-батысында орналасқан тас жол. Ол батыстан Лонг-Бич тас жолындағы батыс соңынан шығысқа қарай Буэна-Парктегі Санта-Ана тас жолындағы шығыс соңына дейін созылады. (SR 91 Лонг-Бич тас жолының батысында Гардена тас жолы ретінде, ал Санта-Ана тас жолының шығысында Риверсайд тас жолы ретінде жалғасады.) "Артесия тас жолы" деген атау бастапқыда 1970-ші жылдардың басында Санта-Ана тас жолының батысындағы SR 91-нің барлық бөлігіне берілген, себебі ол SR 91 тас жолын Артесия бульварымен салыстырғандағы жаңа бағыты болған. 1984 жылғы жазғы Олимпиада кезінде тас жолдың бір бөлігі велосипедшілердің командалық жарысқа уақытқа қарсы сынағының өткізілген жері болды. Лос-Анджелес, Ориндж және Риверсайд округтерін байланыстыратын жалғыз тас жол ретінде SR 91 Оңтүстік Калифорниядағы ең көп трафикке тап болатын бағыттардың бірі болып табылады.
Риверсайд тас жолы
Санта-Ана тас жолы, Interstate 5 (I 5) арасында, Буэна-Парк қаласында және 91 тас жолының шығыс соңы 215-ші тас жол мен Риверсайдтағы 60-шы мемлекеттік автожолдың қиылысында, 91 тас жолының ресми атауы Риверсайд тас жолы болып табылады. I 215/SR 60/SR 91 қиылысынан кейін Риверсайд тас жолы I 215 ретінде жалғасады. Санта-Ана каньоны арқылы өтетін тас жол, Metrolink желісінің 91/Perris Valley Line желісімен қатар жүреді. SR 91 атымен аталған бұл желі, Лос-Анджелесті Оранж және Риверсайд округтерімен байланыстырады. Екі бағыттағы таразылау станциясы Империал тас жолы мен Йорба Линда бульвары/Вейр Каньон жолы арасында орналасқан. 2003 жылы Caltrans экологиялық мақсаттар үшін Coal Canyon Road батыс және шығыс бағыттарындағы кіреберістер мен шығуларды жапты; алайда, бұрынғы кіреберістің орнында күтімсіз қалған жолдың іздері әлі де бар, бұл пандустардың әлі де сақталып қалғанын көрсетеді, оларды қашқындарға арналған пандус ретінде немесе төтенше жағдайларда тоқтау үшін пайдалануға болады. 2015 жылы Caltrans тас жолды кеңейту үшін Grand Boulevard шығысқа шығуын және батысқа кіруін жапты. Егер пандустар ашық қалғанда, одан да көп үйлер мен кәсіпорындар бұзылар еді. Пандустар кеңейту кезінде алынып тасталды және авариялық шығу жолы жоқ. Риверсайд тас жолы алғаш рет 1963 жылы АҚШ 91-ші және АҚШ 395-ші тас жолдары ретінде ашылды, ал соңғы бөлігі 1975 жылы салынды.
91 Жедел жолдар
91 Express Lane – 18 миль (29 км) биіктігіндегі арнайы төлемді жолақтар (HOT жолақтары), толығымен Оранж және Риверсайд округтеріндегі Риверсайд тас жолының орталық бөлігінде орналасқан. 91 Express Lane, SR 91 мен SR 55 тас жолының (Коста-Меса тас жолы) Анахаймдегі қиылысынан Коронадағы I 15 тас жолымен қиылысатын жерге дейін созылады. 2017 жылғы кеңейтуге дейін олар Риверсайд округінің шекарасында аяқталған. Төлемді жолақтарды кеңейту арқасында I 15 пен Грин Ривер Роуд арасындағы HOV жолағы HOT жолағына айналдырылды. Төлемді жолақтың басты мақсаты – сағаттардағы қысым кезінде жүргізушілерге жылдам қозғалыс мүмкіндігін беру, сондай-ақ бірнеше адаммен бір көлікте жүруді ынталандыру. Төлемді жолақтар 1995 жылы ашылды және ашылған кезде елдегі құндылық бағасын ұсынатын алғашқы толық автоматтандырылған жол ақысын қабылдау жүйесі болды. 91 Express Lane әр бағыттағы екі негізгі жолақтан тұрады, олар Риверсайд тас жолының негізгі жолақтарынан ақ, 3 фут (1 метр) пластик жолақ белгілерімен (бетон тосқауылдарға немесе осыған ұқсас қатты тосқауылдарға немесе тіпті көптеген басқа Калифорниядағы HOT жолақтарын бөлетін қос ақ сызықтарға қарағанда) бөлінеді. 91 Express Lane-ге кіру және шығу нүктелері тек батыс және шығыс шеттерінде, сондай-ақ Orange – Riverside округтерінің шекарасында орналасқан, онда төлемді жол 2017 жылға дейін бастапқыда аяқталған. Барлық жол ақысы ашық жол жүйесі арқылы жиналады, сондықтан қолма-қол ақша қабылдауға арналған кассалар жоқ. Әрбір көлікте FasTrak транспондері болуы міндетті. Дүйсенбіден бейсенбіге дейін таңғы сағат 7:00-ден 7:59-ға дейін батыс бағытындағы ең жоғары жол ақысы 15,35 долларды құрайды (Риверсайд округі бөлігі үшін 9,40 доллар, ал Оранж округі бөлігі үшін 5,95 доллар). Бұған қарамастан, төлемді жолақтар көптеген сағаттарда еркін қозғалысқа мүмкіндік береді.
Бастапқы US 91: Барстоу - Невада
Ароухед Трейл, Солт-Лейк-Ситиді Лос-Анджелеспен байланыстыратын автокөлік жолы, бастапқыда қазіргі US 95 және бұрынғы US 66 арқылы Лас-Вегас пен Нидлз арасындағы ұзақ жолды басып өтті, себебі тікелей Old Spanish Trail өте нашар күйде болды. 1920 жылы шамамен 90 мильді (145 км) үнемдейтін «Күміс көлдің қысқа жолы» ұсынылып, 1925 жылы Сан-Бернардино округімен майлы жол ретінде салынды. Қоғамдық жолдар бюросы және Невада штаты оны мемлекеттік тас жолдар жүйесіне қосуға шақырып, біріншісі Солт-Лейк-Сити мен Лос-Анджелесті байланыстыратын федералдық көмек автожолының бөлігі ретінде, ал штат заң шығарушы органы 1925 жылы осыны істеді, ол 31-ші маршруттың жалғасы болды. (Штат шекарасынан өтетін 6-шы штаттық жол Лас-Вегас арқылы Аризонаға дейін созылды.) АҚШ тас жолдары жүйесінің бастапқы жоспарында 91-ші маршрут Лас-Вегастан 60-шы маршрутпен қиылысқанға дейін (1926 жылы US 66 болған) дейін жүретіні көрсетілген, бірақ 1926 жылы қысқа жол таңдалды, ол Барстоудың шығысындағы Даггетте US 66-мен аяқталды. (Кейін Лас-Вегастан оңтүстікке қарай созылған жол US 95-тің бөлігіне айналды.) Маршрут 1926 жылы федералдық көмекші екінші деңгейдегі жүйеге қосылды, бұл 1930 жылдардың ортасында кеңейтуге және асфальттауға, соның ішінде кейбір өзгерістерге (ескі жолдың бөліктері қазір Ароухед Трейл деп аталады) қаржы жұмсауға көмектесті. Жаңа маршрут негізінен қазіргі I 15 бойымен жүрді, тек Бейкер (Бейкер бульвары арқылы) және Барстоу (бұрынғы SR 58 арқылы Бірінші авенюге, US 66-ны алып жүрген Мейн-стритте аяқталды) арқылы өтетін жерлерде ғана ерекшеленді.
SR 18: Санта-Ана каньоны арқылы Лонг-Бичке дейінгі 91-Америка тас жолының бұрынғы ұзартуы
US 91 автожолы 1940 жылдардың соңында оңтүстік-батысқа қарай Лонг-Бич қаласына дейін ұзартылды. Барстоу қаласынан басталып, ұзарту 66-шы АҚШ автожолымен Каджон өткелі арқылы Сан-Бернардино қаласына дейін жалғасты. Сан-Бернардинодан батысқа қарай Риверсайд және Санта-Ана каньоны арқылы Оливке дейін, штат 1931 жылы 43-ші маршрутты Санта-Ана арқылы Ньюпорт-Бич қаласына дейін кеңейту аясында көбінесе асфальтталған округтік тас жолды иеленді. 1933 жылы Оливке жақын 43-ші трассадан батысқа қарай екі тармақ қосылды: Орангеторп даңғылы мен Артесия бульвары бойындағы 175-ші маршрут, каньонның батысына жақын 60-шы трассаға (қазіргі SR 1) дейін Гермоса-Бич қаласында (Комптон арқылы 1950 жылдардың ортасына дейін салынбаған) және Линкольн даңғылы мен Карсон көшесі бойындағы 178-ші маршрут, Оливкеден батысқа қарай Лейквуд қаласындағы 168-ші трассаға (қазіргі SR 19) дейін. 1934 жылы штаттық жолдар белгіленгенде, 175-ші маршрут 14-ші маршрутқа айналды, ал 18-ші маршрут 178-ші маршруттың барлығын және 43-ші маршруттың көп бөлігін Сан-Бернардино тауларына дейін қамтыды. 91-ші АҚШ автожолы Лонг-Бич қаласына дейін ұзартылған кезде ол 18-ші ШО-мен Сан-Бернардинодан Лейквудқа дейін жалғасты, онда ол 19-шы ШО-мен оңтүстікке қарай Лос-Аламитос жол айналымына қарай бұрылды. Ол жерде ол батысқа қарай АҚШ 101 баламалы автожолымен Лонг-Бич қаласының орталық бөлігіне жақын жерге бұрылды, онда ол SR 15 (Атлантик даңғылы) аялдамасында АҚШ 6 автожолымен бірге аяқталды. (Бұл SR 19 және US 101 Alt автожолдарымен жүру SR 18 автожолының ұзартуы болды.) 1935 жылы штат Фэрмонт бульвары мен Гипсам каньоны жолы арасындағы бағытты жақсартты, соның ішінде Уэйр каньоны жолының шығысынан каньонның оңтүстік беткейімен иілген ескі жолды айналып өтуді қамтыды. 1930 жылдардың соңында Прадо бөгеті жобасы ұзын бөлікті айналып өтуге әкелді, Прадо жолын, бөгеттің шығыс жағына қарай бұрылысқан, қолданыстан шығарылған жолды, Помона Ринкон жолын, Авто Көлігі Көшесін, Помона жолын және Йорба көшесін қазіргі Грин Ривер жолымен, Палисадес Көшесімен, SR 91 автожолының бір бөлігімен және 6-шы көшемен алмастырды.
SR 14: қазіргі SR 91 - Hermosa Beach
Қазіргі тас жол салынғанға дейін SR 14 Гулд даңғылы, Редондо Бич бульвары, Комптон бульвары, Аламида көшесі, Артесия бульвары, Ла Хабра бульвары, Файрстоун бульвары және Орангеторп бульвары арқылы өтетін. 1964 жылғы қайта нөмірлеу кезінде SR 14, SR 91 болып қайта нөмірленді. 1991 жылға дейін Гардена тас жолы Редондо Бич тас жолы деп аталды, себебі Caltrans-тің жолдың тас жол бөлігін ешқашан салынбаған Тынық мұхитының жағалауына дейін жалғастыру ниеті болған. 1997 жылға дейін Caltrans SR 91-дің күтімін Hermosa Beach-тегі 1-ші мемлекеттік тас жолға дейін қадағалап отырды. Вермонт даңғылы мен Батыс даңғылы арасындағы бөлігі 1997 жылы Гардена қаласына берілді. 2003 жылы SR 1-ден Батыс даңғылына дейінгі батыс бөлігі, жол өтетін қалаларға берілді. Тас жолдың бірінші бөлігі 1965 жылы US 91 ретінде, ал соңғы бөлігі 1975 жылы салынды. Дегенмен, берілген бөліктерге қарамастан, I 110 және SR 1 арасындағы Артесия бульвары әлі де SR 91 деп белгіленген.
91 жедел жолдың құрылысы
Халықтың жылдам өсуіне және Оранж округіне жақын жұмыс орталықтарына қолжетімді баспананың азаюына байланысты, 1980 жылдардан бастап Риверсайд округінде жаңа тұрғын үй құрылысы қарқынды жүргізілді. Бұл даму Риверсайд, Корона, Морено-Вэлли, Лейк-Элсинор, Мурриета және Темекула сияқты қалаларда немесе олардың маңында жүзеге асуда. Бұл даму сонымен қатар Уайлдмар, Менифи, Иствейл және Джурупа-Вэлли қалаларының құрылуына әкелді. Оранж және Риверсайд округтерін Санта-Ана таулары бөліп тұрғандықтан, екі округ арасында тікелей бағыттар өте аз болғандықтан, Риверсайд тас жолындағы қозғалыс тығырыны өте жоғары, оның басым бөлігі Оранж округіндегі жұмыстарына және Риверсайд округіндегі үйлеріне сапар шегетін жүргізушілерден тұрады (жол-көлік хабаршылары бұл жағдайды жиі "Корона тығырыны" деп атайды). Құрылысқа дейін жолдың 16 шақырымдық (10 миль) бөлігінде әр бағытта 30-40 минуттық кешігулер тіркелді. Қозғалыс мәселесін шешу мүмкіндіктері шектеулі болды. Таңдалған шешім – тас жолдың ортасында ақы төлемелі жол құру болды. 91 Express Lanes-тің бастапқы бөлігі шығыс Анахаймдағы Costa Mesa Freeway (SR 55) торабы мен Оранж-Риверсайд округтік шекарасы арасында, шамамен 16 шақырым (10 миль) қашықтықта салынды. Жоба Калифорния жеке көлік компаниясы (CPTC) мен Калифорния көлік департаменті (Caltrans) бірлесіп әзірледі. 1995 жылдың 27 желтоқсанында жобаны қозғалысқа ашу алдында CPTC нысанға меншік құқығын Калифорния штатына ресми түрде тапсырды. Кейін Caltrans компаниясы жол ақысын 35 жылға CPTC компаниясына жалға берді. Жаңа жолақтар мемлекеттік тас жолдар жүйесінің бөлігі деп жарияланды. Калифорния жол-патруль қызметі (CHP) CPTC есебінен полиция қызметін ұсынуға жауапты. Сондай-ақ, нысанды пайдалану және техникалық қызмет көрсету шығындары да CPTC-нің жауапкершілігінде. 2002 жылдың сәуірінде Orange County Transportation Authority (OCTA) жеке меншік жолын 207,5 миллион долларға сатып алу туралы принциптік келісімге келді. OCTA 2003 жылдың 3 қаңтарында жол ақысын төлейтін жолды иеленді, бұл 91 Express Lanes-тің мемлекеттік шенеуніктер басқаратын алғашқы реті болды. Бірнеше ай ішінде OCTA жолақты бүгінгі күнгі HOT / tollway гибридіне айналдырды. CPTC-ге негізгі инвесторлардың бірі Cofiroute USA, OCTA-мен басқару шарты бойынша жолақты басқаруды және пайдалануды жалғастыруда. 1995 жылы ашылған 91 Express Lanes АҚШ-та 1940 жылдан бері салынған алғашқы жеке қаржыландырылған және әлемдегі алғашқы толық автоматтандырылған ақы төлемелі жол болды. Жолдың даулы болуына себеп – мемлекет пен CPTC арасында жасалған бәсекелестікке жол бермеу туралы келісім болды. Caltrans келіссөздер жүргізген және ешқашан заң шығарушыларға ұсынбаған бұл тармақ экспресс-жолақтың пайдасын қамтамасыз ету үшін Риверсайд тас жолының 48 шақырымдық (30 миль) бөлігінде жақсартулар жасауға тыйым салды. Бұл мемлекеттік жолақты кеңейтуге немесе тас жолдың жанында қоғамдық көлікті салуға шектеу қойды. CPTC Caltrans компаниясына қарсы шығыс көлік дәлізімен байланысты тас жолды кеңейту туралы сотқа шағым түсірді, ол OCTA-мен сатып алу аяқталғаннан кейін қабылданбады. Келісімге қол жеткізілгеннен кейін SR 241-ден SR 71-ге дейін шығысқа қарай 8 шақырымдық (5 миль) бөлікке қосымша жолақ салынды. Алайда, дау-дамай нәтижесінде, ақы төлемелі жолдарды жақтаушылар болашақтағы ақы төлемелі жолдарды салу және күтіп ұстау үшін көлік дәліздері агенттіктеріне ұқсас жергілікті агенттіктерді құруды қолдайды. Жаңа жолдар салықтан босатылған облигациялар арқылы жеке негізде қаржыландырылатын болады, яғни жол ақысы түспесе, салық төлеушілер қарызды өтеуге жауапты болмайды. Сондай-ақ, бәсекелестікке жол бермеу туралы шарт жеңілдетіледі: оларға тек ақы төлемелі жолдардың жанында жасалған жақсартулардан туындаған кіріс жоғалтуы үшін өтемақы төленеді. 2010 жылдардың ортасында Риверсайд округінің көлік комиссиясы 91 Express Lanes-тің бұрынғы аялдамасын Оранж-Риверсайд округтік шекарасынан шығысқа қарай Коронадағы I 15 торабына дейін кеңейтті; бұл кеңейту 2017 жылдың 20 наурызында қозғалысқа ашылды. Оранж және Риверсайд округтерінің көлік агенттіктері 91 Express Lanes-ті бірлесіп басқарады.
Болашақ
2005 жылы Санта-Ана таулары арқылы екі туннель салудың мүмкіндігі зерттелді, олар күніне 72 000 көлік өткізуге және Корона мен Ирвин қалалары арасында жолаушылар пойызы қызметін ұйымдастыруға мүмкіндік беретін еді. Қаржылық және техникалық сараптамалар көрсеткендей, қазіргі экономикалық жағдайда туннельдерді салу қаржылық және технологиялық тұрғыдан тиімді емес. Ирвин-Корона тас жолындағы туннель жобасын одан әрі зерттеу, қаржылық жағдай жақсарғанға дейін немесе технологиялық прогресс қайта қарауға себеп болғанша кейінге шегерілді. Егер салынса, Ирвин-Корона тас жолы 91 тас жолымен салыстыратын бағытты ұстанбақ, және SR 91-дегі өте үлкен көлік жүктемесін азайтуға бағытталған, осы жүктеме 91 экспресс жолының салынуына себеп болған. Аяқталған жағдайда, Ирвин-Корона тас жолы Солтүстік Америкадағы ең ұзын көлік туннелі болуы мүмкін, шамамен 11,5 миль (19 км). Бір туннель автокөліктер мен жүк көліктері үшін екі бағытты, қайтымды тас жол болады, яғни күнінің уақытына қарай бағыты өзгертіледі. Ол таңертең батысқа, ал түстен кейін және кешкі уақытта шығысқа қарай қозғалыс жүргізеді. Екінші туннель жеңіл рельстік жолмен жүретін жолаушылар пойызы үшін арналмақ. Аталған туннельдерге экологиялық ұйымдар, Ориндж округінің туннельдің соңғы нүктесіне жақын орналасқан қалалары, сондай-ақ Ирвин компаниясы қарсылық білдіруде. Олар туннельдің қажеті жоқ екенін және тас жолдарды кеңейту сияқты жедел шешімдерден назарды аударатынын айтады. Оранж округінің көлік басқармасының көптеген басқа да жобалары қазіргі уақытта жүзеге асырылуда немесе жоспарлануда, олардың кейбіреулері 2030 жылға дейін аяқталуы күтілуде.