Хорог, Тажикстан: Памир тауларындағы Гүнт және Панж өзендерінің тоғысында орналасқан қала. Тарихы, географиясы және шекаралық мәселелері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Горно-Бадахшанның астанасы, Тәжікстан
Capital of Gorno Badakhshan, Tajikistan
Хоруг қаласы Памир тауларында (көне Имеон тауы) Гунт және Панж өзендерінің тоғысқан жерінде, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Қаланың оңтүстігінде (Ниводак) және солтүстігінде (Тем) сәйкесінше Шахдара және Гунт өзендерінің дельталары жатыр. Екі өзен қаланың шығыс бөлігінде бірігіп, қала арқылы ағып өтеді, оны Ауғанстанмен шекаралас Панж өзенінің дельтасына дейін шамамен екіге бөледі. Хоруг қаласы өз флорасында басымдық құрайтын терек ағаштарымен әйгілі.
Khorog is above sea level in the Pamir Mountains (ancient Mount Imeon) at the confluence of the rivers Ghunt and Panj. The city is bounded to the south (Nivodak) and to the north (Tem) by the deltas of the Shakhdara and Ghunt, respectively. The two rivers merge in the eastern part of the city flow through the city, dividing it almost evenly until its delta in the Panj, on the border with Afghanistan. Khorog is known for its poplar trees that dominate the flora of the city.
Тарих
19 ғасырдың соңына дейін Хоруг Бухара әмірінің, Ауғанстан шахының, Ресей мен Ұлыбританияның арасында талас болған аймақта орналасқан еді. «Ұлы ойыннан» кейін Ресей Ауғанстанның қазіргі солтүстік шекарасын Панж өзеніне бекітіп, Хоруг маңында Ресейлік Памир аумағын құрды және аймақта жеңіске жетті. 1896 жылға дейін, орыстар келіп бекініс салғанға дейін, аймақтағы маңызды қала – Кала-и Бар Пандж (немесе Бар Панжа Кала) Панж өзені бойында, Ауғанстан жағында орналасқан еді. Патшалық Ресейдің құлауынан және Кеңес Одағының құрылуынан кейін 1925 жылы Хоруг Горно-Бадахшанның астанасы болды. Кеңес басшылары ауданға көшіп келгендерге жалақы, медальдар мен автомобильдер сыйлауға уәде беріп, қоныстануды ынталандырды. Бірақ өнеркәсіптің болмауы және өңделетін жердің аздығынан бұл әрекет сәтті болмады. 2012 жылдың шілдесінде Хоруг үкіметтік күштер мен жасақтар арасындағы қақтығыс салдарынан жаңалықтардың назарына ілікті. 40-тан астам адам, оның ішінде 12 әскери қызметкер қаза тапты (көптеген хабарламалар бойынша, қаза болғандардың саны одан да көп болуы мүмкін). Елдің қауіпсіздік күштері құпия қызмет генерал Абдулло Назаровты өлтірген күдіктілерді ұстауға кірісті. Күдіктілер бұрынғы жасақтардың жетекшісі, шекара күзетінің командирі Толиб Аёмбековпен байланысты болды. Аёмбеков көп жылдар бойы есірткі саудасымен, темекі мен құнды тастарды контрабандамен айналысқан деген күдік бар. 2014, 2018, 2021 және соңғы рет 2022 жылдың мамырында Хоругта қауіпсіздік күштерінің адам құқықтарын бұзуына қарсы зор қақтығыстар мен наразылық акциялары болды. Памир ботаникалық бағы – Хоругтың ең танымал көрікті жері. Ол 1940 жылы таулық климат жағдайында әртүрлі өсімдіктердің тірі қалу деңгейін тексеру мақсатымен құрылды. Ресми статистика бойынша, 30 000-нан астам өсімдік түрі тексерілді, қазір бақтың коллекциясында шамамен 4 000 түр бар. Хоругқа жақын орналасқан Памир ботаникалық бағы қаланың панорамалық көрінісін ұсынады.
Until the late 19th century, Khorog was in an area disputed between the Emir of Bukhara, Shah of Afghanistan, Russia and Britain. The Russians emerged the winners of the region after The Great Game, which fixed the current northern border of Afghanistan on the Panj River and established the territory of Russian Pamir around Khorog. Before 1896, when the Russians arrived and built a fort, the main town in the area was Kala i Bar Panj (or Bar Panja Qal'a) somewhat downriver on the Afghan side. Following the fall of czarist Russia and the rise of the Soviet Union, Khorog became the capital of Gorno Badakhshan in 1925. Soviet leaders encouraged the migration of settlers to the area with promises of pay, medals and automobiles, but with no industry and little arable land, the effort was not successful. Khorog occupied headlines in July 2012 due to a government forces clash with guerrillas. Over 40 people, including 12 soldiers were killed (many reports indicated that the number of casualties could be higher). The country’s security forces moved in to arrest suspects in the murder of secret services General Abdullo Nazarov. The alleged criminals were linked to former guerrilla leader turned border patrol commander Tolib Ayombekov. Ayombekov is alleged to have been involved in drug trafficking and the smuggling of tobacco and precious stones for many years. In 2014, 2018, 2021 and most recently in May 2022, Khorog was the scene of violent clashes and demonstrations against suspected human rights violations by security forces. Pamir's botanical garden is the most popular view of Khorog. It was established in 1940 to test the survival rate of various plants in mountain climate conditions. More than 30,000 varieties of plants have been checked according to official statistics, which now covers around 4,000 types of garden collection. Located close to Khorog, the botanic garden of Pamir opens up a great panoramic view of the entire city.
Құрылыстар мен білім беру
Қазіргі Қорған – Тәжікстанның ең кедей аймақтарының бірі, ақшалай табысының көбісін пайда көздемейтін Ага Хан қоры ұсынып тұрады. Дегенмен, қалада өз университеті (1992 жылы құрылған Хорог мемлекеттік университеті), он екі мектеп және бірнеше аурухана бар. Сондай-ақ, мұнда Хорог облыстық мұражайы, Исмаили орталығы және әлемдегі екінші биік орналасқан Памир ботаникалық бақшасы бар. Қорғанда Ага Хан лицейі мен Орталық Азия университетінің үш кампусының бірі орналасқан. Университет 2000 жылы Қазақстан, Қырғызстан және Тәжікстан үкіметтері мен Ага Ханның қолдауымен құрылды. Бұл әлемдегі алғашқы халықаралық аккредитациясы бар жоғары білім орны. UCA құрамында үш мектеп бар: Өнер және ғылым мектебі, Даму институтының магистратурасы және Кәсіби және үздіксіз білім беру мектебі. Қорған кампусы жаһандық экономика және Жер және қоршаған орта ғылымдары бағыты бойынша бакалавр дәрежесін ұсынады.
Modern Khorog is one of the poorest areas of Tajikistan, with the non profit Aga Khan Foundation providing almost the only source of cash income. However, the city does have its own university (Khorog State University, founded in 1992), twelve schools, and several hospitals. There is a museum, the Khorog Regional Museum, an Ismaili Centre, and the second highest botanical garden in the world, the Pamir Botanical Garden. Khorog is also host to the Aga Khan Lycee and one of the three campuses of the University of Central Asia. The university was founded in 2000 by the governments of Kazakhstan, the Kyrgyz Republic and Tajikistan, and The Aga Khan. It is the world’s first internationally chartered institution of higher education. UCA has three Schools – School of Arts and Sciences, Graduate School of Development and the School of Professional and Continuing Education. The Khorog campus offers Bachelor of Arts and Bachelor of Science degrees in Global Economics and Earth and Environmental Sciences.
Көлік
Өзеннің Ауғанстан жағына көпір бар. Хорог қаласы Памир тас жолының Панж аңғарынан шығып, Гұнт аңғарына қарай бет бұратын жерде орналасқан. Памир тас жолы – Горно-Бадахшанның басты жолы, ол Тажикстан астанасы Душанбе қаласын батысқа қарай, ал Қырғызстан Республикасын солтүстік-шығысқа қарай жалғастырады. Бұл жол қыс және көктем айларында екі бағытта да өте қиын. Хорогта кішкентай әуежай да бар, ол AN-28 және Яковлев ЯК-40 сияқты шағын ұшақтар мен тікұшақтарды қабылдай алады. 2023 жылы қазіргі таңда Хорог пен Душанбе арасында тұрақты рейстер жоқ.
There is a bridge to the Afghan side of the river. Khorog is situated along the Pamir Highway at the point where it leaves the Panj valley and heads east up the Ghunt valley. The Pamir highway is the main road in Gorno Badakhshan and connects the Tajik capital of Dushanbe toward the west to the Republic of Kyrgyzstan to the northeast. The highway is very difficult to pass in both directions, especially during winter and spring. Khorog also has a small airport, which can accommodate smaller airplanes like AN 28 turboprop and the Yakovlev YAK 40, or helicopters. Currently, in 2023, there are no regular flights between Khorog and Dushanbe.
Климат
Хорогтың климаты жартылай шөлейтті (Кёппен климаттық жіктелімі BSk), суық, қарлы қыстар мен ыстық, құрғақ жаздарға ие.
Khorog experiences a semi arid climate (Köppen climate classification BSk) with cold, snowy winters and hot, dry summers.
Спорт
Қороғ - бэнди ойналған ең биік жер.
Khorog is the locality of highest altitude where bandy has been played.