1803 жылғы ғылым мен технология: метеорит жауын, Солтүстік Америка флорасы, Тарту ботаникалық бағы және газдың ерігіштігі заңы жарияланды. Ғылыми жаңалықтар!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1803 жылы ғылым және технология саласында елеулі оқиғалар болды.
The year 1803 in science and technology involved some significant events.
Астрономия
26 сәуір – Нормандиядағы Л'Айгель қаласына метеориттер жауады; Жан Батист Биот олардың космостық екенін көрсетеді.
April 26 – A meteorite shower falls on L'Aigle in Normandy; Jean Baptiste Biot demonstrates that it is of extraterrestrial origin.
Ботаника
Андре Мишоның "Флора Бореали Американа" еңбегі Парижде жарияланды (авторының өлімінен кейін), бұл Солтүстік Американың алғашқы флорасы болды. Тарту университетінің ботаникалық бағы құрылды.
Publication (posthumously) of André Michaux's Flora Boreali Americana in Paris, the first flora of North America. University of Tartu Botanical Gardens established.
Химия
1 қаңтар – Уильям Генри газдардың ерігіштігі заңының алғашқы тұжырымын жариялайды. 3 қыркүйек – Ағылшын ғалымы Джон Далтон түрлі химиялық элементтердің атомдарын белгілеу үшін символдарды қолдана бастайды. 21 қазан – Джон Далтонның атомдық теориясы және молекулалық салмақтар тізімі алғаш рет Манчестердегі лекцияда жарияланды. Уильям Хайд Волластон родий химиялық элементін ашты. Смитсон Теннант иридий және осмий химиялық элементтерін ашты. Йонс Якоб Берзелиус пен Вильгельм Хизингер церийді Бастнас (Швеция) қаласында, ал Мартин Генрих Клапрот Германияда дербес түрде ашты. Клод Луи Бертоле Парижде «Essai de statique chimique» еңбегін жариялады.
January 1 – William Henry's formulation of his law on the solubility of gases first published. September 3 – English scientist John Dalton starts using symbols to represent the atoms of different chemical elements. October 21 – John Dalton's atomic theory and list of molecular weights first made known, at a lecture in Manchester. William Hyde Wollaston discovers the chemical element rhodium. Smithson Tennant discovers the chemical elements iridium and osmium. Cerium is discovered in Bastnäs (Sweden) by Jöns Jakob Berzelius and Wilhelm Hisinger, and independently in Germany by Martin Heinrich Klaproth. Claude Louis Berthollet publishes Essai de statique chimique in Paris.
Барлау
9 маусым – Мэтью Флиндерс Австралияны толық айналып шығуды бірінші рет жүзеге асырды.
June 9 – Matthew Flinders completes the first known circumnavigation of Australia.
Математика
Джан Франческо Малфатти Малфатти шеңберлері туралы болжамын ұсынады.
Gian Francesco Malfatti presents his conjecture regarding Malfatti circles.
Медицина
Жан Марк Гаспар Итар пневмотораксты алғаш рет анықтайды. Манчестерлік дәрігер Томас Персиваль өзінің "Медициналық этика немесе дәрігерлер мен хирургтардың кәсіби қызметіне арналған институттар мен нұсқаулар жинағы" атты еңбегін жариялап, "медициналық этика" терминін енгізеді.
Jean Marc Gaspard Itard first recognises pneumothorax. Dr Thomas Percival of Manchester publishes his Medical Ethics; or, a Code of Institutes and Precepts, Adapted to the Professional Conduct of Physicians and Surgeons, coining the expression medical ethics.
Метеорология
Люк Ховард бұлттардың қазіргі заманғы жіктелуі мен атау жүйесінің негізін қалайды.
Luke Howard publishes the basis of the modern classification and nomenclature of clouds.
Технология
Роберт Рэнсом Англияның Ипсвич қаласында өздігінен кескілеп тұратын суытылған құйма темірден жасалған тырманы ойлап табады. Бірінші Fourdrinier үздіксіз қағаз жасау машинасы Англияның Гертфордшир графтығында орнатылады.
Robert Ransome invents the self sharpening chilled cast iron ploughshare in Ipswich, England. The first Fourdrinier continuous papermaking machine is installed in Hertfordshire, England.
Көлік
4 қаңтар – Уильям Саймингтон Шотландияда өзінің «алғашқы практикалық бу кемесі» атанған «Шарлотта Дундас» кемесін көрсетті. 26 шілде – Уандсворт пен Кройдон арасындағы Суррей темір жолы ашылды, ол Англиядағы алғашқы қоғамдық темір жол желісі еді. Томас Телфорд Шотландиядағы Каледония каналын салу және жолдарды жақсарту жұмыстарын бастады.
January 4 – William Symington demonstrates his Charlotte Dundas, the "first practical steamboat", in Scotland. July 26 – The Surrey Iron Railway, a wagonway between Wandsworth and Croydon, is opened, being the first public railway line in England. Thomas Telford begins work on construction of the Caledonian Canal and improving roads in Scotland.