Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1805 жылы ғылым және техника саласындағы маңызды оқиғалар тізімі келтірілген.
Significant events in 1805 in science and technology are listed.
Биология
Жан Анри Жоме Сент-Иларе «Табиғи отбасылар мен өсімдіктердің өніп-өсуі туралы көрме» (Exposition des Familles naturelles et de la Germination des Plantes) жариялайды, онда 2337 түр және шамамен 4000 түрі сипатталған, 112 суреттің суреттері автордың өзі салған, соның арқасында Юссиандық жіктеу жүйесі кеңінен танымал болады. Мари Жюль Сезар Савиньи Парижде Ibis туралы алғашқы суреттелген монографияны – «Ibis табиғаты мен мифологиясы» (Histoire naturelle et mythologique de l'Ibis) жариялайды.
Jean Henri Jaume Saint Hilaire publishes Exposition des Familles naturelles et de la Germination des Plantes, contentant la description de 2337 genres et d'environ 4000 espèces, 112 planches dont les figures ont ete dessinées par l'auteur, popularising the Jussiaean classification system. Marie Jules César Savigny publishes Histoire naturelle et mythologique de l'Ibis in Paris, the first illustrated monograph on the ibis.
Химия
Джон Далтонның молекулалық салмақтар тізімі алғаш рет жарияланды. Жозеф Луи Гей-Люссак судың көлем бойынша екі бөлігі сутектен және бір бөлігі оттектен тұратынын ашты. Джейн Марсеттің жастарға арналған химия негіздері ("әсіресе әйелдерге арналған") атты оқулығы Лондонда анонимді түрде жарық көрді. Ол Атлантиканың екі жағында да кең танымал болып, кем дегенде қырық рет қайта басылды.
John Dalton's list of molecular weights is first published. Joseph Louis Gay Lussac discovers that water is composed of two parts hydrogen and one part oxygen by volume. Jane Marcet's elementary textbook for young people, Conversations on Chemistry ("intended more especially for the female sex"), is published anonymously in London. It proves extremely popular on both sides of the Atlantic, running through at least forty editions.
Барлау
7 сәуір – Льюис және Кларк экспедициясы Форт-Манданнан Тынық мұхитына қарай жолға шығады. 9 тамыз – Зебулон Пайк Сент-Луистен Миссисипи өзенінің бастауын зерттеу үшін кетеді. 16 қараша – Льюис және Кларк экспедициясы Колумбия өзенінің сағасында Тынық мұхитына жетеді.
April 7 – The Lewis and Clark Expedition leaves Fort Mandan, bound for the Pacific Ocean. August 9 – Zebulon Pike leaves St. Louis to explore the headwaters of the Mississippi River. November 16 – The Lewis and Clark expedition reaches the Pacific Ocean at the mouth of the Columbia River.
Математика
Адриен Мари Лежандр берілген бақылаулар жиынтығына қисық сызықты орнату үшін ең кіші квадраттар әдісін тұңғыш рет анық және қысқаша түсіндіреді.
Adrien Marie Legendre publishes the first clear and concise exposition of the least squares method for fitting a curve to a given set of observations.
Медицина
Неміс армиясының хирургы Филипп Боззини дене тесіктерін қарау үшін эндоскоптың алғашқы нұсқасы – лихтлайтерді ойлап табады. Джеймс Паркинсон "Подаграның табиғаты мен емделуі туралы байқаулар" деген еңбегін жариялайды. Жапон дәрігері Удагава Геншин "Энсай Ихан" ("Батыс медицинасының қағидалары") атты кітабын жариялайды. Францияда суға шомырылып бала тудыру туралы алғашқы жазба тіркелді.
German Army surgeon Philipp Bozzini invents the lichtleiter, ancestor of the endoscope, for examination of bodily orifices. James Parkinson publishes Observations on the Nature and Cure of the Gout. Japanese physician Udagawa Genshin publishes Ensai Ihan ("Medical precepts of the West"). First record of a water birth, in France.
Метеорология
Бофорт шамалының жылдамдығын британдық Корольдік теңіз күштері офицері Фрэнсис Бофорт жасаған.
The Beaufort scale of wind speed is devised by British Royal Navy officer Francis Beaufort.
Технология
Қыркүйек – Уильям Конгрев алғаш рет қатты отынмен жұмыс істейтін Конгрев зымыранын артиллериялық қару ретінде көрсетті. 26 қараша – Уэльсте Эллесмир каналының Понтсисиллте акведукы ашылды; Томас Телфорд және Уильям Джессоп салған оның құйма темірден жасалған тоғы 1007 фут (307 м) ұзын және Ди өзенінен 126 фут (38 м) биік орналасқан.
September – William Congreve first demonstrates the solid fuel Congreve rocket for use as an artillery weapon. November 26 – The Ellesmere Canal's Pontcysyllte Aqueduct is opened in Wales; built by Thomas Telford and William Jessop, its cast iron trough is 1007 feet (307 m) long and 126 feet (38 m) above the River Dee beneath.