Кіріспе
Нацистік Германияның (1933–1945) үкіметіндегі атқарушы биліктің негізі Германия тарихындағы Фюрерпринципі (Басшылық Принципі) болды, ол Фюрердің сөзінің жазбаша заңнан жоғары тұратынын және үкімет саясатының, шешімдерінің және ведомстволарының Фюрердің еркін іске асыруға бағытталғанын білдірді. Іс жүзінде Фюрерпринципі – саяси партияның идеологиясы мен саясатын диктатуралық түрде басқару; сондықтан мұндай жеке диктатура фашизмнің негізгі ерекшелігі болып табылады. Нацистік үкімет Фюрерпринципін Германияның азаматтық қоғамының барлық саласына енгізді, сондықтан бизнес ұйымдары мен азаматтық институттарды кәсіби сарапшылардың сайланған комитеті емес, тағайындалған басшы басқарды, әсіресе мектептер (мемлекеттік және жеке), спорттық қоғамдар және фабрикалар. Нацистік пропаганданың ортақ тақырыбы ретінде Басшылық Принципі жоғары басшыға жеке бағынуды талап етті, ол жеке жарлықтарымен және ерік күшімен заңды үкіметке тән заң үстемдігін, тағайындалған комитеттер, бюрократиялар және сайланған парламенттар арқылы жүзеге асырылатын заңдылықты бұзды. Германия тарихында Ұлы Фридрих патшадан (1740–1786) канцлер Отто фон Бисмаркке дейін (1871–1890) және скандинавиялық саганың ұлттық мәдениеті Германия халқының көшбасшыларына жасалған мәдени түсіндірмелер Фюрерпринципінің ультраұлттық құндылығын, халықтың құдай санаған көреген жоғары басшының саяси билігін көрсетті.
In the political history of Germany, the Führerprinzip (Leader Principle) was the basis of executive authority in the Government of Nazi Germany (1933–1945), which meant that the word of the Führer is above all written law, and that government policies, decisions, and offices all work towards the realisation of the will of the Führer. In practise, the Führerprinzip was the dictatorship of the leader to dictate the ideology and policies of a political party; therefore, such a personal dictatorship is a basic characteristic of fascism. The Nazi Government implemented the Führerprinzip throughout the civil society of Germany, thus business organisations and civil institutions were led by an appointed leader, rather than managed by an elected committee of professional experts, especially the schools (public and private), the sports associations, and the factories. As a common theme of Nazi propaganda, the Leader Principle demanded personal obedience to the supreme leader who — by personal fiat and force of will — decisively flouts the rule of law inherent to legitimate government, as exercised by appointed committees, bureaucracies, and elected parliaments. In the History of Germany, the cultural interpretation of the leaders of the German nation — from king Frederick the Great (r. 1740–1786) to chancellor Otto von Bismarck (r. 1871–1890) — and the national culture of the Nordic saga, emphasised the ultranationalist value of the Führerprinzip, the political authority of a visionary supreme leader deified by the people.
Идеология
Фюрер принципі терминін неміс текті эстон философы Герман фон Кейзерлинг алғаш қолданған. Идеологиялық тұрғыдан алғанда, Фюрер принципі әрбір ұйымды басшылардың иерархиясы ретінде қарастырады, онда әрбір басшы (Фюрер) өзінің құзыреті шегінде толық жауапкершілікке ие; төмен тұрғандардан толық бағынуды күтеді; және тек жоғары тұрған басшыларына ғана есеп береді; ал төмен тұрғандардың бағынуы басшыға заңдылық және заңсыздық мәселелеріндегі этикалық жағынан жеке адалдық сезімін де қамтиды. Фюрер принципі Адольф Гитлерді неміс халқына ғана есеп беретін, оның өкілі ретінде неміс халқының жоғарғы басшысы етіп көрсетті.
Жалпы мемлекет
Гитлерді авторитастың бейнесі ретінде – харизматикалық билігі өзінің бұйрықтарын заңға айналдыратын құтқарушы саясаткер ретінде көрсету арқылы, Фюрер принципі заңмен қамтамасыз етілген заңдылық ретінде жұмыс істеді, бұл Германия үкіметінің атқарушы, сот және заң шығару өкілеттіктерін Гитлердің жеке тұлғасына, Фюрер және Рейхканцлер ретінде, Германияның біріктірілген басшысы және канцлері ретінде беруге мүмкіндік берді. Ұзын пышақтар түнінде (30 маусым – 2 шілде 1934) болған ішкі қастандықтардың саяси салдарынан жоғарғы басшы Гитлер Эрнст Ром мен Страссер фракциясын нацистік партиядан күштеп тазартуды Германияның ұлттық қауіпсіздігінің мәселесі ретінде негіздеді: «Осы сәтте мен неміс ұлтының тағдырына жауапты болдым, сондықтан неміс халқының жоғарғы судьясы болдым!» Фюрер принципінің идеологиялық жақтаушысы ретінде неміс құқық теориясының маманы Карл Шмит нацистердің саяси тазалауларын және жеке және ұжымдық түрде нацистік партияның жасаған қылмыстарын қорғады, себебі Фюрер принципі Фюрердің сөзі кез келген қайшы заңнан басым екенін айқындады.
As an ideological proponent of the Führerprinzip, the German legal theorist Carl Schmitt defended the political purges and the felony crimes of the Nazis individually and the Nazi Party collectively, because the Führerprinzip stipulated that the word of the Führer supersedes any contradictory law.</blockquote>
Саяси бірігу
Нацистік партия үшін Лидерлік принципі – жоғары басшының билігімен партияның саяси тұтастығының идеологиялық бөлігі болды. 1921 жылдың шілдесінде Нацистік партияны жеке бақылауға алу үшін Гитлер партияның негізін қалаушы және алғашқы басшысы Антон Дрекслермен бетпе-бет кездесті, осылайша Нацистік партияның ірі Герман Социалистік партиясымен бірігуіне қатысты Дрекслердің ұсынысын жоққа шығарды. Ірі партиялық саясаттың нацистерді биліктен шеттетуі мүмкін екенін білген Гитлер Нацистік партиядан шықты. Алайда, харизматикалық көшбасшы Гитлердің болмауы Нацистік партияның саяси беделін жоятынын түсінген Дрекслер, Гитлердің Фюрерпринципінде жазылған диктаторлық өкілеттіктермен Нацистік партияның жалғыз Фюрері болатыны туралы талабына мойын бұрды. Нацистік партия қатарының өсуі екі идеологиялық топтың құрылуына әкелді: Нацистік партияның солтүстік тобы Штрассеризмнің «үшінші позиция» саясатын (революциялық ұлтшылдық және экономикалық антисемитизм) ұсынды, оны Отто Штрассер мен Грегор Штрассер басқарды; ал Нацистік партияның оңтүстік тобы Гитлерлік нацизмді ұсынды, оның төңкеріші Гитлер болды. Әр топ Фюрерпринципінің нацизмнің идеологиялық тұтастығының маңызды бөлігі болуы мәселесінде күрт пікір келіспеушіліктерге ие болды. 1926 жылдың 14 ақпанында өткен партия конференциясында Гитлер барлық топтық және ішкі оппозицияны жеңіп, Нацистік партияны басқару үшін Фюрерпринципін орнатып, бекітті.
Лидерлік принциптің іс-әрекеті
1934 жылы Гитлер нацистік Германияны құру мақсатымен Веймар Германиясының үкіметі мен азаматтық қоғамына «фюрер принципін» заңды түрде енгізді. Бұған қоса, нацистік үкімет неміс бизнес қауымдастығынан нацистік басқару әдістерін қабылдауды талап етпеді, бірақ Ұлы Германия Рейхінің бизнес қауымдастығынан басқару иерархиясын нацизмнің «фюрер принципі» идеологиясына сәйкес, саяси тұрғыдан дұрыс тілмен қайта атауды талап етті.
Насихаттау
Нацистік үгіт фильмдері Германия азаматтық қоғамын ұйымдастыру негізі ретінде Фюрер принципін таныстырды. "Флюхтлинге" фильмінде батыр, коммунистердің қуғын-сүргінінен Волга немістерін құтқарады, бұл үшін одан сөзсіз бағыну талап етіледі. "Дер Хершер" фильмінде бастапқы материал өңделіп, батыр Клаузен оқ-дәрі зауытының мықты басшысы ретінде бейнеленеді. Ол балаларының ілтеркісіне тап болғанда олардан бас тартып, компанияны мемлекетке табыс етеді, өйткені Клаузеннің ісін нұсқаусыз жалғастыра алатын нағыз көшбасшы болатын жұмысшы табылатынына сенімді. "Карл Петерс (0000)" фильміндегі басты кейіпкер – Африкадағы неміс отарларын құру үшін африкалық тайпалармен күресіп, жеңіске жеткен шешімді адам. Бірақ Петерстің жолына парламент кедергі келтіреді, олар Германия қоғамына Фюрер принципінің қажеттігін түсінбейді. Мектептегі жасөспірімдерге Фридрих Ұлы мен Отто фон Бисмарк бейнелеген фюрерлік принциптің әдеби мысалы ретінде скандинавиялық сағалар оқытылды. Бұл Адольф Гитлердің бірегей, орталық Фюрер ретінде даңқталғанмен үйлесім тапты. Ұзын пышақтар түнінде оның шешімді әрекеті Германияны құтқарып қалды деген мәлімдеме жасалды, бірақ бұл (Геббельстің сөздерімен) Германияны сақтау үшін қан төгуге мәжбүр болған Зигфридтің "қасіретті жалғыздығын" білдірді. Роберт Лей бір сөйлеуінде "Фюрер әрқашан дұрыс" деп ашық айтты. Қысқы көмекке арналған буклеттерге Гитлердің суреттерінен жасалған "Фюрер тарих жасайды" жинағы және "Фюрердің Шығыстағы шайқасы" сияқты фильмдер енгізілді. "Дер Марш цум Фюрер" және "Триумф дес Виллен" фильмдері оны даңқтап көрсетті.
Соғыс қылмыстарынан қорғау
Екінші дүниежүзілік соғыс (1937–1945) аяқталғаннан кейін, Германияда тұтқынға алынған нацистік көшбасшылардың соғыс қылмыстары бойынша Нюрнберг процесінде (1945–1946) және Израильдегі Эйхман процесінде (1961) қылмыстық қорғаныс тұжырымдары, айыпталған соғыс қылмыскерлерінің әскери жауапкершілігін жоятын құқықтық ұғым ретінде "Фюрер принципін" ұсынды, себебі олар жоғарыдан келген бұйрықтарды орындаған әскери шенеуніктер еді. Ханна Арендт "Иерусалимдегі Эйхман" (1963) кітабында, Эйхманның әкімшілік қызметін жақсартуға деген жеке құштарлығынан басқа, антисемитизм немесе ешқандай психологиялық бұзылыс көрсетпегенін айтты. Эйхман сотта танытқан қарапайым мінезі, оның кінә сезімі мен жеккөрушілік сезімі болмауы және соғыс қылмыстарына жеке жауапкершіліктен бас тартуы, оның жамандықтың қарапайымдылығын бейнелегенін көрсетеді. Өзін қорғағанда Эйхман "өз жұмысын істеп отырғанын" және әрқашан Иммануил Канттың деонтологиялық моральдық философиясында ұсынылған категориялық императивке сәйкес әрекет етуге тырысқанын мәлімдеді.