1906 жылғы Ұлыбритания жалпы сайлауы: Либералдардың тарихи жеңісі

Кіріспе

Ұлыбританиядағы либералдық партияның соңғы сайлау парламенттік көпшілігінің нәтижесі

1906 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлау 1906 жылдың 12 қаңтарынан 8 ақпанына дейін өтті. Премьер-министр Генри Кэмпбелл Баннермен басқарған либералдар сайлауда үлкен көпшілікке ие болды. Сайлауға дейін бір ай бұрын үкіметте болған Артур Балфур басқарған консерваторлар өз орындарының жартысынан астамын жоғалтты, оның ішінде партия жетекшісі Балфурдың Манчестердің шығыс округіндегі мандатын да жоғалтты. Бұл партияның тарихындағы ең аз орынға ие болуына әкелді. Сайлауда консерваторлар партиясынан либералдар партиясына 5,4% дауыс ауысты, бұл сол кездегі ең үлкен көрсеткіш (егер 1900 және 1906 жылдары да сайысқан орындарды ғана қарастырсақ, консерваторлардың дауыс саны 11,6% төмендеді). Осының нәтижесінде 1906 жылғы жалпы сайлау «Либералдық құлпынай» деп аталды және қазір 1931, 1945, 1983, 1997 және 2001 жылғы жалпы сайлаулармен қатар ең ірі сайлау жеңістерінің бірі ретінде саналады. Еңбек өкілдігі комитеті 1900 жылғы жалпы сайлауға қарағанда әлдеқайда табысты болды және сайлаудан кейін 29 депутат пен Кир Харди басшылығымен Еңбек партиясы болып қайта аталды. Джон Редмонд басқарған Ирландия парламенттік партиясы 73 үміткер қарсылықсыз өткендіктен, салыстырмалы түрде аз дауыспен орын алды. Бұл сайлау консерваторлар партиясы мен олардың Либералды-унионист одақтастары үшін ауыр жеңіліс болды, тарихшылардың пікірінше, мұның басты себебі партияның еркін сауда мәселесіндегі әлсіздігі болды (Жозеф Чемберлен 1903 жылдың қыркүйегінде тарифтік реформаны қолдау үшін үкіметтен кетті, бұл «артықшылықты тарифтерге» мүмкіндік беретін еді). Көптеген жұмысшы табының өкілдері бұл шараны азық-түлік бағасына қауіп төндіретіндей деп қарады, сондықтан пікірталас «Үлкен нан, кішкентай нан» деп аталды. Либералдардың барлық басқа партиялардан 125 орынмен жеңіп алуы Либералдық реформалар деп аталатын әлеуметтік заңнаманы қабылдауға әкелді. Бұл либералдардың Палаталар палатасында абсолютті көпшілікке ие болған соңғы жалпы сайлауы және еңбекшілер мен консерваторлардың ешқайсысы да халықтың дауысын жеңбеген соңғы жалпы сайлау болды. Бұл сондай-ақ 1911 жылғы Парламент Актісі қабылданғанға дейін өткен соңғы бейбіт сайлау болды, ол бейбіт уақытта парламенттердің мерзімін бес жылға дейін шектеді. Консерваторлар партиясының 156 депутаттан тұратын саны жалпы сайлаудағы ең нашар нәтижесі болып табылады.

The 1906 United Kingdom general election was held from 12 January to 8 February 1906. The Liberals, led by Prime Minister Henry Campbell Bannerman, won a landslide majority at the election. The Conservatives led by Arthur Balfour, who had been in government until the month before the election, lost more than half their seats, including party leader Balfour's own seat in Manchester East, leaving the party with its fewest recorded seats ever in history. The election saw a 5.4% swing from the Conservative Party to the Liberal Party, the largest ever seen at the time (and if only looking at seats contested in both 1900 and 1906, the Conservative vote fell by 11.6%). This has resulted in the 1906 general election being dubbed the "Liberal landslide", and is now ranked alongside the 1931, 1945, 1983, 1997 and 2001 general elections as one of the largest landslide election victories. The Labour Representation Committee was far more successful than at the 1900 general election and after the election would be renamed the Labour Party with 29 MPs and Keir Hardie as leader. The Irish Parliamentary Party, led by John Redmond, achieved its seats with a relatively low number of votes, as 73 candidates stood unopposed. This election was a landslide defeat for the Conservative Party and their Liberal Unionist allies, with the primary reason given by historians being the party's weakness after its split over the issue of free trade (Joseph Chamberlain had resigned from government in September 1903 in order to campaign for Tariff Reform, which would allow "preferential tariffs"). Many working class people at the time saw this as a threat to the price of food, hence the debate was nicknamed "Big Loaf, Little Loaf". The Liberals' landslide victory of 125 seats over all other parties led to the passing of social legislation known as the Liberal reforms. This was the last general election in which the Liberals won an absolute majority in the House of Commons, and the last general election in which neither Labour nor the Conservatives won the popular vote. It was also the last peacetime election held more than five years after the previous one prior to passage of the Parliament Act 1911, which limited the duration of Parliaments in peacetime to five years. The Conservative Party's seat total of 156 MPs remains its worst result ever in a general election.

Шолу

Консервативті және Либералды Юнионисттік партиялар арасындағы коалиция 1895 жылғы жалпы сайлаудан бері Ұлыбританияны басқарып келді. Артур Балфур 1902 жылдан бастап 1905 жылдың 5 желтоқсанына дейін премьер-министр қызметін атқарды, ол өсіп келе жатқан наразылықты ескере алмай, отставкаға кетті. Жалпы сайлау шақырудың орнына Балфур либералдық үкімет кезінде жарылыстар қайта орын алатынын күтті, бұл Консервативтік партияға келесі жалпы сайлауда жеңіске жетуге көмектесер еді. Жаңадан келген либералдық үкімет консервативтік үкіметтің наразылыққа ұшырауынан пайдаланып, бір айдан кейін, 1906 жылдың 12 қаңтарында дереу жалпы сайлауды жариялады, нәтижесінде консерваторлар ауыр жеңіліске ұшырады.

Консервативті танымалдылық

Юнионисттік үкімет еркін сауда мәселесінде терең дауға түсіп, бұл жақын арада сайлаудағы кемшілікке айналды. Бұл 1903 жылғы мамыр айында Жозеф Чемберленнің британдық индустрияны шетелдік бәсекеден қорғау мақсатында тарифтік реформаны іске асыру үшін үкіметтен кетуіне әкелді. Бұл бөліну либералдық партияның еркін саудаға сенуімен қарама-қайшы болды, олар бұл шара тұрмыстық шығындарды төмендетуге көмектеседі деп мәлімдеді. Бур соғысы консервативтік және юнионисттік үкіметтің беделін түсіруге де әсер етті. Соғыс күтілгеннен әлдеқайда ұзаққа созылды – екі жарым жылдан астам, сонымен қатар 20 мыңнан астам ер адам, әйел және баланың нашар санитарлық жағдай салдарынан концентрациялық лагерьлерде қайтыс болғаны туралы мәліметтер жарияланды. Соғыс сонымен қатар 1900 жылдардың басында елдегі нашар әлеуметтік жағдайды көрсетті. Бұған Бур соғысына шақырылған әскерилердің 40 пайыздан астамы әскери қызметке жарамсыз деп табылғаннан кейін себеп болды; Манчестерде 11 мың шақырылған адамның 8 мыңы нашар физикалық күйіне байланысты кері қайтарылды. Бұл 1902 жылғы Йорк қаласындағы кедейлік туралы Раунтри зерттеуінен кейін болды, ол халықтың үштен бірі «кедейлік шегінен» төмен өмір сүретінін көрсетті, бұл консервативтік және юнионисттік үкімет назардан тыс қалдырған әлеуметтік реформаларға талапты күшейтті. Консервативтік және юнионисттік премьер-министр Артур Балфур «қытай құлдығы» мәселесінде, яғни Оңтүстік Африкадағы қытайлық мердігерлік еңбекшілерді пайдалануда кінәланды (Қытайлық оңтүстік африкалықтар туралы қараңыз). Бұл консервативтік партияның орта таптық қолдаушылары арасында дау тудырды, олар мұны әдепсіз деп санады. Жұмысшы табы да бұл практикаға қарсы болды, себебі Ақ нәсілділердің Оңтүстік Африкаға көшіп кетуі Ұлыбританиядағы жұмыссыздар үшін жұмыс орындарын ашуы мүмкін еді. Консерваторлар 1902 жылғы Білім беру туралы заңды қабылдағанда наразылық білдірді, ол ерікті мектептерді мемлекеттік жүйеге біріктірді және оларға жергілікті салық есебінен қолдау көрсетуді көздеді. Жергілікті мектеп кеңестері таратылды және олардың орнына округтік немесе округтік қалалық кеңестерге негізделген жергілікті білім беру органдары құрылды. Ең жаманы, банкротқа жақын Англикан мектептері барлық азаматтар төлейтін жергілікті салықтан қаржыландырылатын болды. Бір тактика – жергілікті салықтарды төлеуден бас тарту болды. Мектеп жүйесі 1906 жылғы либералдық жеңіске үлкен үлес қосты, өйткені диссентерлік (конформистік емес) консерваторлар өздерінің ескі партиясын жазалап, либералдарға дауыс берді. Алайда либералдар округтерде әділ қарау туралы талапты ескерді және 1902 жылғы заңды жоймады немесе өзгерте қоймады. Консервативтердің конформистік емес дауыстарын жоғалтуға себеп болған тағы бір мәселе – 1904 жылғы Лицензиялық заң болды. Заңнама мейрамханалардың санын азайтуға бағытталған болса да, ол сыра қайнатушыларға олардың лицензияларын жойғаны үшін өтемақы төлеуді ұсынды, бұл қаражат сыра қайнатушылардың өзі төлеуге тиіс болды.

The Unionist government had become deeply divided over the issue of free trade, which soon became an electoral liability. This culminated in Joseph Chamberlain's resignation from the government in May 1903 to campaign for tariff reform in order to protect British industry from foreign competition. This division was in contrast to the Liberal Party's belief in free trade, which it argued would help keep costs of living down. The Boer War had also contributed to the unpopularity of the Conservative and Unionist government. The war had lasted over two and half years, much longer than had originally been expected, while details were revealed of the existence of concentration camps where over 20,000 men, women and children were reported to have died because of poor sanitation. The war had also unearthed the poor social state of the country in the early 1900s. This was after more than 40% of military recruits for the Boer War were declared unfit for military service; in Manchester, 8,000 of the 11,000 men who had been recruited had to be turned away for being in poor physical condition. This was after the 1902 Rowntree study of poverty in York showed that almost one third of the population lived below the 'poverty line', which helped to increase the calls for social reforms, something which had been neglected by the Conservative and Unionist government. The Conservative and Unionist Prime Minister, Arthur Balfour, had been blamed over the issue of 'Chinese Slavery', i. e. the use of Chinese indentured labour in South Africa (see Chinese South Africans). This became controversial among the Conservative Party's middle class supporters, who saw it as unethical. The working class also objected to the practice, as White emigration to South Africa could have created jobs for the unemployed in Britain. Nonconformists were angered when Conservatives pushed through the Education Act 1902, which integrated voluntary schools into the state system and provided for their support from the local rate. The local school boards were abolished and replaced by local education authorities based on county or county borough councils. Worst of all, the Anglican schools, which were on the edge of bankruptcy would thus receive funding from local rates that everyone had to pay. One tactic was to refuse to pay local taxes. The school system played a major role in the Liberal victory in 1906, as Dissenter (nonconformist) Conservatives punished their old party and voted Liberal. However, the Liberals were conscious of the call to fair treatment their victory had in the counties and neither repealed or modified the 1902 law. Another issue which lost the Conservatives nonconformist votes was the Licensing Act 1904. Although the legislation aimed to reduce the number of public houses, it proposed to compensate brewers for the cancellation of their licence, through a fund the brewers themselves would have to pay into

Ерекше нәтижелер

Либералдық партияның күшті жеңісі көптеген консервативті және юнионист депутаттардың бұрын қауіпсіз деп есептелген мандаттарын жоғалтуына әкелді. Нәтижесінде, бұрынғы премьер-министр Артур Балфурды қоса, көрнекті консервативті министрлер де парламенттен шығып қалды. 1905 жылдың желтоқсанына дейін (сайлауға бір ай бұрын) қызмет еткен консервативті кабинет мүшелерінің тек үшеуі ғана өз мандаттарын сақтап қалды: ішкі істер министрі Аретас Акерс Дуглас, канцлер Остин Чемберлен (Либералды юнионист) және соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы Х. О. Арнольд Форстер, ол сайлау алдында осы одақтас партияға өтті.

Манчестер шығысы

Артур Балфур жалпы сайлауға Консервативтік партияның басшысы ретінде қатысып, бір ай бұрын премьер-министр болған күтпеген жерден Манчестер Шығыс сайлау округіндегі мандатын жоғалтты, ол 1885 жылдан бері сол округтің өкілі болып келген. Манчестер Шығысындағы сайлау қорытындысы либералдық партиядан Томас Гарднер Хорриджке 22,4 пайыздық үлкен дауыс түсті, бұл либералдарға жалпыұлттық деңгейдегі 5,4 пайыздық дауысқа қарағанда әлдеқайда жоғары көрсеткіш. Манчестер Шығысындағы либералдық кандидатқа жергілікті Лейборист партиясымен жасалған келісім көмектесті. Хорридж жеңісі туралы: «Шығыс Манчестер негізінен Лейборист партиясының округі және ұлы Лейборист партия менің кандидатурамды өте жақсы және адал қолдады» деді. Ол сондай-ақ: «[Манчестер Шығыс сайлаушылары] мені, менің ойымша, біріншіден, еркін сауданы қорғауға, екіншіден, қытай жұмыс күшін мәселесін қарастыруға және содан кейін Лейборист партиясының бағдарламасында баяндалған заңдарды қолдауға сайлады, мен оны жан-жақты қолдаймын» деді.

Гладстон-Макдональд келісім

1906 жылғы жалпы сайлауға дейін Лейбористік және Либералдық партиялар консерваторларға қарсы дауыс екі партия арасында бөлінбеуі үшін бейресми келісімге келді. 1903 жылы жасалған Гладстон-Макдональд келісімі бойынша, Лейбористік партия кандидаттары тұрған 50 округтің 31-інде Либералдық партия кандидат тікпеді. Бұл екі партияға да көмектесті, өйткені Лейбористік партияның 29 сайланған депутатының 24-і Либералдық партия бәсекеге түспеуге келіскен округтерден сайланды, ал келісім Либералдарға консерваторлармен күресетін шешімді округтерге ресурстарын шоғырландыруға мүмкіндік берді.