Кіріспе

Неміс журналисі және философ (1923–1995)

Екінші дүниежүзілік соғыста неміс әскерінен дезертир болып, Германияның Социалистік бірлік партиясының мүшесі болған Харих 1949 жылы Гумбольдт университетінде философия профессоры болды. 1956 жылы тұтқындалып, "құпия контрреволюциялық ұйым құрғаны" үшін он жылға бас бостандығынан айырылды. Сегіз жылдан кейін 1964 жылы босатылып, 1990 жылы ақталу алды. 1994 жылы Демократиялық социализм партиясына қосылды. Оның қабірі Берлин Кройцбергте, Халлеше Тордан оңтүстікке қарай орналасқан Иерусалим және Жаңа шіркеу қауымдарының III протестанттық бейіттерінде (Қайтақхана No. III) сақталған.

Өмір

Вольфганг Харих 1923 жылғы 9 желтоқсанда Шығыс Пруссияның Кёнигсберг қаласында дүниеге келген. Оның әкесі – жазушы Уолтер Харих, ал анасы – Кёнигсбергтің жалпы газетінің бас редакторы Александр Винкеннің қызы, Анне Лизе Винкен. Харих Германияда соғыстан кейінгі пікірталастардағы ең белсенді дауыстардың бірі ретінде өте ерте танылды. Ол соғыс зардаптарынан қиналған Германияны біріктіруге берік сенді. Ол Берлиннің Гумбольдт университетінде философияны оқыды және бітірген соң философия профессоры болып, сол университетте сабақ берді. Оның кемел пікірлері оны он жылға бас бостандығынан айырды. Ол сегіз жыл ғана түрмеде отырды, алайда сол сегіз жылдың жеті жылын жалғыздық камерасында өткізді, бұл оның психикалық денсаулығына зор зиян келтіріп, оны ауыр депрессия мен бас айналуға ұшыратты. 1979 жылы ол Австрияға эмиграциялады, 1980 жылы Батыс Германияға көшті және 1981 жылы «Besseres Deutschland» немесе «Жақсы Германия» қозғалысына қайта оралды. 1960 жылғы шілдеде жүрек талмасына ұшырағанына қарамастан, ол одан аман қалды және 1995 жылғы 15 наурызға дейін өмір сүрді. Осы тәжірибе оған Берлиндегі ең көрнекті театр сыншыларының бірі ретінде танылуға мүмкіндік берді.

Саяси көзқарастар

Харих – терең коммунист және экологиялық қорғаушы болды. Ол Германияның Коммунистік партиясына (KPD) қосылды, сосын Германияның Социалистік Бірлік партиясына (SED) қосылды, ол 1946 жылы Германия Демократиялық Республикасының (ГДР) басқару партиясына айналды. Жиырма жасында Харих Вермахтқа шақырылды, бірақ 1944 жылы нацистерге қарсы топқа қосылды. 1950 жылдардың басына дейін ол сталиншіл болды; ол естеліктерінде «Сталиннің өліміне мұңайып, теңіздей жас төккенін» еске алды. Ол 1956 жылдың 29 қарашасында тұтқындалды, 1957 жылдың наурыз айында айыпталып, 1957 жылдың шілдесінде түрмеге кесілді. 1964 жылдың желтоқсанында босатылғанға дейін ол түрмеде отырды. Харих түрмеде өткен жылдарын «өкілдіктің өлтірілуі» (Rufmord) деп атады және өзін кінәлі санамады, себебі ол «жалғана сөйлеген». Ол Штазиге өзін тұтқындағаны үшін алғыс айтты, олардың назары болмаса, оған он жыл түрме жазасы берілмес еді, керісінше, ол дарға ілінуге дайын тұрған болар еді. Осы Харихтың сөзі тыңдауда жазылған: «Мен SSD-ге алғыс айтқым келеді. Олардың дұрыс және адал екенін анықтадым. Мен мүлдем бақылаудан шығып кеттім. Мен тоқтатуға ешқандай шақырудың көмектеспейтін, қашқан жылқы едім. Егер мені ұстамағанда, бүгін прокурор ұсынған он жылдық жазаға дайын болмас едім, ал тек дарға ілінуге дайын болар едім. Сондықтан SSD-ге олардың сергектігі үшін алғыс айтамын». Көп уақытын түрмеде жалғыздық камерада өткізген Харих 1964 жылы қатал сталиншіл және барлық модернистік тәжірибелердің жанкешті қарсыласы ретінде пайда болды, тіпті Фридрих Ницшені «нацизмге табынушы» деп атады және оның мұрасының «үлкен қоқыс қаптамасынан» басқа ештеңе емес екенін мәлімдеді. 1970 жылдары Харих экологиялық саяси мәселелерге көбірек назар аударды. 1975 жылы ол қоршаған ортаны қорғау мақсатымен мемлекеттік коммунизмді орнату үшін іс жүзінде мүмкін емес науқанға кірісті, өзгерістер енгізуді үміттене отырып. Сонымен қатар, 1989 жылы Германиядағы «Венде» (өзгеріс) болғаннан кейін ол ГДР тарихын зерттеген Альтернативтік Сауалнама Комиссиясының (AEK) төрағасы болды және 1990 жылдан кейін өзін Михаил Горбачевтің реформалық коммунистерімен байланыстырды.

Әдеби шығармашылық

Харих өте жас кезінде өзінің есімін шығарды және танымал болды. Ол әкесінің жолын жалғап, Жан-Поль ғалымы атанды, Пауылдың эпистемологиясы және поэтикалық көзқарасы туралы екі кітап жазды, олар оның ең үздік зерттеулері саналады. 1946 жылы ол кеңес оккупациялық режимі кезінде шығатын "Tägliche Rundschau" газетінде жұмыс істеді, сондай-ақ француз тіліндегі басылымда журналист болды. 1953 жылы ол Артур Баумгартен, Эрнст Блох және Карл Шротермен бірге "Deutsche Zeitschrift für Philosophie" журналының бас редакторы болды. Осы жылы Харих ГДР Көркемсурет академиясының редакциялық және журналистік қызметі үшін берілетін беделді Генрих Манн сыйлығына ие болды. 1956 жылы ол тұтқындалғаннан кейін "Der Spiegel" журналының мұқабасында Харихқа арналған мақала жарияланды, онда Батыс Германияның зиялылары оны жоғары бағалайтыны және "жастығына қарамастан, коммунистік мемлекеттің қазіргі негізін, яғни қатты тоңған сталинизм доктринасын күмәндандыра алатын жалғыз ГДР зиялысы" екені айтылды. Оны тіпті "интеллектуалды құбылыс" және "екі аяғымен жүрген таза акыл" деп атады. 1970 жылдары Харих "Rowohlt Verlag" басылымымен "Коммунизм без роста: Бабеуф және Рим клубы" атты еңбегін жариялады, онда экологиялық апатты болдырмау үшін экологиялық стандарттарды міндетті түрде сақтау үшін диктаторлық билігі бар неосталиндік мемлекет қажет екені туралы пікірлер келтірді.

Жарияланымдар

Рудольф Хайм және оның «Herderbuch» кітабы. Әдебиеттану мұрасын сын тұрғысынан игеруге арналған зерттемелер. Берлин: Aufbau Verlag, 1955
Жан Полдың философиялық эгоизмге жасаған сыны. Жан Полдың мәтіндері мен хаттарынан мысалдар қосымшада келтірілген. Франкфурт: Suhrkamp Verlag, 1968
Революциялық наразылыққа сын. Ескі және жаңа анархизммен санасу. Базель: Edition Etcetera, 1971
Жан Полдың революциялық поэзиясы. Оның батырлық романдарының жаңа интерпретациясына талпыныс. Берлин: Akademie Verlag, 1974
Коммунизм өсімсіз бола ма? Бабеф және «Рим клубы». Фреймут Дувемен алты сұхбат және оған хаттар. Reinbek bei Hamburg: Rowohlt, 1975
Шындықпен қиындықтар жоқ. 1956 жылы ГДР-дегі ұлттық-коммунистік оппозиция. Берлин: Dietz Verlag, 1993
Ницше және оның бауырлары. Schwedt: Kiro, 1994
«Ата тегі». Автобиографиялық тәжірибе. Берлин: Schwarzkopf & Schwarzkopf, 1999
Николай Хартман. Өмір, еңбек, әсері. Вюрцбург: Königshausen und Neumann, 2000
Николай Хартман – ұлылық және шектеулер. Марксистік тұрғыдан өзін-өзі түсінуге талпыныс. Вюрцбург: Königshausen und Neumann, 2004