Кіріспе

Польшалық американдық пианист Йозеф Казимир Хофманн (тұрған аты Йозеф Казимир Хофманн; 20 қаңтар 1876 – 16 ақпан 1957) – поляк-американдық пианист, композитор, музыка мұғалімі және өнертапқыш. 1878 жылы күйеуімен бірге Варшаваға көшіп келгеннен кейін, ол 1885 жылдың 12 қазанында онда қайтыс болды. Келесі жылы Казимеж Миколай Хофманн 1886 жылдың 17 маусымында Варшавадағы Святого Креста базиликасында өзінің балаларының анасы Матильда Франциска Пинделскаға (Винцент пен Элеонора Вишковскаяның қызы, 1851 жылы Краковта дүниеге келген) үйленді. Ұлы Йозефке толыққанды музыкалық білім беру үшін отбасының бәрі 1886 жылдан бастап Берлинге көшті. Бала кезінде дарынды болған Йозеф Хофманн 5 жасында Варшавада алғашқы концертін берді, содан кейін Еуропа мен Скандинавияда көптеген концерттер берді, 1887-88 жылдары Америкадағы концерттер сериясымен аяқталды, оның өнері жас Моцарт пен жас Мендельсонмен салыстырылды. Жас Хофманн музыка сабақтарын Генрих Урбаннан (композиция) және пианист әрі композитор Мориц Мошковскиден алды. Кейіннен Антон Рубинштейн 1892 жылы Хофманнды жеке шәкірті ретінде қабылдап, 1894 жылы Германияның Гамбург қаласында оның дебютін ұйымдастырды. Хофманн келесі 50 жыл бойы сол дәуірдегі ең танымал пианистердің бірі ретінде гастрольдік сапарлармен әлемді аралап, өнер көрсетті. 1913 жылы оған Санкт-Петербург қаласының кілттері табыс етілді. Композитор ретінде Хофманн жүзден астам шығарма жазды, олардың көптегенін Мишель Дворский деген псевдониммен жариялады, соның ішінде екі фортепиано концерті мен балет музыкасы бар. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол АҚШ-ты өзінің негізгі орны етіп алды және 1926 жылы АҚШ азаматы болды. 1924 жылы ол Филадельфиядағы Кертис музыка институтының ашылуымен бірге фортепиано бөлімінің алғашқы жетекшісі болды, 1927 жылы институттың директоры болды және 1938 жылға дейін осы қызметте қалды. Ол Эфрем Зимбалист, Фриц Райнер, Марселла Сембрих, Изабелла Венгерова, Мориц Розенталь, Вильгельм Бэкхаус, Бенно Моисеевич, Абрам Чейсинс, Дэвид Сапертон, Ванда Ландовска және Леопольд Ауэр сияқты көрнекті музыканттарды Кертис факультетіне тартуға үлкен үлес қосты. Хофманннің шәкірттерінің арасында Жак Абрам, Жанна Бехренд, Абрам Чейсинс, Шура Черкасский, Уильям Хармс, Гарри Кауфман, Анжелика Моралес фон Зауэр, Эзра Рахлин, Надя Райзенберг, Абби Саймон, Люси Стерн және Рут Сленчинска бар. Хорхе Боле Хофманның қызығушылығынан пайда тапты. 1937 жылы Нью-Йорктегі дебютінің 50 жылдығына арналған гала-концерттер өтті, оның ішінде Нью-Йорктегі Метрополитен опера театрында "Алтын юбилей" концерті болды. 1938 жылы қаржылық және әкімшілік дауларға байланысты ол Кертис музыка институтын тастап кетуге мәжбүр болды. 1939-1946 жылдары оның өнерлік беделі нашарлады, бұл отбасылық қиындықтар мен алкоголизмге байланысты болды. 1946 жылы ол Карнеги залында соңғы концертін берді, ол оның 151 рет өнер көрсеткен орны болды, және 1948 жылы жеке өмірге шықты. Ол өзінің соңғы он жылдығын Лос-Анджелесте салыстырмалы түрде белгісіз өмір сүрді, өнертабыстармен айналысып, әріптестерімен тұрақты хат алмасып жүрді. Өнертапқыш ретінде Хофманн 70-тен астам патентке ие болды, оның машиналар мен ұшақтарға арналған пневматикалық соққы тоңғазытқыштардың өнертабысы 1905 жылдан 1928 жылға дейін коммерциялық сәттілікке жетті. Басқа өнертабыстардың ішінде алдыңғы шыныны сүртетін құрылғы, шикі мұнайды жасайтын пеш, күнмен айналатын үй, рояль орамаларындағы динамиканы жазуға арналған құрылғы (АҚШ патенті № 1614984) және Стейнвей компаниясы қабылдаған рояль механизмін жақсарту (АҚШ патенті № 2263088) бар. Хофманн 1939 жылы Лос-Анджелеске көшті. Ол 1957 жылдың 16 ақпанында пневмониядан қайтыс болды. Оның төрт баласы болды: бір қызы және үш ұлы. 1928 жылы Хофманнның бірінші әйелі Мари Эустистен 1924 жылы ажырасқаны және екінші әйелі Бетти Шортқа үйленгені, ол бастапқыда оның шәкірті болған, жарияланды. Оның үлкен ұлы Йозеф Антон Хофманн белгілі дыбыс инженері болды.

Мұра

1994 жылы Йозеф Хофман атындағы фортепиано конкурсы Американың поляк мәдениеті жөніндегі кеңесі және Оңтүстік Каролина Айкен университетінің бірлескен демеушілігімен оның құрметіне құрылды.

Керемет бала ретінде мансап

Антон Рубинштейн жеті жасар Хофманның Варшавада Бетховеннің до минор фортепиано концертін орындағанын естіп, оны бұрын-соңды болмаған талант деп жариялады. Рубинштейннің ұсынысымен неміс импресариосы Герман Вольф мансапты басқаруды ұсынды және баланы еуропалық турға жіберуді ұсынды, бірақ Хофманның әкесі бала тоғыз жасқа толғанға дейін саяхаттауға рұқсат бермеді. Тоғыз жасқа келгенде Хофман Германияда, Францияда, Голландияда, Норвегияда, Данияда, Швецияда және Ұлыбританияда концерттер берді. 1887 жылы Америкаға тур ұйымдастырылды, үш айға созылған қойылымдардың ішінде елу концерт болды, оның он жетісі Метрополитен опера үйінде өтті. Бірақ көп ұзамай, балаларға жасалған қатыгездіктің алдын алу қоғамы баланың нашар денсаулығына байланысты араласты. Дегенмен, Хофманға 10 000 доллар төленген келісімшарт бойынша ол турды аяқтауға заңды түрде міндетті болды. Альфред Корнинг Кларк 50 000 доллар сыйлап, келісімшартты күштен шығарды және Хофманға 18 жасқа толғанға дейін көпшілік алдында өнер көрсетуіне заң жүзінде тыйым салды. Оскар Левант: «Музыканың ең қайғылы трагедияларының бірі – Йозеф Хофманның суретші ретінде құлдырауы. Өмірінің соңғы күндерін ол алкоголизмге ұшырады. Оның соңғы концертi бiздiң бәрiмiзге қиын сынақ болды».

Техникасы мен стилі

Хофманның техника және музыкалық шеберлікке қатысты көзқарастары оның «Сұрақтарға жауап бере отырып, фортепианода ойнау» атты кітабында баяндалған. Оның қолы кішкентай болғанымен, өте күшті еді.) Оның концерттік аспаптарында жылдам қайталау үшін механизмде нәзік өзгерістер жасалған, үш емес, екі педаль болған (оған ескі Steinway тұзақшаларының геометриясы ұнатын), реттеуі мінсіз болған және ол концерттік турларда өзімен бірге арқасы қысқа бүгілетін және артқы жағынан алдына қарай 1½ дюймге еңкейтілген жеке креслосын алып жүрген. Нью-Йорктегі Steinway жертөлесінде Хофманның арнайы концерттік аспабын сынаған Гуннар Йохансен, фортепианоның естігендерінің ішіндегі ең күшті дыбысына ие екенін айтты. Рубинштейннен ерекшеленетіні, Хофман пианинода тыныш отыратын. Өзінің мойындауынша, 40 жасқа толған Сергей Рахманинов концерттік пианист болу үшін Хофманның техникалық деңгейіне жету мақсатымен күніне 15 сағаттан астам жаттығу жасаған. Ол тікелей эфирде демонстративті стильде ойнаса, студиялық жазбаларында нәзік және сәнді стильді ұстанған; екі жағдайда да ол көбінесе нотаға сәйкес ойнаған, кейде сол қолдағы октаваларды екі рет орындаған және сезімталдықтан сақтанған. 1909 жылы Ресейдегі гастрольдері кезінде әйелі сақтаған күнделікте ол Брамстың Гендельдің вариацияларын бағдарламада көргенде, қабағын көтергенін жазған – бұл шығарманы ол екі жарым жылдан бері ойнамаған және тіпті қараған емес. Ол концертте осы шығарманы еш ойланбастан орындады. Леопольд Годовскийдің ассистенті болған Морис Аронсон Хофманның Годовскийдің «Жарқанат» транскрипциясын үйренгенін еске алды. Годовский мен Хофман 1900 жылы Берлинде танысып, Годовский 1938 жылы қайтыс болғанға дейін дос болып қалды. Хофман Годовскийдің студиясына барып, Годовский «Жарқанатты» жазатын кезде тыңдайтын. Бір аптадан кейін Хофман Годовскийге қайтадан келіп, оның барлық транскрипциясын орындады, ал ол музыканы ешқашан көрмеген еді. Шындығында, Годовский оны әлі жазбаға түсірмеген еді. Шонберг Годовскийдің «Жарқанат» транскрипциясы фортепианоға жазылған ең тапқыр және күрделі туындылардың бірі екенін айтты. 1940 жылдары ол Bell Telephone Hour радио бағдарламалары үшін жазба жасады, оның арасында Рахманиновтың C минорындағы прелюдиясы, Op. 3, № 2, және Бетховеннің Ми-бемоль мажордағы «Император» концерті сақталған сирек кадрлар бар. Грегор Бенко Хофманның пианистік шеберлігі осы кезде айтарлықтай төмендегендіктен, «Белл телефон сағаты» бағдарламаларының көптеген эфирлеріне қатысуы қажет емес еді, бірақ оның дыбыстық палитрасы әлі де бай және фразеологиясы оятушы болды (қараңыз). Ол 1912-1923 жылдары Columbia және Brunswick үшін акустикалық дискілерді жазды, бірақ оның таза және призмалық дыбыстық палитрасы толыққанды бейнеленбегенін сезінді. Хофман 1935 жылы RCA Victor үшін қысқа студиялық сынақ жазбаларымен тәжірибе жасады (олар 1970 жылы RCA LP-де шығарылды), ал зейнеткерлікке шыққаннан кейін Калифорнияда пианиноның ішегінен электрлік дыбыс алу құрылғыларын сынап, пианино қақпағының астына қосымша емен дыбыс тақтасын жасады. RCA Victor 1937 жылғы 28 қарашада Метрополитен опера театрында Хофманның Нью-Йорктегі дебютінің 50 жылдығына арналған концертті жеке жазды. 1930 жылдары оның тағы екі концерті тікелей жазылған. Бұл концерттік жазбаларда 60-62 жастағы Хофманның пианистік шеберлігінің күрт төмендеуінен бұрынғы соңғы қоғамдық өнері көрсетілген, сонымен қатар Шопеннің G минорындағы балладасы, Andante Spianato және Grand Polonaise, A-бемоль мажордағы вальс (Op. 42) және F минорындағы балладасының керемет орындалулары бар. Бұл жазбалардың барлығы Грегор Бенко мен аудио қалпына келтіру маманы Уорд Марстонтың қолдауымен компакт-дискілерде жарияланды.

Үлкендігі

Харольд Шонберг Хофманнды 20-ғасырдың ең мінсіз және мүмкін ең ұлы пианині деп атады. Артур Рубинштейн өзінің өмірбаянында Хофманды музыканың тек техникасына ғана қызығушылық танытқан, бірақ оның жан-жүрегіне немесе руханилығына емес, адам ретінде сынға алды және Хофманның мансабының соңында "оның техникасы оны тастап кеткен соң ештеңе қалмады" деді. Клаудио Арау Хофманды (Падеревскиймен бірге) тек атақты болған адам деп есептеді және "Онымен не істеу керектігін білмедім" деді. Свиатослав Рихтер, Хофманның RCA-ның сынақ үнін тыңдағаннан кейін, Бетховеннің Ми-бемоль сонатасының Шерцосын, Op. 31, № 3, ескі пианисті техникалық тұрғыдан "таң қалдыратын" деп санады, бірақ Хофман композитордың sforzando белгілерін назарға алмағанын атап өтті. Гьёрги Сандор оны музыка, интерпретация және техника жағынан 20-ғасырдың барлық пианистерінің арасында ең ұлы деп атады. Хофманның шәкірті Шура Черкасский Хоровицті Хофманмен салыстырып былай деді: "Хофман, мүмкін, музыкалық жағынан ұлырақ болған. Бірақ менің ойымша, Хоровиц ең ұлы пианист, ең ұлы виртуоз еді – ол бірқалай әлемге әсер етті. Хофман сол деңгейде байланыс орната алмады". Мүмкіндікті теңестіру үшін Эрл Уайлд Хофманның стилінің оның сұйық және икемді техникасын қалыптастыруға ең үлкен әсер еткенін мойындады: "Оның интерпретациялары әрқашан үлкен логика мен әдемілікпен орындалды". Хорхе Болеттің айтуынша, ол Рахманиновты немесе Хофманды естіген сайын өзіне: "Олар ойнаған әрбір нотаны ойнағым келеді" деп ойлаған.