Кіріспе

Ирмгард Кюн (6 ақпан 1905 – 5 мамыр 1982) – неміс романисі. Әйелдер өмірін бейнелеуімен танымал, ол «көбінесе жазуының батыл сексуалдығымен шектеліп, [бірақ] Веймар кезеңінің соңы мен Neue Sachlichkeit мектебінің маңызды авторы» деп сипатталады. Ол бай отбасында дүниеге келген және өзінің құмарлықтарын зерттеуге еркіндік берілді. 16 жасында актерлік әрекеттері аяқталғаннан кейін, Кюн Гамбург пен Грайфсвальдта бірнеше жыл жұмыс істеген соң жазушылыққа кірісті. Оның кітаптарына нацистік билік тыйым салған, бірақ өмірінің соңғы жылдарында олар мойындалды.

Өмірбаян

Ирмгард Кюн 1905 жылдың 6 ақпанында Шарлоттенбургте (сол кезде тәуелсіз қала, қазір Берлиннің бір бөлігі) Эдуард пен Эльза Кюн отбасында дүниеге келді. Әкесі мұнай импорттау компаниясының агенті, анасы үй шаруасындағы әйел болған. Кейін Кюн анасын "үйге өте бейімделген, қорқынышты жаймен" деп еске алды. Ол 1913 жылға дейін ағасы Гердпен (1910 жылы туған) бірге қалада тұрды, содан кейін олар Кёльнге көшті. Кёльнде Кюн лютерандық қыздар мектебінде оқып, 1921 жылы бітірді. Ол стенотипист болып жұмыс істеді, сонымен қатар 1925 жылдан 1927 жылға дейін Кёльнде актерлік мектепке қатысты. Грайфсвальд пен Гамбургте сахнада ойнаса да, оның рөлдері аса сәтті болған жоқ, сондықтан 1929 жылы актерлік мансабын тастауды шешті. Альфред Дёблиннің ықпалымен ол жазуға бет бұрды. 1931 жылы Кюннің алғашқы романы "Гилги, эйне фон унс" жарық көрді және сәттілікке ие болды. 1932 жылы екінші романы "Дас кунстзидене Мэдхен" ("Жасанды жібек қыз") жарық көрді. Роберт Нойманның романын плагиаттады деген айыптаулар болды (бұл талапты оның бұрынғы промоутері Курт Тухольский қолдады, бірақ кейіннен оның жалған екені дәлелденді), алайда бұл роман да сәттілікке жетті. 1932 жылы Кюн жазушы және режиссер Йоханнес Траловқа тұрмысқа шықты. Олар 1937 жылы ажырасып кетті. 1945 жылдан кейін ол оның нацистік көзқарастарды ұстанғаны себепті ажырасқанын айтты, бірақ 1933 жылдан кейін де олармен байланыста болғаны және себептер жеке сипатта болуы мүмкін екеніне қатысты дәлелдер бар. 1933/34 жылдары оның кітаптары нацистер тарапынан тәркіленіп, тыйым салынды. 1933 жылдың көктемінде ол алкоголизммен күресу үшін оған көмектескісі келген яһуди дәрігері Арнольд Штрауспен танысып, ғашық болды. Штраус еврей болғандықтан, ол жұмыс істеген Берлин ауруханасындағы лауазымын жоғалтып, 1935 жылы АҚШ-қа кетті, бірақ олар байланыста болды (олардың көптеген хаттары сақталған). Кюн 1935 жылдан кейін Германияда жариялануын жалғастырды, кейде псевдонимдерді пайдаланды, бірақ билік оны жариялаудан тыйым салғаннан кейін, оның кірісінен айырылғаны үшін үкіметке шағымдануға тырысқаннан кейін және оның Reich әдебиеттік палатасына (нацистік Германияның ресми авторлар қауымдастығы, Reich мәдениет палатасының бөлімшесі) қабылдануына рұқсат берілмегеннен кейін ол 1936 жылы Бельгияға, содан кейін Нидерландыға жер аударылды. 1936-1938 жылдары ол жазушы Джозеф Ротпен бірге тұрды, сонымен қатар АҚШ-та Штрауспен қарым-қатынасын жалғастырды. Штраустың шақыруымен ол 1938 жылы Вирджиния штатының Норфолк қаласына барып қайтты, бірақ сол жылы Еуропаға оралды. 1940 жылы ол Нидерландыдан Кёльнге оралды, онда соғыс жылдарында жалған есіммен өмір сүрді. Ол мұны қалай істегені әлі де белгісіз. Кюн Нидерландыда нацистік шенеуніктің құлағына сыбырлап, Германияда оның жасырын өміріне британдық Daily Telegraph (басқалармен қатар) 1940 жылдың 16 тамызында Амстердамда өзін-өзі өлтіргенін хабарлағандығы көмектескен болуы мүмкін. Оның достарының арасында Эгон Эрвин Киш, Герман Кестен, Стефан Цвейг, Эрнст Толлер, Эрнст Вайс және Генрих Манн сияқты көрнекті әдебиет қайраткерлері болды. 1936 жылдан 1938 жылға дейін ол Джозеф Ротпен романтикалық қарым-қатынаста болды, бұл қарым-қатынас оның әдеби шығармашылығына оң әсер етті. Ол Ротпен бірге жұмыс істеді, онымен Париж, Вильна, Лемберг, Варшава, Вена, Зальцбург, Брюссель және Амстердам сияқты түрлі қалаларға сапар шекті. Нидерландыға неміс әскері басып кіргеннен кейін ол 1940 жылы нацистік Германияға оралды. Өзінің өлімі туралы жалған хабарлардан қорғанып, ол 1945 жылға дейін жасырын өмір сүрді. 1960 жылдары әдеби қауымның көмегіне қарамастан, оның өмірі алкоголизм мен баспанасыздықпен көлеңкеленді. 1966 жылы ол психологиялық бақылауға алынып, Бонн мемлекеттік ауруханасының психиатриялық бөлімшесіне жатқызылды, онда ол 1972 жылға дейін болды. 1977 жылы ол Stern журналында жарияланған мақаладан кейін қайта танылды. 1979 жылдан бастап оның жұмысының жаңа басылымдарының арқасында оның қаржылық жағдайы жақсарды. Ол 1982 жылы өкпе рагынан Кёльнде қайтыс болды.

Жұмысына деген көзқарастар

Кюн өзінің өткір ойлы кітаптары үшін зор даңққа ие болды, әсіресе Альфред Дёблин мен Курт Тухольский сияқты белгілі авторлардан мақтау алды, олар оның жайлы: "Юморы бар әйел жазушы, көріңізші!" деді. Кюн романдарындағы кейіпкерлерін 1930 жылдардың басындағы әлеуметтік мәселелерді көрсету және сынау үшін пайдаланады. Кюнның тұтынушылыққа және әйелдік идентитіктің күрделілігіне қатысты ең негізгі сын-пікірлері әйел басты кейіпкерлердің ер адамдармен қарым-қатынастары арқылы көрінеді. Архетиптік қалыпты бұза отырып, Кюн кейіпкерлері әйелдік идентитікті тереңдетеді және әйелді бір санатқа жатқызу қажет деген ойды сынға алады. Мысалы, "Кюнның Веймар Республикасы кезеңіндегі Жаңа әйелдің тәжірибесі туралы романдары, 'Гилги – біздің арамыздағы бір қыз' (1931) және 'Жасанды жібек қыз' (1932) екі жас, стильді Жаңа әйел – Гилги мен Дористің өмірлерін жоғарыда аталған бейнеге қалыптастыруға тырысуын көрсетеді". 'Жасанды жібек қыз' романында Кюн оқиғаны Дорис көзқарасынан баяндайды, бұл оқырманға "Веймар Берлинінің таптық және гендерлік иерархиясының әлеуметтік теңсіздігіне түсінік беру" мақсатымен жасалған. Кюнның романы осы дискурстарды сын тұрғысынан қарастырады, кейіпкерінің сезімтал саяхатын көріс біліміне ие болу ретінде бейнелейді. Сұхбаттың бірінде Кюнның қызы Мартина Кюн Гебуртиг анасы бақытты әйел болған ба деген сұраққа: "Иә, ол әрқашан нацистер оның өмірінің ең жақсы жылдарын тартып алды деді. 1933 жылдан бастап оның жетістіктері кітаптарды өртеу арқылы 1945-1946 жылдарға дейін күрт тоқтады. Бұл өте ұзақ мерзім".