Кіріспе

Тоғыз Ли тайпасының басшысы көне Қытайда. Чию (蚩尤) – қытай мифологиясында кездесетін мифологиялық тұлға. Ол ежелгі Қытайдағы Тоғыз Ли тайпасының басшысы болды. Қытай мифологиясындағы Үш Хуанди мен Бес Император дәуірінде болашақ Сары Императорға қарсы жеңілген патша ретінде танымал. Сун әулетінің тарих кітабы "Люши" бойынша Чиюдің тегі Цзян (姜) болған және ол Жалын Императорының ұрпағы еді. Кейбір Хмонг халқы үшін Чию немесе Тсив Яуг – дана мифтік патша болған. Оның төрт көзі мен алты қолы болған, әр қолында қорқынышты өткір қарулармен күш көрсеткен, бұл фаңксянши сипаттамасына ұқсас. Кейбір дереккөздерде Чиюның түрлі мифологиялық малдармен байланысты белгілі бір ерекшеліктері болған: оның басы екі мүйізді бұқаның басы болған, бірақ денесі адам, ал артқы жағы аюдың денесі болған. Кейбір дереккөздер 81 саны оның мемлекетіндегі 81 румен байланысты болуы керек деп айтады. Чию жұлдыздарды және ауа райын шақыруға арналған ежелгі сиқырларды білген. Мысалы, ол Хуанди мен оның әскерін Чжуолу шайқасы кезінде тұманмен қоршап алған.

Ұрпақ

Чию барлық дереккөздер бойынша Тоғыз Ли тайпасының (九黎, RPA) басшысы саналады. Ежелгі Жуолу қаласында Чиюға арналған мүсін орнатылған, ол Миао халқының түпкі атасы ретінде құрметтеледі. Бұл жер Сан-Миао / Миао халқының туған жері деп есептеледі, сонымен қатар Чию Доньи тайпасының бір бөлігі ретінде де қарастырылады. Гуан Гонгтың Даосы Чжан Тяньши шақыруымен Чи Юды өлтіру туралы әңгіме бар. Аңыз бойынша, Сун әулетінің Чжэньцзюң патшасы тұсында Жижоу тұзды көлінен тұз шықпаған. Цзянси провинциясының Лонгу тауынан келген Чжан Тяньши императорға тұздың жетіспеуіне Чи Ю кінәлі екенін және оны Гуан Гонгтың өлтіруі мүмкін екенін айту үшін сотқа шақырылды. Чжан Тяньши императордың бұйрығымен талисманды жағып, Гуан Гонгты шақырды. Гуан Гонг өзінің күшін көрсетіп, Чи Юдың басын кесті, тұзды көл қайта қалпына келтірілді, және халық қуанышқа бөленді.

Эпикалық шайқастар

Ян императоры өз тайпасын басқарып, Чию бастаған Тоғыз Ли тайпаларымен қақтығысқа түскенде, шайқас бірнеше күнге созылып, императордың жағы қауіпті жағдайға жетті. Цин әулетінің суретшісі Луо Пингтің жазбаларында былай делінген: "Сары император Чиюдің басы денесінен ажыратылғанын көрген соң, оны кесіп тастауға бұйрық берді. Кейінгі даналар оның бейнесін құрбандық ыдыстарына, билік пен байлыққа құмарланатын адамдарға ескерту ретінде бейнелеген." "Хейке дастанында" "Чиюнің туы немесе Қызыл демі" деп аталатын комета туралы айтылады. Чию бүгінге дейін құдай ретінде табынылады.

Танымал мәдениетте

Ч'ию (тұжырымдама бойынша ажыдаһар) – "Келімгерлер III" ойынындағы кейіпкерлердің бірі. Чи Ю – PlayStation Portable ойынындағы "Құдай жегіш" атты Арагами жаратылысының атауы. "Аспандық жазалаушы Чиву" комиксі Чию туралы аңыздарға негізделген. Шенму сагасының басты қарсыласы Лан Ди – Чи Ю-мен деп аталатын топтың басшыларының бірі, олар Чи Ю құдайының күшін оятуға тырысады. KOMSCO шығарған Оңтүстік Корея алтын монеталарының сериясында Чию бейнеленген, ол Chiwoo Cheonwang сериясы деп аталады. Чи Ю Teenage Mutant Ninja Turtles IDW комиксінің TMNT/Ghostbusters мини-сериалдарында антагонист ретінде көрінеді. Ол құдайша немесе өлмейтін жаратылыс, ол өзінің теңдестерімен – Сырық Патшасы мен Китсуне сияқтылармен – адамзатқа үстемдік ету үшін "ойын" ойнайды. "Чи Ю" деп аталатын механикалық мод вейпинг қауымдастығында қолданылады. Ол Megami Tensei видео ойындары сериясында қайта-қайта пайда болатын демон. Чи Ю "Мулана" видео ойынында қосалқы бос жау ретінде пайда болады. Чи Ю кланы Қианг Лейдің бір кездері қатысқан Корольдікте дін қызметкері және сасқыш комбосына айналды. 1997 жылы Оңтүстік Кореядағы Ли Хён Се жазған "Көктемнің мифологиясы" мультсериалында Чию екінші кітаптың басты кейіпкері болады. Чи Ю ұрпақтары "Орта мектеп құдайы" романында "Саулаби" атты жауынгерлік орден құрды. Ол K-pop boy group Kingdom мүшелерінің өкілдік ететін патшалардың бірі, олардың біреуінің аты "Chiwoo". Оның тарихы Kingdom History: Part II альбомында баяндалған. Чиву. Ол "Регнарк туралы жазба" мангасында адам жейтін зұлым құдай ретінде бейнеленген. Чию Marvel Comics-те қытай супербатыры Қылыш Шеберінің басты жауы ретінде пайда болады. Комикстерде Чию – жынды, сұмдық құдай ретінде көрсетілген, оны Сары император мен Үш патшаның ұрпақтары жын-шайтан әскерімен бірге жеңіп, тұтқындаған. Қазір Чиюдың мөрлері әлсіреп, оның жын-перілері босап, қожайынын қайта тірілтудің жолын табуда, бұл Фу Си ұрпағы Лин Лиді Фу Сидің аңызға айналған қылышын алып, Чиюдың босатылуын тоқтатуға мәжбүр етеді. Аркнайтс мобильдік ойынында Лунгмен күзет бөлімінің инспекторы Чэнь "ажыдаһанды өлтіретін" Чи Ю атты қылышпен қаруланған. Assassin's Creed: Jade ойынының басты антагонисі ретінде көрінеді. Покемон Scarlet and Violet видео ойынындағы аңызға айналған от/қараңғы типтегі Покемон Чи Ю Чию есімімен аталады, оның отты типі Чиюдың Жалын Императорынан шыққан тегін көрсетеді, ал қараңғы типі Чиюдың Сары императорға қарсыласы ретіндегі рөлін көрсетеді, бұл оның қазіргі БАҚ-тағы антагонистік бейнесімен сәйкес келеді.