Кіріспе

Көміссая алып, жылжымайтын мүлікті сатушылар мен сатып алушылар арасында делдалдық қызмет атқаратын адам.

Жылжымайтын мүлік агенттері мен брокерлері – жылжымайтын мүлік немесе жылжымайтын мүлік сатушыларының немесе сатып алушыларының мүддесін қорғайтын тұлғалар. Брокер дербес жұмыс істей берсе, агент көбінесе клиенттерге қызмет көрсету үшін лицензиясы бар брокердің басшылығымен жұмыс істейді. Брокерлер мен агенттерге мемлекет сату шартын келісуге және жылжымайтын мүлік мәмілесін аяқтау үшін қажетті құжаттарды рәсімдеуге лицензия беріледі. Сатып алушылар мен сатушыларға әдетте, әр мемлекеттің агенттік заңдарының жазбаша түсіндірмесі үшін лицензиясы бар жылжымайтын мүлік маманымен кеңесу ұсынылады.

Өкілдіктің санаттары

Жылжымайтын мүлік брокері әдетте сатуды сәтті аяқтағаны үшін жылжымайтын мүлік комиссиясын алады. АҚШ-та бұл комиссия толық қызмет көрсететін брокер үшін мүліктің сату бағасының 5-6% аралығында болуы мүмкін, бірақ бұл пайыз штаттан және тіпті аймақтан да өзгереді.

Жылжымайтын мүлік агенттері

Жылжымайтын мүлік агенттері жылжымайтын мүлікті сатушыдан белгілі бір сома ақы алады, мысалы, 500 доллар, ал дәстүрлі немесе толық қызмет көрсететін жылжымайтын мүлік агенттері сату бағасының пайызын алады. Бұл жағдайда сатушының мүлкі көптеген тізілімдер қызметінде (MLS) жарияланады, бірақ мүлікті көрсету және сату бағасын келісу кезінде сатушы өзін өзі қорғайды. Экономист Стивен Д. Левитт өзінің 2005 жылғы «Фрикономика» кітабында жылжымайтын мүлік брокерлерінің өкілдік ететін сатушыларымен мүдделер қақтығысы бар екенін айтты, себебі олардың комиссиясы оларды мүлікті жоғары бағаға сатудан гөрі жылдам сатуға көбірек ынталандырады. Левитт бұл тұжырымын брокерлер өз үйлерін нарыққа ұзаққа шығарады және клиенттері үшін жұмыс істеген кездегіден гөрі олар үшін жоғары баға алады деген зерттеумен растады. Ол болашақта брокерлік комиссиялар төмендейді деген қорытындыға келді. 2008 жылғы басқа экономистердің зерттеуі листинг қызметінсіз брокерлікпен салыстырғанда, брокерлік орташа сату бағасын айтарлықтай төмендеткенін көрсетті.

RESPA

Кредиторлармен жұмыс істейтін жылжымайтын мүлік брокерлері тұрғын үй клиентін белгілі бір кредиторға бағыттағаны үшін кредитордан ешқандай сыйақы ала алмайды. Мұндай әрекет АҚШ-тың "Жылжымайтын мүліктерді реттеу туралы заңы" (Real Estate Settlement Procedures Act, RESPA) бұзу болып табылады. RESPA сатып алушылар мен сатушыларға жылжымайтын мүлік есебін айыру процесі туралы толыққанды хабарлама беруді қамтамасыз етеді.

Жылжымайтын мүлік агенті

Америка Құрама Штаттарында "риэлтор" термині National Association of Realtors ұйымының тіркелген тауар белгісі болып табылады және ол белсенді мүшелерін – жылжымайтын мүлік агенттері мен брокерлерін атау үшін қолданылады. Канадада бұл тауар белгісін Канада жылжымайтын мүлік қауымдастығының мүшелері пайдаланады. Екі ұйым да "риэлтор" терминін жылжымайтын мүлік агентінің жалпылама синонимі ретінде қолдануға қарсы кеңес береді.