Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1861 жылы ғылым және техника саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1861 in science and technology involved some significant events, listed below.
Астрономия
13 мамыр – C/1861 J1 кометі ("1861 жылғы ұлы кометі") алғаш рет Австралияда Джон Теббют бақылаған.
May 13 – Comet C/1861 J1 (the "Great Comet of 1861") first observed from Australia by John Tebbutt.
Биология
Антон де Бари саңырауқұлақтар туралы алғашқы еңбегін жариялайды, онда Peronospora-дағы жыныстық көбею процесі сипатталған. Дархэм архидиаконы Чарльз Торп (1862 жылы қайтыс болған) Англияның солтүстік-шығыс жағалауындағы Фарн аралдарының бір бөлігін сатып алып, қауіп төніп тұрған теңіз құстарын қорғау үшін күзетші тағайындауды ұйымдастырады.
Anton de Bary publishes his first work on fungi, describing sexual reproduction in Peronospora. Charles Thorp, Archdeacon of Durham (d. 1862), arranges purchase of some of the Farne Islands off the north east coast of England and employment of a warden to protect threatened seabird species.
Химия
30 наурыз – Уильям Крукс таллийді ашқанын жариялады. Рубидийді Роберт Бунсен мен Густав Кирхгофф Германияның Хайдельберг қаласында лепидолит минералындағы спектроскопы арқылы тапты. Александр Бутлеров химиялық құрылым теориясын жасауға зор үлес қосты. Йозеф Лошмидт «Chemische Studien» еңбегін жариялап, 300-ден астам молекуланың екі өлшемді суреттемелерін ұсынды және атомдардың мөлшерінің әртүрлілігін мойындады. Эрнест Солвей сода күлі (натрий карбонаты) өндірісі үшін Солвей процесін ойлап тапты.
March 30 – William Crookes announces his discovery of thallium. Rubidium is discovered by Robert Bunsen and Gustav Kirchhoff, in Heidelberg, Germany, in the mineral lepidolite through the use of their spectroscope. Aleksandr Butlerov is instrumental in creating the theory of chemical structure. Josef Loschmidt publishes Chemische Studien, proposing two dimensional representations for over 300 molecules and recognising variations in atomic size. Ernest Solvay develops the Solvay process for the manufacture of soda ash (sodium carbonate).
Жер ғылымдары
Эдуард Зюсс Гондвана суперконтинентінің бұрын болғанын айтты.
Eduard Suess proposes the former existence of the supercontinent Gondwana.
Ғылым мен технология тарихы
1788 жылы Англияның батыс орталық аймағындағы Боултон мен Уотттың айналмалы сәулелі қозғалтқышы Патенттер мұражайына (кейіннен Ғылым мұражайы, Лондон) қосылды. Мункс роллының алғашқы томдары жарияланды.
Boulton and Watt rotative beam engine of 1788 from the makers' Soho Foundry in the west midlands of England is acquired for the Museum of Patents, predecessor of the Science Museum, London. First volumes of Munk's Roll published.
Медицина және физиология
Пол Брока мидың сөйлеуді жасау орталығын анықтайды. Франсискус Дондерс көру қабілетінің өткірлігі терминін енгізеді. Гийом Дюшен Дюшеннің бұлшықет дистрофиясын сипаттайды. Проспер Меньер ішкі құлақ ауруларымен байланысты бас айналуын хабарлайды. Адам Полицер оториноларингологияда қолданылатын Полицеризация техникасын жариялайды. Игнац Семмельвейс босану кезіндегі санитарлық жағдайлар туралы теориясын баяндаған "Бала тудыру қызбасының этиологиясы, түсінігі және алдын алуы" (Die Ätiologie, der Begriff und die Prophylaxis des Kindbettfiebers) атты еңбегін жариялайды. Адольф Зигмонди тіс белгілеу жүйесін әзірлейді.
Paul Broca identifies the speech production center of the brain. Franciscus Donders introduces the term visual acuity. Guillaume Duchenne describes Duchenne muscular dystrophy. Prosper Ménière reports the association of vertigo with inner ear disorders. Ádám Politzer publishes the technique of Politzerization used in otorhinolaryngology. Ignaz Semmelweis publishes Etiology, Concept and Prophylaxis of Childbed Fever (Die Ätiologie, der Begriff und die Prophylaxis des Kindbettfiebers), a treatment of his theory on sanitary conditions during childbirth. Adolf Zsigmondy develops a dental notation system.
Палеонтология
15 тамыз – Баварияда табылған қауырсынға негізделген Археоптерикстің алғашқы сипаттамасы, ал қыркүйек айында Германиядағы Лангеналтхайм жанында толық анықталған алғашқы қаңқа табылды.
August 15 – First description of Archaeopteryx, based on a feather found in Bavaria; in September the first complete identified skeleton is found near Langenaltheim in Germany.
Технология
1 қаңтар – Англияның Болтон қаласында алғашқы бумен жұмыс істейтін карусель тіркелді. 23 шілде – Уоткинс пен Брайсон атпен жүргізілетін шабу машинасының патенті қайта жаңартылған сипаттамасында "жетек білігі" термині қолданылды. Уильям Фроуд кеме корпусының дизайнына қатысты зерттеулерінің алғашқы нәтижелерін жариялады. Доктор Ричард Дж. Гатлинг Гатлинг мылтығын ойлап тапты. Капитан Роберт П. Парротқа АҚШ патенті берілді. Джеймс Клерк Максвелл тұрақты үш түсті фотосурет принципін көрсетті. Неміс ғалымы Филипп Рейс дыбысты жазып алып, оны электр импульстарына айналдырып, электр сымдары арқылы басқа құрылғыға жіберді, ол импульстарды бастапқы дыбыс көзіне ұқсас танымал дыбыстарға түрлендірді. Рейс өзінің құрылғысын сипаттау үшін "телефон" терминін енгізді, бұл құрылғы Рейс телефоны деп аталды.
January 1 – First steam powered carousel recorded, in Bolton, England. July 23 – The term 'drive shaft' is used in the description of the mechanism in a patent reissue for the Watkins and Bryson horse drawn mowing machine. William Froude publishes the first results of his research into ship hull design. Dr. Richard J. Gatling invents the Gatling gun. Capt. Robert P. Parrott is granted a United States patent for the Parrott rifle, a field artillery weapon. James Clerk Maxwell demonstrates the principle of permanent three colour photography. German scientist Philipp Reis succeeds in creating a device that captures sound and converts it to electrical impulses which are transmitted via electrical wires to another device that transforms these pulses into recognizable sounds similar to the original acoustical source. Reis coins the term telephone to describe his device, the Reis telephone.
Жарияланымдар
Майкл Фарадейдің Роял институтының Рождестволық лекциялары "Шамның химиялық тарихы" деген атпен жарияланды.
Michael Faraday's Royal Institution Christmas Lectures published as The Chemical History of a Candle.
Өлімдер
3 қаңтар – Арнольд Адольф Бертольд (1803 жылы туған), неміс физиологы. 16 мамыр – Джон Стивенс Хенслоу (1796 жылы туған), ағылшын ботанигі. 13 маусым – Генри Грей (1827 жылы туған), ағылшын анатомы (шешек). 18 маусым – Итон Ходжкинсон (1789 жылы туған), ағылшын құрылыс инженеры. 10 қараша – Исидор Жефрой Сент-Иларе (1805 жылы туған), француз зоологы. 13 қараша – Сэр Джон Форбс (1787 жылы туған), Шотландияда туған корольдік дәрігер. 10 желтоқсан – Томас Саутвуд Смит (1788 жылы туған), ағылшын дәрігері және санитариялық реформатор. Фердинанд Деппе (1794 жылы туған), неміс табиғаттанушысы, саяхатшы және суретші.
January 3 – Arnold Adolph Berthold (born 1803), German physiologist. May 16 – John Stevens Henslow (born 1796), English botanist. June 13 – Henry Gray (born 1827), English anatomist (smallpox). June 18 – Eaton Hodgkinson (born 1789), English structural engineer. November 10 – Isidore Geoffroy Saint Hilaire (born 1805), French zoologist. November 13 – Sir John Forbes (born 1787), Scottish born royal physician. December 10 – Thomas Southwood Smith (born 1788), English physician and sanitary reformer. Ferdinand Deppe (born 1794), German naturalist, explorer and painter.