Дюк Эдинбург: Зымырандық крейсер тарихы

Кіріспе

Эдинбург герцогы класының бронекері HMS Эдинбург герцогы – 1900 жылдардың басында Корольдік теңіз күштері үшін салынған бронекерлердің бас кемесі. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ол Жерорта теңізінде орналасқан және неміс бронекерлері мен жеңіл крейсерлерін ұстауға қатысты. Неміс кемелері Османдық суларына жеткен соң, кеме тамыздың ортасында Үндістаннан келген әскерлерді тасымалдау конвойларын қорғау үшін Қызыл теңізге жіберілді. 1914 жылы желтоқсанда Эдинбург герцогы Ұлы флотқа көшірілді және 1916 жылы мамыр айында Ютландия шайқасына қатысты. Ол шайқаста зақымдалмады және оның эскадрильясынан тірі қалған жалғыз кеме болды. 1917 жылы тамызда конвойлерді сүйемелдеу міндетімен Атлант мұхитына ауыстырылды. 1920 жылы кеме металл тескілеуге сатылды.

Сипаттама

Эдинбург герцогының кемесі құрылысы аяқталған және толық жүктелген күйінде судан ығыстырылды. Кеменің жалпы ұзындығы 505 фут (154 метр), ені 73 фут (22 метр) және суға бату тереңдігі 27 фут (8 метр) болды. Ол төрт цилиндрлі үш буды кеңейтетін бу машинасымен, екі валға қуат берді, ол жалпы қуатын құрады және максималды жылдамдыққа жеткізді. Бу машиналары 20 Babcock & Wilcox су түтік қазандығымен және алты цилиндрлі қазандықпен қамтамасыз етілді. Кемеде көмірдің ең көп мөлшері және оның жану жылдамдығын арттыру үшін көмірге шашыратылатын жанар май қоры болды. Толық қуатпен кеме жылдамдығымен саяхаттауға мүмкіндік берді. Кеменің экипажы 789 офицер және сарбаздан тұрды.

Қару-жарақ

Оның негізгі қару-жарағы бір мұнаралы алты БЛ Марк Х зеңбірегінен тұрды. Зеңбіректер екі орталық бағыттағы мұнараға (алдыңғы және артқы жағында бір-бірден) және түтін құбырларының төңірегінде орналасқан төрт мұнараға бөлінген. Оның қосалқы қарулануы он БЛ 6 дюймдік Mk XI зеңбірегі бір-бір казематта орналастырылған. Олар кеме ортасына, негізгі палубаға орнатылған және тек тыныш ауа райында ғана қолданылатын. Жиырма "Викерс" жылдам атушы (QF) үш фунттық зеңбірек орнатылған, алтысы мұнара шатырларында және он төрті – үстін құрылысында. Кемеге сондай-ақ үш суасты торпеда түтігі орнатылған.

Құрылыс және мансап

Эдинбург герцогы 1902/1903 жылдарғы теңіз құрылысы бағдарламасы бойынша өз класының жетекші кемесі ретінде тапсырыс берілді. 1903 жылдың 11 ақпанында Уэльстегі Пембрук корольдік кеме жасақтауында құрылысы басталды. 1904 жылдың 14 маусымында суға түсіріліп, 1906 жылдың 20 қаңтарында 1,193,414 фунт стерлинг сомасында аяқталды. Кеме 1906 жылдан 1908 жылға дейін 5-ші крейсерлік эскадрилья құрамында болды, содан кейін Канал флотының 1-ші крейсерлік эскадрильясына ауыстырылды. 1909 жылы Корольдік теңіз күштерінің крейсерлік эскадрильялары қайта ұйымдастырылғанда, Эдинбург герцогы Атлантика флотының 5-ші крейсерлік эскадрильясына қайта қосылды. 1910 жылдың 13 тамызында Эдинбург герцогы Уайт аралының Атерфилд тасқа шағылысып, жағаға отырды. Кеме сәтті судан шығарылды, бірақ оқиғаны тергеу үшін өткізілген әскери сотта кеме капитаны мен навигациялық офицері қатаң сөгіс алды, соңғысы кемеден босатылды. 1911 жылдың желтоқсанында Марокко жағалауында жағаға отырған SS Delhi кемесінің аман қалғандарын құтқаруға көмектесті. 1913 жылдан 1914 жылға дейін Жерорта теңізі флотының 1-ші крейсерлік эскадрильясында қызмет етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда неміс броненосцы Гобен мен Бреслауды қуды, бірақ олармен қақтығысуға тыйым салынды. 10 тамызда Эдинбург герцогы мен оның бауырлас кемелері Үндістаннан келе жатқан әскер конвойын қорғау үшін Қызыл теңізге жіберілді. Осы міндетті орындағанда 15 тамызда 3200 тонналық Altair неміс сауда кемесін ұстады. 1914 жылдың қарашасында Үндістаннан Францияға әскер конвойын сүйемелдеп келе жатқанда, Эдинбург герцогы Қызыл теңізге кіреберісіндегі шейх Саидтағы түрік бекінісін басып алған үш жаяу әскер батальонына қолдау көрсетті. Содан кейін кеме 10 қарашада бекіністі жойған бұзғыш топты түсірді, содан кейін конвойге қайта қосылды. 1914 жылдың желтоқсанында Эдинбург герцогы сол кезде Ұлы флотқа қосылған 1-ші крейсерлік эскадрильяға қайта қосылды. 1916 жылдың наурыз айында кемеден 6 дюймдік зеңбіректер алынып, ашық қалған жерлер жабылды. Алты зеңбірек жоғарғы палубаға қайта орнатылды, әр жағында үштен, қанатты мұнаралардың арасында, зеңбірек қалқандарымен қоршалды. Эскадрильяның екі жетекші кемесі – флагман және – неміс ІІ барлау тобын байқап, оқ ашты. Олардың снарядтары жетпей қалды және екі кеме оларды қуу үшін солға бұрылып, броненосцының алдынан өтті, ол соқтығысудан аулақ болу үшін бұрылуға мәжбүр болды. Эдинбург герцогы алғашқы екі кемені ұстай алмады және солға (солтүстік-шығысқа) бұрылды. Кеме 6:08-де мүгедек неміс жеңіл крейсерін байқап, оған жиырма оқ атты. Сағат 6:30-ға қарай ол 2-ші ұрыс эскадрильясының жетекші кемесі – «Ливерпуль» кемесінің оң жақ қанатынан өтіп, оның түтіні 2-ші ұрыс эскадрильясының алдыңғы қатарлы дредноуттарынан неміс кемелерін жасырып қалды. Адмирал Биттидің броненосцына неміс эсминецтері жасаған торпедалық шабуыл сәтсіз аяқталды, бірақ Эдинбург герцогын 6:47-де бір торпедадан қашуға мәжбүр етті. Кеме 7:01-де су асты кемесі байқалғанын хабарлады, бірақ бұл аймақта неміс су асты кемелері жұмыс істемеді. Ол 7:45 пен 8:15 аралығында тағы бір жалған су асты кемесіне оқ атты. Шайқастан кейін Эдинбург герцогы 2-ші крейсерлік эскадрильяға қосылды және 2 маусымға дейін теңізде болды, мүгедек кемелерді іздеді. Ол 3 маусым күні түстен кейін Скапа-Флоуға келді. 1916 жылдың 18 тамызында кешке Ұлы флот, оның ішінде Эдинбург герцогы, ашық теңіз флотының II ұрыс эскадрильясын алып тастап, сол түнде порттан кететінін білдіретін шифрланған хабарламаға жауап ретінде теңізге шықты. Немістер 19 тамызда Сандерленд портын бомбалауды жоспарлады, әуе кемелері мен су асты кемелері кеңінен барлауды қамтамасыз етті. Немістер жоспарланған шабуылдан бас тартып, әуе кемесі хабарлаған жалғыз британдық ұрыс эскадрильясын қуып жетуге тырысты, бұл шын мәнінде коммодор Тирвитттің командасындағы Харвич күштері болды. Германия өз қателігін түсінген соң, үйге қарай бет алды. Ютландия шайқасынан кейін 2-ші крейсерлік эскадрильяға, енді Эдинбург герцогы да кірді, Шетланд аралдарының солтүстігіндегі патрульдерді неміс блокадалық жүгірушілері мен сауда рейдерлеріне қарсы күшейту туралы бұйрық берілді. Кеменің алдыңғы тұғыры 1917 жылы мамыр айында өртке қарсы басқару директорының салмағын қолдау үшін үш табанды болып өзгертілді, бірақ директордың нақты қашан орнатылғаны белгісіз. Сол жөндеу кезінде кеме қақпасының алдыңғы жағында тағы екі 6 дюймдік зеңбірек орнатылды. Соғыстың соңына дейін сол жерде қалды. Ол қайтып оралғаннан кейін, 1920 жылы 12 сәуірде қоқысқа сатылып, Нортумберлендтегі Блитта бұзылды.

Duke of Edinburgh was ordered under the 1902/1903 naval construction programme as the lead ship of her class. She was laid down on 11 February 1903 at Pembroke Royal Dockyard in Wales. She was launched on 14 June 1904 and completed on 20 January 1906 at a cost of £1,193,414. The ship was assigned to the 5th Cruiser Squadron from 1906 to 1908 and was then transferred to the 1st Cruiser Squadron of the Channel Fleet. When the Royal Navy's cruiser squadrons were reorganized in 1909, Duke of Edinburgh rejoined the 5th Cruiser Squadron of the Atlantic Fleet. On 13 August 1910 Duke of Edinburgh ran aground on Atherfield Ledge, Isle of Wight. She was successfully refloated, but in the resulting Court martial to investigate the incident, the ship's Captain and Navigating Officer were severely reprimanded and the latter dismissed from the ship. She helped to rescue the survivors of the SS Delhi which ran aground off the coast of Morocco in December 1911. From 1913 to 1914 she served with the 1st Cruiser Squadron of the Mediterranean Fleet. She was involved in the pursuit of the German battlecruiser Goeben and light cruiser Breslau at the outbreak of World War I, but was ordered not to engage them. On 10 August Duke of Edinburgh and her sister ship were ordered to the Red Sea to protect troop convoys arriving from India. While on that duty the ship captured the German merchantman Altair of 3,200 tons GRT on 15 August. While escorting a troop convoy from India to France in November 1914, Duke of Edinburgh provided cover to three battalions of infantry that seized the Turkish fort at Cheikh Saïd at the entrance to the Red Sea. The ship then landed a demolition party, which blew the fort up on 10 November; she then rejoined the convoy. Duke of Edinburgh rejoined the 1st Cruiser Squadron, which had been transferred to the Grand Fleet in the meantime, in December 1914. In March 1916 the ship had her main deck 6 inch guns removed and the openings plated over. Six of the guns were remounted on the upper deck, three on each side, between the wing turrets, protected by gun shields. The two leading ships of the squadron, the flagship, , and , spotted the German II Scouting Group and opened fire. Their shells felt short and the two ships turned to port in pursuit, cutting in front of the battlecruiser , which was forced to turn away to avoid a collision. Duke of Edinburgh could not follow the first two ships and turned to port (northeast). The ship spotted the disabled German light cruiser at 6:08 and fired twenty rounds at her. By about 6:30 she had steamed to a position off the starboard bow of , the leading ship of the 2nd Battle Squadron, where her funnel smoke obscured the German ships from the foremost dreadnoughts of the 2nd Battle Squadron. A torpedo attack by German destroyers on Admiral Beatty's battlecruisers, failed, but forced Duke of Edinburgh to evade one torpedo at 6:47. The ship reported a submarine sighting at 7:01, although no German submarines were operating in the area. She fired at another false submarine contact between 7:45 and 8:15. After the battle, Duke of Edinburgh was attached to the 2nd Cruiser Squadron and remained at sea until 2 June, searching for disabled ships. She arrived in Scapa Flow on the afternoon of 3 June. On the evening of 18 August 1916, the Grand Fleet, including Duke of Edinburgh, put to sea in response to a deciphered message that the High Seas Fleet, minus the II Battle Squadron, would be leaving harbour that night. The Germans planned to bombard the port of Sunderland on 19 August, with extensive reconnaissance provided by airships and submarines. The Germans broke off their planned attack to pursue a lone British battle squadron reported by an airship, which was in fact the Harwich Force under Commodore Tyrwhitt. Realising their mistake, the Germans then set course for home. After Jutland the 2nd Cruiser Squadron, now including Duke of Edinburgh, was ordered to reinforce the patrols north of the Shetland Islands against German blockade runners and commerce raiders. The ship's foremast was converted to a tripod to support the weight of a fire control director in May 1917, but when the director was actually fitted is not known. Two more 6 inch guns were added in embrasures on the forecastle deck during that same refit. where she remained for the duration of the war. Upon her return, Duke of Edinburgh was stationed in the Humber, before she was sold for scrap on 12 April 1920 and broken up at Blyth in Northumberland.