Кіріспе

Вигтауншир немесе Вигтаун округі (Siorrachd Bhaile na h Ùige, ) – Шотландияның оңтүстік-батысындағы аумақты қамтитын тарихи округтердің бірі. 1975 жылға дейін Вигтауншир жергілікті басқару үшін қолданылған әкімшілік округ болды. 1975 жылдан бастап бұл аймақ жергілікті басқару мақсатында Дамфрис және Галлоуэйдің құрамына кірді. Вигтауншир жерді тіркеу үшін аймақ ретінде қолданыла береді, ол тіркеу округі болып табылады. Тарихи округ толығымен сәл үлкен Вигтаун аймағының ішінде орналасқан, бұл Шотландияның лейтенанттық аймақтарының бірі және 1975 жылдан 1996 жылға дейін жергілікті басқаруда Вигтаун ауданы ретінде қолданылды. Вигтауншир ортағасырлық Галлоуэй иелігінің батыс бөлігін құрайды, ол 13-шы ғасырда Шотландияға толық сіңірілгенге дейін белгілі бір дәрежеде тәуелсіздігін сақтап келді. 1369 жылы Галлоуэйдің Кри өзенінен шығысқа қарайғы бөлігі стюардтың басқаруына берілді және Кирккудбрайт стюардтығы деп аталды. Галлоуэйдің қалған бөлігі шерифтің билігінде қалды және Вигтаун немесе Вигтауншир графтығы ретінде танылды. Бұл аймақ кейде Батыс Галлоуэй (Gallobha an iar) деп те аталды. Тарихи тұрғыдан округ орталығы Вигтаун болды, ал 1890 жылы Вигтауншир округтік кеңесі құрылғаннан кейін әкімшілік орталық ең ірі қала Странраерге көшірілді.

Тарих

XI ғасырдағы Дублин мен Маннның бұрынғы патшасы Эчмарча мак Рагнайл 1065 жылы қайтыс болған кезде оған “Ринндердің патшасы” – Рекс Иннарен деген лақап есім берілді. Галлоуэйдің батыс бөліктері Мэн аралымен тығыз байланыста болды, ал 10 және 11 ғасырлардағы викинг және гэль-викингтік елді мекендердің атаулары Оңтүстік-Батыс Шотландияның жағалау аймақтарында кеңінен таралған. Бұл жағалау аймақтары Галлоуэйдің кіші патшалығы немесе жартылай тәуелсіз иелігіне айналды. 1234 жылы Галлоуэй лорды Аланның қайтысынан кейін аймақ толығымен Шотландия коронасының бақылауына көшті. 1369 жылы Дуглас графы Арчибальд Гримге Кри өзенінің шығысындағы Галлоуэйдің бөлігі берілді, ол аймақты басқару үшін стюард тағайындады, ол Кирккдбрайт стюардиясы деп аталды. Келесі жылы ол Кридің батысындағы Галлоуэйдің қалған бөлігін алды, оны корольдің шерифі басқарды, соның салдарынан Вигтаун графтығы деп аталды. Бұл жергілікті дәстүрге әкелді, Кирккдбригширді “Стюардия” деп, ал Вигтаунширді “Графтық” деп атау 20 ғасырға дейін сақталды. 16 ғасырдың басында Вигтаунширдің көп бөлігінде әлі гэль тілінде сөйлеген. 1889 жылғы Жергілікті Өкімет (Шотландия) заңына сәйкес, 1890 жылы Шотландияда сайланған округтік кеңестер құрылды. Вигтауншир округі кеңесі өзінің алғашқы отырысын 1890 жылғы 22 мамырда Вигтаун округінің ғимаратында өткізді, онда кеңестің жылдық отырысын әр мамырда Вигтаунда өткізуге, ал басқа отырыстарды кезегімен Странраер және Ньютон-Стюартта өткізуге шешім қабылданды. Кейіннен кеңес өзінің бас кеңсесін Странраердегі Сан-стриттегі Эшвуд үйіне, Льюис-стриттегі шериф сотының жанына орналастырды, ол Странраерде кеңес отырыс өткізген кезде кеңестің бас кеңсесі болды. 1973 жылғы Жергілікті Өкімет (Шотландия) заңына сәйкес, 1975 жылы Вигтауншир әкімшілік округ ретінде таратылды. Оның орнына аймақтар мен аудандардың екі деңгейлі жүйесі енгізілді, бұл аймақ Дамфрис және Галлоуэй аймағының және Вигтаун ауданының бөлігі болды. Вигтаун ауданы бұрынғы Вигтауншир әкімшілік округінің барлық аумағын, сондай-ақ көршілес Кирккдбригширден Киркмабрек және Миннигафф деген екі шіркеу округін қамтыды. 1996 жылғы жергілікті басқару реформасы Вигтаун ауданын жойды және оның функцияларын Дамфрис және Галлоуэй кеңесіне берді, ол 1996 жылға дейінгі Вигтаун ауданы үшін Вигтаун аймақтық комитетімен жұмыс істеуін жалғастыруда. Бұрынғы Вигтаун ауданы сондай-ақ лейтенанттық аймақ ретінде қолданылады.

География

Вигтауншир батысында Ирландия теңізімен, оңтүстігінде Солвей фьордымен, солтүстігінде Эйрширмен, ал шығысында Кирккудбрит (немесе Кидкудбригшир) Стюартриімен шектеседі. Батыста теңіздің ар жағында Солтүстік Ирландия, ал оңтүстігінде Мэн аралы жатыр, екеуі де аспан ашық болғанда оңай көрінеді. Стюартри және Вигтауншир бірге Галлоуэй деп аталады. Аймақ көбінесе жазық, солтүстігінде төменгі төбелер бар, Крейгири Фелл – аймақтағы ең биік шыңы. Вигтаунширдің батыс «шекеш бас» түбегі Галлоуэйдің Рины деп аталады және солтүстіктегі Лох Райан мен оңтүстіктегі Люс шығанағы арқылы «құрлықтан» бөлінеді; оның солтүстік ұшы – Миллер нүктесі, ал оңтүстігінде Галлоуэйдің Мулл, сонымен қатар Шотландияның ең оңтүстік нүктесі. Люс шығанағының ар жағында Машарс түбегі орналасқан, бұл төменгі төбелерден тұратын үшбұрышты пішінді жер, Вигтаун шығанағымен Кидкудбригширден бөлініп, Бэрроу-Хедте аяқталады. Машарс солтүстігінде Дернаглар, Уайтфилд, Касл және Мохрум сияқты бірнеше шағын көлдерді қамтиды. Люс шығанағында «Скарс» деп аталатын өте кішкентай тау жынысты аралдар тобы орналасқан.

Көлік

Аймаққа негізгі жол байланыстары солтүстікке қарай A77 және шығысқа қарай A75 автожолдарымен қамтамасыз етілген. Еуропалық E18 жолы Солтүстік Ирландиядан басталып, Странраерден (Вигтауншир, A75) – Гретнадан (M6) – Карлайлдан (A69) Ньюкаслға дейін созылады. Одан кейін Норвегияға қосылып, Швеция және Финляндия арқылы өтіп, Санкт-Петербург, Ресейде аяқталады. Барлық еуропалық бағыттар сияқты, бұл жол да Ұлыбританияда тиісті белгілермен көрсетілмейді. Еуропалық Одақ Inch жеріндегі "Странер және Лох Райан жағажай жобасын" жартылай қаржыландырады.

Паромдар

Кейррриан порты – Шотландияның Солтүстік Ирландияға пароммен жүретін басты темір жол қақпасы, және ол Ларне мен Белфаст портына үнемі қатынайды. Бұрын осы қызметтер Стрейнрейрден іске қосылған.

Темір жолдар

Stranraer станциясы Глазго Оңтүстік-Батыс желісін Айр, Пейсли Гилмор көшесі және Глазго Орталық, сондай-ақ Килмарнокқа қосады. 1965 жылы Бичингтің кесілулері Касл-Дуглас және Дамфрис темір жолын, сондай-ақ Портпатрик темір жолын тоқтатты, нәтижесінде Карлайлдан және Батыс жағалаудың негізгі желісінен Странрерге Глазго Оңтүстік-Батыс желісі арқылы жету үшін қашықтық артты.

Ирланд теңізіндегі көпір

Вигтауншир Ұлыбритания мен Ирландияны байланыстыратын көпір немесе туннель салу ұсынылған аймақтардың бірі болды. 2010 жылы Шекаралық зерттеулер орталығының баяндамасында Галлоуэйден Ольстерге көпір салу құны шамамен 20,5 миллиард фунт стерлинг тұрады деп есептелді.

Археология

2012 жылы Глазго университеті Странраер мен Кейнриан арасындағы Инч қаласында қауымдық археология жобасын жүргізді, оның ішінде Иннермессандағы мотттың солтүстігіндегі аумақтың геофизикалық зерттеуін де қамтыды. Бұл жердің тарихы өте ұзақ – шамамен 10 000 жыл бұрынғы ерте мезолиттен бастап, қазір жоғалып кеткен, бірақ бір кезде Странраерден маңыздырақ болған ортағасырлық қалаға дейін созылады. 2011 жылдың наурыз айында аты-жөні белгісіз металл іздеуші Гарлистон, Сорби маңындағы өңделген далада алтын лунула тапты, бұл 100 жылдан астам уақыттан бері Шотландияда табылған алғашқы алтын лунула болды. Лунула – б.з.д. 2300–2200 жылдарға дейін салынған деп есептелетін, жарты ай пішіндес мойын әшекейі, кейбір археологтар оны билік символы деп сипаттайды. Алтын жапырақ, әдетте, таяқшадан соғылып жасалған, өте жұқа және жиектерінде кесілген және соғылған зигзагтар, сызықтар мен нүктелермен әсемделген. Ол екі бөлікке бөлінген, бірақ бөліктері бірікпейді, екеуі де түпкілікті мойындықтан үштен бір бөлігін құрайды. Алғашқы беттік талдау көрсеткендей, металлдың құрамында 11% күміс және 0,5% мыс бар. Тағы да талдау жүргізу арқылы лунула ирландиялық немесе шотландтық алтыннан жасалған-жоқ па екенін анықтауға болады. Странраер мұражайының қызметкерлері және Wigtownshire бөлімшесінің үшінші жас университетінің өкілдері артефакттарды іздеу үшін далаға шықты. Сынақ шұңқырлары қазылды және Historic Scotland геофизикалық зерттеу жүргізуді тапсырды. Қосымша металл бұйымдары табылмады, сондай-ақ лунуланың неге сол жерге көмілгеніне қатысты ешқандай дәлел де табылған жоқ. Glenluce Sands-тен Шотландиядағы ұқсас аумақтардан гөрі көбірек ежелгі заттар табылды. Жалғыз қалдықтар неолиттен ортағасырға дейінгі кезеңдерді қамтиды. Орда мен Dunragit ауылы және Droughduil Mote, Old Luce, Wigtownshire арасындағы далаларда "Шотландиядағы тас дәуірінің ең маңызды орындарының бірі" орналасқан. Әуе суреті және археологиялық қазбалар үш үлкен концентрлі ағаш шеңберінің қалдықтарын ашты; сыртқы шеңбердің диаметрі Stonehenge-ден шамамен алты есе үлкен болды. Бұл алып ескерткіш шамамен б.з.д. 2500 жылы салынды және Оңтүстік-Батыс Шотландияның ерте шаруа қоғамдарының салтанатты орталығы және жиналыс орны болды. Қазба жұмыстарын Historic Scotland және Саутгемптон университеті қаржыландырды. Странраер мұражайының қызметкерлері есептеу және байланыс құралдарымен, сондай-ақ коллекцияларға қол жеткізуге көмектесті.