Кіріспе

Метаморфты кітапхана сатылары – архаикалық екі мақсатта қолданылатын жиһаздың бір түрі, кішкентай жиналмалы баспалдақтан тұрады, оны креслоға немесе үстелге (мысалы, кішкентай жазу үстеліне немесе кітапхана үстеліне) айналдыруға болады. Үстел түрінде оны механикалық үстел деп санауға да болады. Метаморфты кітапхана сатылары алғаш рет 18 ғасырдың ортасында Еуропа ақсүйектері мен буржуазияның жеке кітапханалары мен кеңселерi үшін жасалған. Типтік поместьедегі арнайы бөлмелердің саны артып, кітапхана сияқты бұрыннан бар бөлмелерді кеңістікті тиімді пайдалану қажет болды. Сондықтан мұндай бөлмелерде көбінесе биік төбелер және еденнен төбеге дейінгі кітап сөрелерi болды. Жоғарғы сөрелерге жету қиын болғандықтан, жылжымалы кітапхана сатылары немесе кітапхана баспалдақтары тұрмыстық жиһаз ретінде ойлап табылған.

Құрылыс тарихы

XVIII ғасырдың екінші жартысында француз сарайлары арқылы бірнеше талантты неміс жиһаз жасаушылары өтті. Жан Франсуа Обен, Жан Анри Ризенер және Давид Рентген кезекпен Людовик XV және Людовик XVI сарайларына жоғары сапалы және тамаша өңделген механикалық жиһаздың кең ассортиментін таныстырды. Осы жиһаз жасаушылардың тапқырлығы, әсіресе Мари-Антуанеттаның бас жиһаз жасаушысы болған Давид Рентген, «көрініс жиһазы» (meubles à surprises) қызығушылығын тудырды. Лондон қаласындағы жиһаз жасаушылар өз дизайндарын француз әріптестеріне негіздеп, бірқатар қызықты механикалық жиһаз құрылғыларын жасады. Осы кезеңде жиһаздың көшіруге қолайлы болуы маңызды болды. Британ офицерлері «үй жайлылығын» сақтауға тырысып, шайқасқа орындықтар, дивандар, ас үстелдері және тіпті төрт қанатты төсектерді алып жүрді. Қажеттілік тудырғандықтан, бұл заттар көшіруге ыңғайлы етіп жасалды және олар сол кезеңнің стилін көрсеткенмен, оңай тасымалдау үшін «жазық жиналмалы» (flat packed) болып келді. Бұл «жазық жиналмалы» немесе «бөлшек жиһаз» (knock down furniture), сол кезде белгілі болғандай, теңіз арқылы саяхаттайтындар үшін де танымал болды және кейбір заттар кабинадағы кеңістікті үнемдеу үшін көп мақсатты етіп жасалды. Бұл «әскери жиһаздың» (campaign furniture) сапасы соншалықты жоғары болды, ағылшын Империя стилінің дамуындағы маңызды тұлға және жиһаз дизайнері Томас Шератон тіпті үйге арналған кейбір бұйымдарды ұсынды. Кітапхана баспалдақтары бар үстелдер, орындықтар мен төбелер 1774 жылы Ұлыбританияда Роберт Кэмпбеллмен патенттелді, бірақ орындыққа негізделген дизайн 19 ғасырдың екінші онжылдығына дейін танымал болмады. Регенттік кезеңнің Метаморфты кітапхана креслосының тартымдылығына қарамастан, дизайнның дамуы немесе оны жасаған фирмалар туралы ақпарат шектеулі. Дизайнға қатысты сілтемелердің көпшілігі екі эскизге негізделген. Біріншісі, Рудольф Аккерманның 1811 жылғы Morgan & Sanders креслосын, ал екіншісі 1834 жылғы Gillows жасаған креслоны көрсетеді. Бұл эскиздердегі егжей-тегжейліліктің жетіспеуі және осы кезеңдегі механикалық жиһаз дизайнына қатысты зерттеулердің аздығы көптеген қате пікірлерге әкелді.