Кіріспе

Stirlingshire немесе Стирлинг графтығы (Siorrachd Sruighlea) – Шотландияның тарихи және тіркеу графтығы. Оның әкімшілік орталығы – Стирлинг қаласы. Ол солтүстікте Пертширмен, шығыста Клэкманнанширмен, оңтүстік-шығыста Батыс Лотианмен, оңтүстікте Ланаркширмен, ал оңтүстік және оңтүстік-батыста Данбартонширмен шектеседі (оңтүстік-батыс шекарасы Данбартонширдің Камбернаулд анклавына байланысты екіге бөлінген).

Тарих

1130 жылы Шотландия Корольдігінің маңызды патшалық бекіністерінің бірі – Стерлинг қаласы король Давид I тарапынан патшалық қалашыққа айналдырылды. 1297 жылдың 11 қыркүйегінде Эндрю Морей мен Уильям Уоллес күштері, Шотландияның Тәуелсіздік соғысының бірінші кезеңінде, Стирлинг өзенінің жанында, Стирлинг көпірі шайқасында Суррейдің 6-шы графы Джон де Варрен мен Хью де Крессингхемнің біріккен ағылшын әскерлерін жеңді. 1298 жылдың 22 шілдесінде Фолкирк шайқасында Уильям Уоллес Англия королі Эдуард I-ге жеңілді. 1314 жылдың 24 маусымында Баннокбернде өткен Баннокберн шайқасы (шотланд гаэлі тілінде Blàr Allt a' Bhonnaich) – Шотландияның Тәуелсіздік соғысындағы маңызды шотландтық жеңіс болды. Бұл шайқас Шотландияның Тәуелсіздік соғысының бірінші кезеңіндегі шешуші шайқастардың бірі еді. 1488 жылдың 11 маусымында Стерлингтен оңтүстікке қарай шамамен екі шақырым жердегі Саучи Берн ағысының жанында Сочиберн шайқасы болды. Бұл шайқас Шотландия королі III Джеймстің қолдаушылары мен Александр Хоум, 1-ші лорд Хоум және корольдің 15 жасар ұлы, Ротсейн герцогы Джеймс (1488-1513 жылдары билік құрған) басқаратын, көтерілісшіл шотланд ақсүйектерінің үлкен тобы арасында өтті. 1645 жылы генерал Уильям Бейли басқаратын Covenanter армиясы Бантон маңында Монтроздың басқаруындағы Роялист күштерімен 1645 жылдың 15 тамызында Килсит шайқасына дайындалды, Килсит – Үш Корольдық соғыстың маңызды шайқасы. 1746 жылдың 17 қаңтарында Фолкирк Мьюр шайқасында Чарльз Эдвард Стюарт басқарған якобиттер генерал-лейтенант Генри Хоули басқаратын үкіметтік армияны жеңді.

Әкімшілік тарихы

Стирлингширдің шир (шериф басқаратын аймақ) ретінде пайда болуы бұрыңғы тарихқа тонып кеткен, бірақ ол I Давидтің (1124–1153 жылдары билік құрған) тұсында құрылған секілді, ол сонымен қатар Стирлингті бургқа айналдырды. Ертедегі ширдің нақты аумағы белгісіз; бастапқыда ол Стирлингтің өзінің жанындағы салыстырмалы түрде кішкентай аумақты қамтыған деп есептеледі, бірақ кейіннен көршілес ширлардан, әсіресе оңтүстікке қарай Батыс Лотианнан және оңтүстік-батысқа қарай Данбартонширден аумақтар қосылды. Данбартонширмен шекара әсіресе бірнеше рет өзгертілді. XIII ғасырда Лох-Ломондтың солтүстік-шығысындағы аймақ Данбартонширден Стирлингширге берілді, ал Киркинтиллох және Камбернаулд приходтары Стирлингширден Данбартонширге көшірілді, бірақ олар Данбартонширдің қалған бөлігімен шектеспеді. Бұл өзгерістер 1504 жылы Киркинтиллох пен Камбернаулд Стирлингширге қайтарылғанда және Лох-Ломондтың солтүстік-шығысындағы аймақ Данбартонширге қайтарылғанда кері қайтарылды, бірақ бұл өзгеріс ұзаққа соқпады, 1509 жылы қайтадан өзгертілді. 1667 жылы ширдың басқарушы органы ретінде Комиссарлар кеңесі құрылды. 1889 жылғы «Жергілікті басқару (Шотландия) туралы» заңға сәйкес 1890 жылы сайланған округтік кеңестер құрылды, олар комиссарлардың көптеген функцияларын өздеріне алды (кейін 1930 жылы таратылды). Стирлинг бургы өз ісін өзі басқаруға қабілетті деп танылды және сондықтан округтік кеңестің әкімшілік аймағынан шығарылды, бірақ округтік кеңес өзін сол жерде орналастыруды жалғастырды. Стирлингшир округі кеңесі өзінің алғашқы отырысын 1890 жылдың 22 мамырында Стирлингтегі Барнтон көшесіндегі округтік ғимараттарда (сонымен қатар шериф соты ретінде пайдаланылған) өткізді, ол 1875 жылы салынған. 1889 жылғы заң шекараларды қайта қарауға алып келді, бірнеше эксклавтар олармен шектесетін округтерге берілді, ал бірнеше округтерге кіретін приходтар түзетілді, осылайша әр приход толығымен бір округтің құрамына кірді. Бұл өзгерістер Стирлингширдің Милнгавиді Данбартонширге, Алваны Клэкманнанширге және Лекропт приходының бір бөлігін Пертширге беруіне әкелді. Қарсылық ретінде Стирлингшир Клэкманнанширден Камбускенет, Пертширде болған Киппен приходының бөлігі және бұрын Стирлингшир, Клэкманнаншир және Пертширді қамтыған Логи приходының барлық бөлігін алды. 1930 жылға дейін округтік кеңес округтік ғимараттарда жиналды. 1930 жылы «Жергілікті басқару (Шотландия) туралы» 1929 жылғы заңға сәйкес реформалар Стирлинг бургын округтік кеңестің әкімшілік аймағына қосты және округтік кеңес бұрынғы бөлек Стирлингшир білім беру органының функцияларын өз мойнына алды. Білім беру органы 1929 жылы Стирлингтегі 33-ші Спиттал көшесіндегі бұрынғы Корольдік аурухана ғимаратын кеңсе ретінде сатып алды. 1930 жылы округтік кеңес кездесу орнын Спиттал көшесіне көшірді, бірақ оған әлі де қызметкерлері үшін кеңірек кеңселер қажет болды. 1931 жылы кеңес Питт террасасындағы Вьюфорт үйін сатып алды, онда кеңейтім, соның ішінде кеңес палатасы салынды, ол 1937 жылы аяқталды. Вьюфорт 1975 жылы таратылғанға дейін округтік кеңестің кеңсесі болып қызмет етті. Стирлингшир 1975 жылы «Жергілікті басқару (Шотландия) туралы» 1973 жылғы заңға сәйкес жергілікті басқару мақсатында таратылды, ол Шотландияның округтерін, бургерлерін және ауылдық округтерін өңірлер мен округтердің екі деңгейлі құрылымымен алмастырды. Стирлингширдің көп бөлігі Орталық өңірдің құрамына кірді, ал Килсит маңындағы кішігірім аумақ Стратклайд өңіріне өтті. Округ деңгейінде округ төрт округке бөлінді, олардың барлығы басқа округтердің аумағын қамтыды: Стирлинг округі және Фолкирк округі Орталық өңірде, Камбернаулд және Килсит округі және Стратклвин округі Стратклайд өңірінде. Стирлинг және Фолкирк лейтенанттық аймағы Стирлинг және Фолкирк округтерін қамтыды, ал Стирлингширдің соңғы Лорд-лейтенанты Стирлинг және Фолкирк Лорд-лейтенанты болды. 1996 жылғы жергілікті басқару реформалары нәтижесінде 1975 жылы құрылған өңірлер мен округтер таратылды және олардың орнына барлық жергілікті басқару қызметтерін ұсынатын кеңес аймақтары құрылды. 1996 жылдан бері 1975 жылға дейінгі Стирлингшир округінің аумағы Шығыс Данбартоншир, Фолкирк, Солтүстік Ланаркшир және Стирлингтің төрт кеңес аймағын қамтиды. Стирлингширдің 1975 жылға дейінгі шекаралары әлі де жерді тіркеумен байланысты кейбір шектеулі ресми мақсаттар үшін қолданылады, ол тіркеу округі болып табылады.

Елтаңба

Стирлингшир округі кеңесіне 1890 жылғы 29 қыркүйекте Лорд Лион, Қолы Гербінің Королі, герб берді. Гербтің дизайны округте шотландтардың Баннокберн шайқасындағы жеңісін еске түсірді. Сент-Эндрюдің көк түсті күміс тігісіне Шотландияның патшалық гербінен алынған қызыл арыстан бейнеленді. Айналасына ағылшын кавалериясына қарсы қолданылған қақпалар мен шұңқырлы тікендер орналастырылды. 1975 жылы округтік кеңес таратылғаннан кейін, герб Стирлинг аудандық кеңесіне қайта берілді. 1996 жылы қазіргі Стирлинг кеңесіне екінші рет берілді, оған қолдаушылар (қарқын және қасқыр) қосылды.

География

Стирлингшир Форт-Клайд тасмуында стратегиялық жағдайда орналасқан, Глазго мен Эдинбургтен Шотландияның орталық және солтүстік бөліктеріне қарайтын басты құрлық жолдарына бағыттап тұрады. Округтың батыс бөлігі сирек қоныстанған және оны Дунбартонширмен бөлісетін Лох-Ломонд және Троссакс (қазір ұлттық саябақ) билейді; Бен-Ломонд осында орналасқан және Стирлингширдегі ең биік нүкте, сонымен қатар Шотландиядағы тоғызыншы ең биік шың. Лох-Ломондтағы бірнеше аралдар Стирлингширге жатады, олардың ішіндегі бастылары – Eilean nan Deargannan, Bucinch, Ceardach, Inchcruin, Inchfad, Ellanderroch, Inchcailloch және Clairinsh. Пертширмен солтүстік-шығыс шекарасында Лох Катриннің шағын бөлігі Стирлингширде жатыр, сондай-ақ кішкентай Лох Арклетті де кездестіруге болады. Орталық Стирлингширде Карон аңғарының суқоймасы, Кампси Феллз, Килсит және Гаргуннок таулары орналасқан, ал Леннокстаун және Килсит сияқты ірі қалалар оңтүстік шекарасы мен A891/A803 тас жолдары бойында таралып жатыр. Милнгави (1891 жылы Дунбартонширге қосылған) маңындағы округтің оңтүстік-батыс бөлігі Үлкен Глазго агломерациясына жақын орналасқан және Бёрнкрукс, Килманнан, Карбет, Крейглиан, Демброк, Мугдок, Мугдок/Крейгмадди және Бардоуи сияқты бірнеше шағын суқоймалары мен көлдерді қамтиды. M80-нен шығысқа қарайғы аймақ көбінесе тегіс және округ халқының көп бөлігі осы жерде шоғырланған, ал Форт шығанағы Солтүстік теңізге қол жеткізуді қамтамасыз етеді.

Көлік

Стирлингширдің автокөлік жолдары желісінің көп бөлігі, халық ең көп шоғырланған округтің шығыс үштен бірінде орналасқан; оларға солтүстік-оңтүстік бағытында жүретін және Стирлинг пен Денниді Камбернаулдқа қосатын M80 және шығыс қалаларын Эдинбургпен байланыстыратын M9 кіреді. Әртүрлі А жолдары Стирлингширдің орталық бөлігін айналап өтеді, ал округтің қалған бөлігіне B жолдары қызмет көрсетеді. Сан алуан паромдар жолаушыларға қашықтағы батыста Лох-Ломонд көлінен өтуге мүмкіндік береді, ал қашықтағы шығыстағы Кинкардин көпірі Файф және Клэкманнанширге қатынауды қамтамасыз етеді. Округтің тек шығыс үштен бірі ғана теміржолмен байланысқан, бірақ Милнгави теміржол станциясы алғаш салынғанда Стирлингширдің оңтүстік-батысында орналасқан еді, 1891 жылы Данбартонширге берілді. Шығыстағы теміржолдар аталған қалаларды бір-бірімен және Эдинбург, Глазго, Камбернаулд және Перт қалаларымен байланыстырады.

Құрлық аудандары

1930 жылы округтің құрлық аймағы (бургтардан тыс бөлігі) сегіз ауданға бөлінді. Бұл аудандар 1975 жылы таратылды.
Орталық №1
Орталық №2 (Денни, Дюнипасс және Килсит аймақтары)
Шығыс №1 (Эйр және Ларберт приходтары)
Шығыс №2 (Фолкерк және Саламаннан)
Шығыс №3 (Полмонт және Мюравонсайд приходтары)
Батыс №1
Батыс №2
Батыс №3 (Балдернок, Кампси, Стратблейн)

Қалалар мен ауылдар

Шотландия тіркелімдерінде, Жер тіркелімінде көрсетілген Стирлингширдегі кейбір қалалар. Бұл шекаралар 1983 жылға дейін сақталды, содан кейін 1975 жылы құрылған жергілікті басқару аймақтары мен аудандары негізінде жаңа сайлау округтері құрылды.

Атақты тұрғындар

Мишель Уотт, телешоу жүргізушісі, жазушы және интерьер дизайнер.