Кіріспе

Dungeons & Dragons ойынындағы ойдан шығарылған монстр. Көзі көп монстр – Dungeons & Dragons фантастикалық роликті ойынындағы ойдан шығарылған монстр. Ол үлкен ауыз, ортадағы жалғыз көз және күшті сиқырлық қабілеттері бар көптеген кішкентай көз сабақтарымен жүзетін еттен тұрған шар ретінде бейнеленеді. Көзі көп монстр 1975 жылдан бері ойынның барлық нұсқаларында кездесетін Dungeons & Dragons монстрларының бірі. Көзі көп монстрлар әртүрлі Dungeons & Dragons анықтамалықтарының мұқабасында, соның ішінде бесінші басылымдағы Monster Manual-да қолданылған.

Жариялану тарихы

Басқа көптеген Dungeons & Dragons монстрларынан өзгеше, көрермен (beholder) D&D үшін түпкілікті жасалған, себебі ол мифологиядан немесе басқа да әдебиеттен алынған ешқандай жаратылысқа негізделмеген. Роб Кунцтің інісі Терри Кунц көрерменді (beholder) ойлап тапты, ал Гэри Гигакс оны басылымға дайындап, толық сипаттады.

Dungeons & Dragons (1974-1976)

Көрермен алғаш рет 1975 жылы шыққан Dungeons & Dragons қосымшасы Greyhawk-пен таныстырылды және оның мұқабасында бейнеленген (төмендегі бөлімде көрсетілгендей). 1991 жылы ол Dungeons & Dragons Rules Cyclopedia-да пайда болды.

Advanced Dungeons & Dragons 1-шы басылымы (1977-1988)

Advanced Dungeons & Dragons 1-ші басылымының жарық көргенімен бірге, көз (beholder) 1977 жылғы Monster Manual-дың бірінші басылымында пайда болды, онда ол көбінесе жер астында кездесетін, жеккөруші, агрессивті және ашкөз шар тәрізді монстр ретінде сипатталған. Эд Гринвуд пен Роджер Э. Мур "Көздің экологиясы" ("The Ecology of the Beholder") атты мақаланы жазды, ол Dragon журналының 76-шы нөмірінде (1983 жылғы тамыз) жарияланды.

Advanced Dungeons & Dragons 2-шы басылымы (19891999)

Екінші басылымның Advanced Dungeons & Dragons қосымшалары, әсіресе Spelljammer кампаниясының материалдары, осы классикалық жаратылыстардың қоғамдық құрылымы мен мәдениеті туралы толыққанды мәліметтер берді. Көрермендер (Beholders) Spelljammer әлемінде маңызды рөл атқарады, ал Spelljammer: AD&D Adventures in Space кампаниялық жинағында олардың көптеген түрлері мен туысқан жаратылыстары ұсынылған. Ол сондай-ақ Монструс Компендиумының бірінші томында (1989) және Монструс Мануалда (1993) қайта басылды. I, Tyrant (1996) кітабы және оған қоса жүретін Monstrous Arcana модульдер сериясы көрермендерді одан әрі дамытады. I, Tyrant – көрермендерге арналған қосымша, ол олардың тарихы, діні, мәдениеті, қоныстары және мінез-құлқы сияқты мәселелерді кеңейте отырып, көрермендер туралы бұрыннан белгілі ақпаратты толықтырады. Көрермендердің (Beholder) өзге түрлеріне деген шектен шыққан ұждақсыздығы (ксенофобиясы) Jim Holloway көрермендердің ғарыш кемесінің бірнеше эскизін ұсынғаннан кейін пайда болды, ал Jeff Grubb олардың барлығын сақтап, дизайндағы айырмашылықтарды түсіндіру үшін осы ксенофобияны пайдаланды.

Dungeons & Dragons 3.0 басылымы (20002002)

Dungeons & Dragons-тың үшінші басылымында Beholder 2000 жылғы Monster Manual кітабына, осы басылымның кеңейтілген монстр статистикасымен қоса кірді. Beholder-дің түрлері 2001 жылғы "Monstrous Compendium: Monsters of Faerûn" кітабында кездеседі. 2002 жылғы Epic Level Handbook құралында Beholder мен айқай-шудың болжамды ортақ ата-бабасы – Gibbering Orb таныстырылды.

Dungeons & Dragons 3.5 басылымы (2003-2007)

Көрермен 3.5 нұсқасының (2003) қайта қарастырылған Монстр нұсқаулығында пайда болады. Ақыл куәсі – 2003 жылдың 14 тамызында Wizards of the Coast веб-сайтында жарияланған, негізгі жаратылыс ретінде көрерменді пайдаланатын жартылай иллитид үлгісінің мысалы болды. Көрермен "Ақымақтың иелері: Аберрациялар кітабы" (2005) кітабында жеке тарауға ие болады.

Dungeons & Dragons 4-шы басылымы (2008-2014)

Dungeons & Dragons төртінші басылымының жарық көргенімен, көрермен осы басылымның (2008) «Монстрлар нұсқаулығында» қайтадан пайда болды, оның ішінде жалынды көзі мен тиран көзі де бар. Көргіштің түрлері «Монстрлар нұсқаулығы 2» (2009) және «Монстрлар нұсқаулығы 3» (2010) нұсқаларында да кездеседі.

Dungeons & Dragons 5-ші басылымы (2014 қазіргі уақытқа дейін)

Көрермен, 5-ші басылымдағы "Есімдер кітабында" (2014) күшті өлі емес өлім тираны және тағы бір көрерменмен бірге пайда болады. Бұған қоса, кітаптың кейінірек зомбилер бөлімінде зомби көрермен де кездеседі. "Volo's Guide to Monsters" (2016) көрермендер мәдениеті туралы толыққанды мәлімет береді және өлім сүйегі, гаут және газер көрермен туыстарының статистикасын қамтиды. Жарым-жартылай иллитид сана куәсі де осы кітапта кездеседі. "Xanathar's Guide to Everything" (2017) кітабында Ксанатар деп аталатын көрерменнің көзқарасынан жазылған түрлі жазбалар бар. Ксанатар сонымен қатар "Waterdeep: Dragon Heist" (2018) оқиғалық модуліндегі батырлар қарсы тұра алатын зұлымдардың бірі болып табылады.

Сипаттама

Көрермен – алдыңғы жағында үлкен тісті аузы және бір көзі бар, ал жоғарғы жағында көптеген иілгіш көзсабалары бар, қалықтап жүзетін шар тәрізді денеден тұратын ерекше жаратылыс. Оны хитинді қабықшалар қорғайды. Көрерменнің әр көзі әртүрлі сиқырлық қабілетке ие: басты көзі сиқырға қарсы конус проекциялайды, ал қалған көздері сиқырлық қабілеттерге ие (заттарды жою, етті тасқа айналдыру, ұйқыға шақыру, заттардың немесе тірі жандардың қозғалысын баяулату, жануарларды баурап алу, адамдарды әуелете алу, өлімге жеткізу, қорқыныш тудыру, заттарды көтеру және ауыр жарақаттар келтіру). Көрерменнің көптеген түрлері бар, мысалы, "көзбен бақылаушылар", "көрнекілер", "тереңдік көздері", "ескі шарлар", "ұя аналары" және "өлім тирандары". Сонымен қатар, кейбір сирек кездесетін көрермендер көздерін стандартты емес сиқырлық қабілеттер үшін пайдалана алады; мұндай мутант көрермендер көбінесе өз тектілерінен өлтіріледі немесе қуғынға түседі. Сиқыршылар сияқты сиқыр қолдануға ниеттенген көрермендер көзсабаларын пайдаланудан бас тартып, орталық сиқырға қарсы көзін жояды, осылайша бұл көрермен сиқыршылары дереу оқшауланып қалады. Төртінші нұсқада көрерменнің әртүрлі түрлері әртүрлі сиқырлық қабілеттерге ие. Жалынды көздерде тек қорқыныш, от және телекинез сәулелері бар; мұзды көздер де сондай, тек отты мұзбен алмастырады. Көз тираны көрермені дәстүрлі көрерменнен көп өзгешеленбесе де, өлім сәулесі бірден өлтірудің орнына, үнемі жалғасатын некроздық зақым келтіреді, ал жою сәулесі нысанын автоматты түрде өлтірмейді. Басқа көрермен түрлерінің әрқайсысының өзіндік қабілеттері бар. Бұл нұсқада көрерменнің орталық көзі енді сиқырды жоймайды, оның орнына құрбанын шатастырады немесе оған осалдық тудырады. Spelljammer кампаниясындағы көрермендер өлімге әкелетін неогилер мен садистік иллитидтер сияқты жиі кездесетін қарсыластар. Дегенмен, оларды жабайы кеңістіктегі ең қауіпті фракцияға айналуға кедергі келтіретін бір нәрсе бар: көрермендер генетикалық тазалық үшін ксенофобиялық азаматтық соғысқа тартысқан. Көрермен нәсілінде көптеген айырмашылықтар бар, кейбір түрлерінің терісі тегіс, ал басқаларының хитинді қабықшалары бар. Басқа да көзге түсетін айырмашылықтарға жылан тәрізді көзсабалары немесе қабықшалы буындар жатады. Кейбір өзгерістер, мысалы, орталық көздің мөлшері немесе тері түсінің айырмашылықтары сияқты, шамалы болып көрінеді. Әр көрермен ұлты өзін нағыз көрермен нәсілі деп санайды және басқа көрермендерді жойылмалы жағымсыз көшірмелер деп қарастырады. Жабайы кеңістіктегі жалғыз көрермендер көбінесе тірі қалған қашқындар болып табылады, олардың ұясы жойылған немесе қандай да бір мутациясы болғандықтан қуылғандар. Ең танымал жалғыз көрермен – Брал тасында бармен болып жұмыс істейтін Үлкен Луиджи. Көрермендер көптеген түрлі кемелерді пайдаланады. Кейбір кемелерде қақпақ бар, ал басқаларында қару-жарақ жоқ. Барлық көрермендер кемелері көзсабаларын 400 метрлік сиқырлы энергия сәулесіне шоғырландыруға мүмкіндік береді. Бұл кемелер "орбус" (көпше түрі "орби") нәсілінің көрермендерімен қуатты және басқарылады, олар артта қалған, альбинос және шайқаста өте әлсіз.

Эберрон

Эберрон кампаниясы аясында, дайлкірлердің шабуылы кезінде көрермендер тірі артиллерия ретінде пайдаланылды, олар көздерінің қорқынышты күшін қолданып, бүкіл гоблин әскерлерін қиратты. Көрермендер табиғи түрде көбеймейді және өздеріне тән мәдениет құрмайды – олар дайлкірлердің өлмейтін қызметшілері ғана. Көбісі әлі де өздерінің шеберлеріне қызмет етуді жалғастырады, аберрациялардың жер астындағы бекіністерін басқарады немесе Төмендегі Аждаһаның түрлі культтарының жасырын басшылары болып табылады. Басқалары жеке өмір сүріп, құпияларды зерделейді немесе әлемді зерттейді. Мұндай жалғыз көрермендер адамзат қоғамдарын манипуляциялай алады, бірақ олардың іс-әрекеттері көбінесе жеке билікке ұмтылыстан тумайды. Төмендегі Аждаһа культының мүшелері осы жаратылыстар үлкен күштің көзі ретінде жұмыс істейді деп сенеді. Кейбіреулері олардың Белаширраға, қуатты дайлкірге, сондай-ақ Көздердің Иесіне қызмет ететінін айтады. Басқалары көрермендердің Ксориаттың өзінің көздері екенін мәлімдейді – олар дайлкірлерге қызмет етеді, бірақ олар дене пішінін өзгертушілерден де зор әрі қорқынышты күшке жол ашатын арналар болып табылады.

Түрлері мен туыстары

Көрерменнің түрлері мен оларға қатысты жаратылыстар туралы ақпарат Dungeons & Dragons басылымдарында жарияланды. АтауыСипаттамасыКөз Тираны 10 көзді сабақтары бар стандартты көрермен, оның ішінде Сиқырлы Жәндік, Сиқырлы Адам, Өлім, Ыдырау, Тасқа Айналу, Ауыр Жарақаттар, Телекинез, Ұйқы, Баяу және Қорқыныш сияқты қабілеттері бар, ал орталық көзі сиқырға қарсы конус шығарады. Елдегі Шарық: Құрметті көрермендердің жүздегенінің бірінде туылатын, дәстүрлі көрерменнің сирек кездесетін, күшті және үлкен түрі; диаметрі шамамен 15 фут. Бұл жаратылыстар өте ұзақ өмір сүреді және дәстүрлі көрермендерден де күшті. Елдегі Шарықтар құпия сиқырда шебер, бірақ Көрермен Сиқыршылары сияқты емес (егер олар сондай болмаса). Ұя Анасы: Бұл елдегі шарықтардан да сирек кездеседі. Ұя Аналары, сондай-ақ Соңғы Көз Тирандары деп те аталады, әйел емес, басқа көрермендер сияқты гендерлік бейтарап. Олардың аты басқа көрермендерге сиқырлы түрде билік ету қабілеті бар екендігінен туындайды. Ұя Аналарында көзді сабақтар жоқ, бірақ олардың сиқырлы көздері жаратылыстың денесіндегі қалпақтармен қорғалған, сондықтан оларды кесіп тастауға болмайды. Орталық көзде 15 өмірлік ұпай бар. Ұя Аналарының көздері Сиқырлы Жәндік, Сиқырлы Адам, Ыдырау, Ұйқы, Қорқыныш, Өлім Саусағы, Тасқа Айналу, Баяу, Телекинез және Ауыр Жарақаттар тигізу қабілеттерін пайдалана алады. Орбус: Бұл генетикалық жолмен өсірілген немесе стандартты көрерменнің тоқыраған және жетілмеген түрі. Ол тек Spelljammer кампаниясындағы Тиран кемелерінің борттарында ғана кеңістікте кездеседі. Байқаушы: Байқаушының денесі шар тәрізді, диаметрі шамамен 6-7 фут, қатты, хитинді қабықпен жабылған. Қабығы қызғылт-қызғылт түстес, кейбір жерлерінде қалыңдығы 2-3 дюймға жетеді. Көрермендерден айырмашылығы, байқаушылардың төменгі жарты шарында біркелкі орналасқан үш аузы және экваторында біркелкі орналасқан үш негізгі көзі бар. Арқалық бетін айналдыратын сабақтағы алты кішкентай көз. Байқаушылар өздерінің денелерін туа біткен левитация қабілеті арқылы ұстап тұрады. Байқаушының аузы күшті, кері тартылатын сабақтардан тұрады, олар негізгі денеден 5 футқа дейін жетеді. Жаратылыстың әрбір басты көзі телекинетикалық күш сәулесін шашып шығарады. Байқаушылардың күшті көздері - бұл Шынайы Көру сиқырына тең, бірақ жәндік көзбен қарап, туралауды анықтай алмайды. Бұл дегеніміз, оларды көзге көрінбеушілікпен немесе арманмен алдауға болмайды. Байқаушылар сондай-ақ күшті телепатиялық және психокинетикалық қабілеттерге ие күшті псионистер. Байқаушы әдетте өзінің сиқырлы қабілеттеріне сенеді, бірақ олар сәтсіз болса немесе шабуыл жасаудың неғұрлым жұмсақ әдісі қажет болса, ол ақыл-ой шабуылдарына түседі. Байқаушылар телепатиялық шабуылдарды психікасы жоқ жаратылыстарға қарсы тәжірибеден өткізуді ұнатады және ақымақ қарсыластың психикасын тұрақты түрде бұзудан шайтандық ләззат алады. Тексеруші: Тексерушілер - сиқырлы заттардың күшін арттыру, зерттеу және жасаумен айналысатын ғалымдар мен клерктер. Олар кез келген артефакті мен құралдарды адамдар сияқты пайдалана алады және бір мезгілде төрт затты қолдана алады. Тексеруші - бұл 4 фут диаметрлі сфера, орталық көзі жоқ және тек төрт кішкентай көзі бар, әрқайсысы антеннаның соңында, сфераның үстіне орнатылған. Олардың қарынша бетінде бір кішкентай, лампреяға ұқсас аузы бар. Ауызды төрт көп буыны бар аяқ-қолдарымен қоршап, тұтқалы төсектерге аяқталады. Тексерушінің нағыз күші олардың дүниені және сиқырлы заттарды басқарудағы талантында және сиқырлы заттарды қолданудағы қабілетінде жатыр. Көптеген сарапшылар шайқаста қажет болған кезде қолданатын сиқырлы таяқтардың жинағын сақтайды, бірақ мүмкіндігінше ұшуды артық көреді, көрермендер үйірінің арсеналын сақтауға тырысады. Тексерушіде 4 көзді сабақтары бар, олар: Ұлғайту немесе Азайту, Анықтау немесе Аңыз, Түрін Ауыстыру (тастың пішіні сияқты, бірақ барлық түрдегі сиқырлы емес, тірі емес материалда жұмыс істейді) және Сиқырлы Айналу Сақинасы ретінде Сиқырлы Шашы. Лензашы: Лензашының бес аяқты, теңіз жұлдызы тәрізді маймыл тәрізді денесінің көкірек жағында орналасқан бір көзі бар. Көздің астында тісті, тісті жауы бар. Бес аяқтың төртеуі үш саусақ, екі бас бармақ, тырнақпен аяқталады. Бесінші аяғы, дененің үстіне, тұтқаға ұқсас, қамшы тәрізді ұшқыш. Оның хитини жұмсақ, қысқа, ұшқыр тәрізді түктері көп. Ленсмендер - құралдар мен қару-жарақтарды ұстауға арналған киім-кешектің кез келген түрін киетін жалғыз туыстар. Олардың сүйікті қарулары - қос баслы та...

Қабылдау

Аркейн журналының бір рецензенты көрерменді: "11 көзі бар, параноид, ксенофоб, тірі жануарларды ұнататын және сиқырмен қауіпті" деп сипаттады. Суретші Крис Хагерти көрерменді "сізге қарап тұрып, сиқырлы көздерінің күшімен жоқ ететін жаратылыс" деп атады. "Wizard" журналының ең зұлым 100 кейіпкерінің тізімінде көрермен 99-шы орынды иеленді. io9 сайтынан Роб Брикен көрерменді ең есте қаларлық D&D монстры деп атады. SyFy Wire 2018 жылы оны "Dungeons & Dragons-тың ең қорқынышты және ұмытылмас монстрларының" бірі деп атады, сондай-ақ: "Көрермендер – Dungeons & Dragons-тың танымал монстры және мүмкіндігінше олармен бетпе-бет кездесуден сақтану керек" деді. Көрермен (гаут) Dungeons & Dragons For Dummies авторының пікірінше, орта деңгейдегі ең жақсы он монстрдің арасында алтыншы орынды иеленді. Авторлар нағыз көрерменді ойынның танымал жаратылысы ретінде сипаттады: "Сиқырлы сәулелерді шашатын, сыртқа шығып тұрған кішкентай көздері бар, ұшып жүретін алып көзден артық қандай фантастикалық нәрсе бар?" Гаут туралы авторлар былай деді: "Оның батырлар тобына түрлі зақымдар келтіру қабілеті, олар нағыз көрерменмен күрескенше теңдесі жоқ". Envoyer журналы көрерменді қорқынышты жаратылыс деп атады, ол 3-ші басылымдағы Monster Manual-да дұрыс көрсетілген, ал бұрынғы суреттерде ол "көптеген көздері бар, жұмсақ қызғылт допқа" ұқсаған. Ричард В. Форест "Әдеби және кинематографиялық монстрлардың Эшгейт энциклопедиясында" көрерменнің сиқырды қолданатын кейіпкерлерге қарсы тұру үшін жасалғанын және оның әмбебаптығының арқасында бүкіл партия үшін қауіпті қарсылас болатынын айтты. Филип Дж. Клементс көрерменді "ойынның танымал монстрларының" бірі деп санады, ал Backstab шолушысы Филипп Тессьер оны "D&D классикасы" деп атады. Witwer және тағы басқалар көрерменді "танымал", "брендтің таңбалық жануары" және "ойынның ең қорқынышты және қауіпті монстрларының бірі" деп санады. Көрермендер Final Fantasy ойынының түпнұсқа жапондық нұсқасында бос және қайта келетін монстр ретінде пайда болды, бірақ TSR компаниясымен авторлық құқық мәселелерін болдырмау үшін Солтүстік Америкадағы нұсқасында "Evil Eye" деп аталды және қайта құрылды. Final Fantasy сериясының қазіргі нұсқалары монстрды дизайны мен аты қатты өзгертілген күйде пайдалануды жалғастыруда. Көрермендер 1999 жылғы Heroes of Might and Magic III видеоойынында жалданатын бірлік ретінде пайда болады. Жаңартылғаннан кейін бұл бірліктер "Evil Eyes" деп аталды. "Футурама" сериалының "How Hermes Requisitioned His Groove Back" эпизодында Орталық бюрократияны күзетіп тұрған көрермен бейнеленген. Ол 11-ші дәрежедегі бюрократ, ол Planet Express командасынан жұмыста ұйықтағанын басшысына айтпауын өтінеді. Ол "Lethal Inspection" эпизодында да камео түсірді, әлі де Орталық бюрократияда жұмыс істеп жүр. Enter the Gungeon ойынында "The Beholster" деп аталған көрерменнің пародиасы Dungeons & Dragons-қа көптеген сілтемелерді қамтитын инди-ойын. Goblin Slayer сериясында "Алып көз шары" (аниме 8-ші эпизоды және манганың 5-ші томы) көрерменге өте ұқсас, ыдырау және сиқырды жою қабілеттерімен. 2020 жылы Pixar Animation Studios студиясының "Onward" фильмінде көрермен пайда болады. Фильмнің титрлерінде Wizards of the Coast компаниясына көрермен мен желатиндік кубты пайдалануға рұқсат бергені үшін алғыс айтылады. MMORPG Tibia ойынында қазір "Bonelords" және "Elder Bonelords" деп аталатын монстрлар 1998 жылдың 20 мамырында ойынға енгізілгеннен бастап, 2010 жылдың 23 тамызында шыққан шағын жаңартуға дейін "Beholders" және "Elder Beholders" деп аталды. Tibia веб-сайтындағы жаңалықтарда Cipsoft GmbH компаниясы бұл өзгерістің "Тибия жағалауына кенеттен келген" "бауыздар мен айдаһарларға толы алыс патшалықтың жағалауындағы сиқыршылардың" араласуына байланысты болғанын хабарлады.