Кіріспе

микроскопқа арналған слайд
Микроскопқа арналған слайдтағы боялған қан

Қан тамшысы, перифериялық қан тамшысы немесе қан жағындысы – шыны микроскопқа арналған слайдқа жайылған жұқа қан қабаты, содан кейін әртүрлі қан жасушаларын микроскоп арқылы қарап тексеруге мүмкіндік беретіндей боялады. Қан тамшысы гематологиялық (қан) ауруларды зерттеу үшін және безгек, филяриаз сияқты қан паразитін анықтау үшін күнделікті қолданылады.

Дайындық

Қанды сылау үшін слайдтың бір шетіне қанның бір тамшысы салынып, қанды слайдтың ұзындығы бойына тарату үшін тарату слайды қолданылады. Мақсаты – жасушаларды санап, ажыратуға жететіндей, бір-бірінен жеткілікті қашықтықта орналасқан жасушалардың бір қабатты аймағын жасау. Бұл бір қабатты аймақ, тарату слайды қанды алға тартқанда пайда болатын "қауырсынды жиекте" табылады. Слайд ауада кептіріледі, содан кейін қанды метанолға қысқа уақытқа батырып, слайдқа бекітеді. Фиксатор – жақсы бояу және жасушалық ерекшеліктерді көрсету үшін өте қажет. Бекітілгеннен кейін жасушаларды бір-бірінен ажырату үшін слайд боялады. Медициналық зертханаларда қанды үнемі талдау әдетте Райт, Гимза немесе Диф Квик сияқты Романовский бояуларымен боялған қан жағмаларында жүргізіледі. Райт-Гимза комбинациясы да жиі қолданылады. Бұл бояулар ақ қан жасушалары, қызыл қан жасушалары және тромбоциттердегі аномалияларды анықтауға мүмкіндік береді. Гематопатологтар қан ауруларын ажыратуға көмектесетін арнайы бояуларды да жиі пайдаланады. Бояудан кейін бір қабатты микроскоп арқылы 1000 есеге дейін үлкейтіп қаралады. Жеке жасушалар қарастырылады, олардың морфологиясы сипатталып, тіркеледі.

Клиникалық маңызы

Қан жағындысын қарау әдетте толық қан анализімен бірге жүргізіледі, бұл аномальды нәтижелерді зерттеу немесе автоматтандырылған анализатор сенімсіз деп белгілеген нәтижелерді растау үшін жасалады. Қызыл қан жасушаларының пішіні, мөлшері және түсін микроскоп арқылы қарау анемияның себебін анықтауға көмектеседі. Темір тапшылығынан туындаған анемия, дүрсілі анемия, мегалобластық анемия және микроангиопатиялық гемолитикалық анемия сияқты аурулар қан жағындысында ерекше өзгерістерге алып келеді. Ақ қан жасушаларының сапалық бұзылыстары, мысалы, уытты грануляция да қан жағындысында көрінеді. Заманауи толық қан анализаторлары ақ қан жасушаларының автоматты дифференциалын жүзеге асыра алады, бірақ олардың жетілмеген және аномальды жасушаларды ажырату қабілеті шектеулі, сондықтан қан жағындысын қолмен қарау жиі қажет болады. Қан жағындысын қарау малярия және бабезиоз сияқты кейбір паразиттік инфекцияларды диагностикалаудың басты әдісі болып табылады. Сирек жағдайларда, қан жағындысында ауыр сепсиспен ауыратын науқастарда бактериялар көрінуі мүмкін.

Малярия

Малярияны анықтаудың ең қалаулы және сенімді әдісі – қан тамшыларын микроскоппен қарап тексеру, себебі төрт негізгі паразит түрінің әрқайсысының ерекше белгілері бар. Дәстүрлі түрде қан тамшыларының екі түрі қолданылады. Жұқа тамшылар әдеттегі қан жағмаларына ұқсас және паразит пішіні осы дайындықта жақсы сақталуына байланысты түрлерді анықтауға мүмкіндік береді. Қалың тамшылар микроскопистке қанның үлкен көлемін тексеруге мүмкіндік береді және жұқа жағмадан шамамен он бір есе сезімтал, сондықтан инфекцияның төмен деңгейін анықтау қалың тамшыда оңай, бірақ паразит пішіні бұрмаланғандықтан түрлерді ажырату қиын болуы мүмкін.