Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жаңа Зеландия армиясының құрамы

Жаңа Зеландияның 2-ші дивизиясы, бастапқыда Жаңа Зеландия дивизиясы деп аталған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жаңа Зеландия әскери күштерінің (Жаңа Зеландия армиясының) жаяу әскер дивизиясы болды. Дивизияның көп бөлігін генерал-лейтенант Бернард С. Фрейберг басқарды. Ол Грекияда, Критте, Батыс Шөлде және Италияда шайқасты. Батыс Шөлдегі науқанда дивизия Эль-Аламейннің екінші шайқасында неміс және итальяндық күштерді жеңуде және британдық 8-ші армияның Туниске шабуылында маңызды рөл атқарды. 1943 жылдың соңында дивизия Италияға ауыстырылды, Италияның Адриатикалық жағалауындағы 8-ші армияның науқанына қатысты, ол жыл соңында тоқтап қалды. 1944 жылдың басында дивизия Жаңа Зеландия корпусының ядросын құрады, Монте-Кассинодағы Густав сызығын бұзуға бағытталған екі шайқаста сәттілікке жете алмады. 1944 жылы дивизия Италиядағы Готика сызығындағы шайқастарға қатысты және 1945 жылғы көктемгі одақтастардың шабуылына қатысты, бұл Италиядағы неміс күштерінің мамыр айында капитуляциясына әкелді. Жаңа Зеландияға оралғаннан кейін, дивизияның қайта ұйымдастырылған бөлімдері 1945 жылдан бастап Жапониядағы оккупациялық күштердің құрамына кірді.

Құрылу

1939 жылы қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Жаңа Зеландия экспедициялық күштерді жіберуі керек деп шешілді. Алғашқыда үш әскери округтің әрқайсысынан бір батальоннан тұратын «арнайы күш» құру жоспарланған, бірақ кейін талап дивизия деңгейіне дейін көтерілді. Британ армиясының генерал-майоры Бернард С. Фрейберг, Жаңа Зеландиямен байланысы тығыз болғандықтан, Бас қолбасшы болып тағайындалды. Бұл күш 2-ші Жаңа Зеландия экспедициялық күші (2NZEF) деп аталды, ал дивизия бастапқыда Жаңа Зеландия дивизиясы ретінде танылды. 2NZEF штабы және 4-ші жаяу әскер бригадасы бірінші эшелон ретінде қаңтарда Жаңа Зеландиядан шығып, 1940 жылғы 12 ақпанда Мысырға қонды. Италияның соғысқа қатысуына байланысты екінші эшелон, 5-ші жаяу әскер бригадасы, Ұлыбританияға бағытталды және британдық VII корпусына қосылды. Жеке құрамдардан қосымша 7-ші бригада құрылып, жаугершілікке қарсы қорғаныс күшейтілді. Үшінші эшелон, 6-шы жаяу әскер бригадасы, 1940 жылғы 27 қазанда Мысырға келді. Дивизияның толық жиналуы екінші эшелонның Ұлыбританияда қажеттілігі болмағаннан кейін, келесі наурыз айында Мысырға келген соң аяқталды. Дивизия 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін британдық Сегізінші армия құрамында болды және Грекия шайқасында (1941 жылғы наурыз-сәуір), Крит шайқасында (1941 жылғы мамыр), «Крестовый» операциясында (1941 жылғы қараша-желтоқсан), Минкар-Каимде (1942 жылғы маусым), Эль-Аламейннің бірінші шайқасында (1942 жылғы шілде), Эль-Аламейннің екінші шайқасында (1942 жылғы қазан-қараша), Ливия мен Тунис (1942 жылғы желтоқсан – 1943 жылғы мамыр), Сангро (1943 жылғы қазан-желтоқсан), Монте-Кассино шайқасында (1944 жылғы ақпан-наурыз), Орталық Италияда (1944 жылғы мамыр-желтоқсан) және Адриатика жағалауында (1945 жылғы сәуір-мамыр) шайқасты.

Грекияны қорғау

1941 жылдың наурыз айында дивизия Грекияға британдық және австралиялық күштерге күтілетін неміс басқындығынан елді қорғауда көмектесу үшін жөнелтілді. Жаңа Зеландиялықтар австралиялық және британдық күштермен бірігіп, генерал-лейтенант сэр Генри Мэтленд Уилсон басқаратын "W Force" құрамына кірді. Тікелей операциялық қолбасшы австралиялық генерал-лейтенант Томас Блэй болды, оның I австралиялық корпусының штабы, қысқа мерзімге Anzac корпусы деп аталып қайта жаңарды. 6 сәуірде немістер Грекия шайқасын бастартып, шабуылға көшті. Олар британдық және достас күштерін жеңіп, 6 сәуірге дейін оларды Критке және Египетке шегінуге мәжбүр етті. Жаңа Зеландияның соңғы әскерлері 25 сәуірге дейін материктік Грекияны эвакуациялады, бұл шайқаста 291 адам қаза тапты, 387 адам ауыр жарақат алды және 1826 адам тұтқынға түсті.

Крит шайқасы

Жаңа Зеландияның 2-дивизиясының көп бөлігі материктік Грекиядан Критке эвакуацияланғандықтан, олар Критті неміс шабуылдарынан қорғауға тікелей қатысты. Фрейберг Грекиядан эвакуациялау кезінде өте табысты болды деп есептелгендіктен, оған аралды қорғау үшін барлық одақтас күштердің басқаруы тапсырылды. Осының салдарынан Жаңа Зеландия дивизиясы оны уақытша командирінен айырды. Дегенмен, Критті қорғауға жасалған әрекет Грекияны қорғауға жасалған әрекеттей сәтсіз аяқталды. 1941 жылдың мамыр айында неміс парашютистері қонды. Көптеген шығынға ұшырағандарына қарамастан, немістер Крит шайқасында одақтас күштерден басымдыққа ие болды. Айдың соңына қарай неміс әскері британдық және Ұлт Достастығы күштерін тағы да жеңіп алды, соның салдарынан дивизияны аралдан, тағы да ауыр қару-жарақсыз эвакуациялау туралы шешім қабылданды. Эвакуация Мысырға жүзеге асты, күштер маусым айында Александрияға жетті. Бұл бөлімнің жаудың және одақтастардың ауыр қару-жарағы мен көліктерін қолға түсіру қабілеті оларға «Фрейбергтің қырық мың ұрысы» деген лақап ат беруге себеп болды. Крит шайқасында 671 жаңа зеландиялық қаза тапты, 967 жараланды және 2180 тұтқынға алынды. Шайқас барысында Чарльз Уфэм өзінің екі Виктория кресінен біріншісімен марапатталды.

"Crusader" операциясы

Еуропадағы апаттардан кейін дивизия британдық Сегізінші армияның тұрақты құрамына енді. Ол келесі бір жарым жыл бойы Солтүстік Африка кампаниясының шешуші шайқастарында күш сынасты. 1941 жылдың 18 қарашасында дивизия "Crusader" операциясына қатысты. Жаңа Зеландия әскерлері Ливия шекарасын өтіп Киренаикаға кірді және 26 қарашада Тобрук гарнизонының британдық 70-ші жаяу әскер дивизиясымен қосылды. "Crusader" операциясы британдықтар үшін жалпы сәттілікке жетті, ал Жаңа Зеландия әскерлері қалпына келгені үшін Сирияға қайта оралды. Ливиядағы кампания Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 2-ші Жаңа Зеландия дивизиясы үшін ең көп шығын әкелген кампания болды, нәтижесінде 879 адам қаза тауып, 1700 адам жарақат алды. Алғашқыда "Жаңа Зеландия дивизиясы" деп аталған дивизия 1942 жылдың маусымынан бастап "Каскад" операциясының шатастыру жоспарының аясында және дивизияның Египеттегі базалық аймағы Маади лагері "6-шы Жаңа Зеландия дивизиясы" деп аталды.

Мерса Матрух

Сегізінші армия Газала шайқастарында жеңілгеннен кейін, Мысырға басып кіруге ұмтылған Орталық державалардың күштерін тоқтату үшін жаңа күштер жеткізілді. Жаңа Зеландияның 2-дивизиясы Сириядан Мерса Матрухқа тасымалданды. Келесі шайқаста дивизияның шегінуі 27 маусымда 21-ші танк дивизиясы дивизияның шығысына шыққанда қиын жағдайға түсті. Сол түні дивизияның 4-бригадасы неміс бекіністерін бұзып өтіп, Эль-Аламейнге қайырылды.

Ел-Аламейн

Дивизия Эль-Аламейн шайқасының екеуінде де маңызды рөл атқарды. 1942 жылдың шілдесінде Эль-Аламейннің бірінші шайқасында дивизия Эрвин Роммель басқаратын Африка корпусына қарсы түнгі шабуыл жасады. Рувейсат қырқасында немістерге қарсы түнгі шабуылдан кейін дивизияға броньдық қолдау келмегендіктен, 4-ші Жаңа Зеландия бригадасы шайқаста 3000-ға жуық адамын жоғалтып, талқандалды. Келесі күні таңертең неміс танктері Жаңа Зеландия жаяу әскеріне қарсы шабуыл жасаған кезде бұл оқиға болды. Осы шайқастағы іс-қимылы үшін Чарльз Уфэмге ВК-ға қосымша орден табысталды, ол екі рет ВК-ға ие болған үшінші адам және жауынгерлік қызметтегі алғашқы сарбаз атанды. Сондай-ақ, Рувейсатта 22-ші батальонның сержанты Кит Эллиотт жараланған күйінде ротасын бес пулемет пен танкіге қарсы бір зеңбіректі жоюға және 130 тұтқынды қолға түсіруге бағыттап, шабуылды жалғастырғаны үшін ВК орденімен марапатталды. Эль-Аламейннің екінші шайқасында дивизия неміс бекіністерін бұзып, Роммельдің қанатына айналып өтті. 1942 жылдың 1-2 қарашасы аралығында британдық 9-шы броньды бригада дивизияның шабуылын қолдап, ілгерілеуі тиіс болды. Бірақ, 15-ші танк және 90-шы жеңіл дивизиялар миналық далада тоқтатты; келесі күні таңертең броньдық техникаға шабуылдар жалғасты, ол ауыр шығынға ұшырады. Дегенмен, 9-шы броньды бригаданың құрбандығы келесі сәттіліктерге жол ашты.

Тунисі

Аламейндегі жеңістен кейін 8-армия Ливия арқылы батысқа қарай Эл-Агеилаға қарай жылжыды. Осы кезеңде генерал-лейтенант Бернард Монтгомери, 1942 жылдың тамызынан бері 8-армияның қолбасшысы, өте созылған жабдықтау желісінің тудырған қиындықтарына байланысты салыстырмалы түрде шағын алдыңғы күшті сақтап тұруға мәжбүр болды. Сондықтан Жаңа Зеландия дивизиясы Бардияда резервте қалды. Эл-Агейла шайқасында Жаңа Зеландия дивизиясы, екі дивизияның майдандық шабуыл жасауына қолдау көрсету үшін, танкілермен бірге алға жылды. Шайқас 11 желтоқсан түнінде басталды. Күштерін сақтап қалуды көздеген Роммель 12 желтоқсанда Буаратқа қарай шегінуді бастады. Содан кейін дивизия 8-армияның сол флангын құрады және 16 желтоқсанда шегініп келе жатқан жауынгерлерді тұзаққа түсіру мүмкіндігіне ие болды. Бірақ дивизияның әскерлері созылып, танкіге қарсы құралдары болмады. Сондықтан 15-ші тандық дивизия шегіну жолын қамтамасыз ете алды. Nofaliya тұсында шегініп келе жатқан жауынгерлердің артына өтуге жасалған тағы бір сәтсіз әрекет болды. Содан кейін дивизия қаңтардың басына дейін Нофалия аймағында резервте тұрды, кейін Буарат арқылы соңғы шабуылға қатысуға және Триполиге қарай ілгерілеуге бұйрық берілді. Операция 15 қаңтарда басталды; алайда, шеберлікпен кешіктіру тактикасы жауынгерлерге жақсы тәртіппен шегінуге мүмкіндік берді. 8-армия Триполиге 23 қаңтардың таңында енген кезде, қаланың қорғаушылары қашқан еді. Триполи түскеннен кейін 8-армия Тунис шекарасындағы Марет қорғаныс желісіне жетті. Маретте жауынгерлердің қорғанысын бұзуға жасалған сәтсіз әрекеттен кейін Жаңа Зеландия дивизиясы Жаңа Зеландия корпусын құру үшін күшейтілді, оның мақсаты – жауынгерлердің негізгі қорғанысын айналып өту үшін Тебага аңғары арқылы сол флангадан шабуыл жасау еді. Шабуыл 21 наурызда басталды және төрт күннен кейін аңғардың кіреберісі бақылауға алынды, бірақ бұзылым жасалмады. Тебага аңғарына британдық X корпусының қосымша күштері жіберілді және операцияның жалпы басқаруы X корпусының қолбасшысы Брайан Хорроксқа берілді. 26 наурызда Supercharge II операциясы басталды және 28 наурызға дейін Марет желісіндегі жауынгерлер британдық 1-ші бронетанкті және Жаңа Зеландия дивизияларының қаптамалау қаупінен кері шегінуге мәжбүр болды. Supercharge II операциясы аяқталғаннан кейін Жаңа Зеландия корпусы таратылды және оның бөлімдері X және XXX корпустар арасында бөлінді. 30 наурызда Монтгомери Фрейбергке келесі хабарламаны жіберді: «Жаңа Зеландия корпусы мен 10-шы корпустың сол флангадан жасаған шабуылдарының нәтижелері үшін шын жүректен құттықтаймын. Осы нәтижелер жаудың қарсыласуын және бүкіл Марет позициясын толыққанды күйретуге әкелді. Барлық офицерлеріңізге және сарбаздарыңызға құттықтауымды білдіріңіз және олардың жасаған жұмысына қаншалықты риза екенімді айтыңыз». Дивизия 8-армиямен бірге Тунисте соғысуын жалғастырды, 7 мамырда Тунис Бірінші армияға түскенге дейін, қалған жауынгерлердің капитуляциясына себеп болды. 1943 жылы дивизия «Ферлоу көтерілісі» деп аталатын оқиғаға қатысты. Бұл «Екінші дүниежүзілік соғыс әдебиетінде көңіл жеткіліксіз бөлінген оқиға» болды, бірақ әскери тарихшы Джонатан Феннеллдің айтуынша, бұл Жаңа Зеландияның соғыс уақытындағы рөліне маңызды әскери және саяси әсер етті. Феннелл «көтерілістің» салдарынан «жаңа Зеландиялық сарбаз соғыстың екінші жартысында өзінің қызмет ету шарттарын келісе алды. Нәтижесінде 2-ші Жаңа Зеландия дивизиясы ең тәжірибелі ардагерлері жоқ ең қиын шайқастарға қатысты».

Италиялық науқан

Тунистегі Окпан күштерінің капитуляциясынан кейін 2-ші Жаңа Зеландия дивизиясы жабдықталу үшін кері тартылды және осы себепті Сицилияға жасалған одақтастардың шабуылына қатыспады. Жабдықтау процесінде 4-ші жаяу әскер бригадасы 4-ші бронетанкті бригадаға түрлендірілді. Дивизия 1943 жылдың соңында Италия кампаниясындағы шайқастарға қайта қатысты, 8-ші армияға қосылды. Дивизия қараша айында фронтқа шықты және ай соңында Сангро арқылы жасалған шабулға қатысты. Желтоқсан айында дивизия Орсоньядағы Моро өзені маңындағы шайқаста аса қатал шайқастарға қатысты. Жыл соңына қарай нашарлаған қысқы ауа райы тіпті гусеницалық көліктердің де металл жабынған жолдардан басқа қозғалысын мүмкін емес етті және маңызды жақыннан қолдау көрсету операцияларын қиындатты. Бұл, Орсоньяны басып алуға жетіспеумен бірге, одақтастарды Адриатикалық жағалаудағы шабуылды көктемге дейін тоқтатуға мәжбүр етті, себебі сол кезде аспан мен жер жағдайы жақсарады. Әскерлердің наразылықтарына жауап ретінде Жаңа Зеландия үкіметі Жерорта теңізіндегі ең ұзақ қызмет еткен әскерлерге үш айлық демалыс берді, нәтижесінде 2-ші Жаңа Зеландия экспедициялық корпусының шамамен 6000 тәжірибелі әскері, оның ішінде дивизияның үштен бірі Жаңа Зеландияға оралды. Италиядан кеткендердің көңіл-күйі жақсармады. Олар көптеген жауынгерлік қабілеті бар адамдардың маңызды мамандықтарда жұмыс істегендіктен әскери қызметке шақырылмайтынын білді. Сондай-ақ, еңбек нарығындағы жұмыс күшінің жетіспеуіне байланысты жалақы да өсті, сол себепті әскерлердің жалақысынан айырмашылық одан да жоғары болды. Соның салдарынан болған демалысқа қатысты бүлікте көптеген әскерлер Италияға оралудан бас тартты; босатылғандар мен дезертирлердің арасында демалыстан кейін шамамен 13% ғана дивизияға оралды, бұл дивизияны тәжірибелі әскерлерден айырды. Бүлік туралы ақпарат жасырылса да, Италияда қалған әскерлер жағдайды жақсы білді, бұл моральдық құлдырауға әкелді.

Монте-Кассино

Сол уақытта, Италияның орталық тау тізбегі – Апеннин тауларының арғы жағында, Сегізінші армияның батысында АҚШ-тың Бесінші армиясы да солтүстікке қарай шайқасып жатты. 1944 жылдың қаңтар айының соңына қарай Бесінші армияның Кассино массивіне жасаған шабуылдары тоқтап, «Рим үшін шайқас» да тоқтап қалды. 15-ші армия тобының қолбасшысы, генерал сэр Гарольд Александр және Бесінші армияның қолбасшысы, генерал-лейтенант Марк У. Кларк, қорғанысты бұзудың жолдарын іздеді, өйткені олардың мансабы мен беделі осы майданның табысымен тығыз байланысты болды. Бұл әсіресе Уинстон Черчилльдің Италияның соғыстың соңғы жеңісіне кілт екенін қатысты түрде талап еткен кезінде маңызды еді. Шешімнің бір бөлігі ретінде Александр 2-ші Жаңа Зеландия дивизиясын Сегізінші армияның құрамынан алып, 5-ші армия майданын нығайту үшін шағын армиялық резерв құрды. Кларк бастапқыда бұрынғы британдық Сегізінші армия дивизиясын пайдалануға еңбек етті. Америкалық болғандықтан, ол Фрейбергті, оны «примадонна» санап, «ұсақ-түйекпен қарым-қатынас жасау қажет» Армия резервінің басшысы етіп тағайындаудан да қорқыды. Кларк Фрейбергтің мол тәжірибесінің арқасында оның бұйрықтарын сұраққа түсіретіні немесе оларға қарсы шығатынынан қаушады. Оны ең көп алаңдатқан нәрсе – генерал Александрдың Жаңа Зеландия корпусын генерал-майор Джеффри Киздің АҚШ ІІ корпусының орнына қойып, «америкалықтар қаншалықты қиындықпен жеңіске жеткенін тартып алуы» мүмкін деген қорқыныш еді. Жаңа Зеландия корпусының Кассиноны басып алуға сәтсіздігі осы қорқынышты азайтты және Кларкты Жаңа Зеландия корпусына көбірек ықыласпен қарауға итерді. Александр сондай-ақ 8-ші армиядан 4-ші Үндістан жаяу әскер дивизиясын және британдық 78-ші жаяу әскер дивизиясын осы стратегиялық резервке қосты. Бұл құрама бастапқыда неміс барлау қызметін жаңылыстыру үшін «Спаджер күштері» деп аталды, ал командир генерал Фрейберг «Спаджер» деп аталды. Кейін корпус АҚШ-тың Бесінші армиясының басқаруындағы Жаңа Зеландия корпусы ретінде танылды. Алайда, Жаңа Зеландия корпусы толық штабы мен корпус әскерлерінің толық жиынтығы болмағандықтан, толыққанды корпус деңгейіне жетпеді. Бұл, негізінен, дивизияның уақытша кеңейтілуі болды, өйткені Жаңа Зеландияда корпус деңгейіндегі құраманы толыққанды жабдықтауға жеткілікті ресурстар болмады.

Кассино үшін екінші шайқас

8 ақпанда Кларк Александрға АҚШ II корпусының одан әрі шабуылға сәттіліктері болмайтынын мойындады және ол британдықтарға (және доминиондарға) Кассинодағы Ось күштерінің желісіне соңғы соққы беруге тырысуға "мүмкіндік берді". Осы кезде АҚШ VI корпусы Анциоға қонды және нығайтылған неміс әскерлерінен қатты қауіп көріп тұрды. Анцио плацдармының толықтай жойылмауы мүмкін емес еді, себебі VI корпустың үстінен жаудың үздіріспейтін әуе шабуылдары, артиллериялық оқтары мен жердегі шабуылдары жүріп жатты. Генерал Александр Фрейбергке генерал-майор Джеффри Кейстің басшылығымен АҚШ II корпусынан ауысу үшін Жаңа Зеландия корпусын дайындауға кеңес берді, сондай-ақ жаудың күшін арттырғанын және одан да күшті қарсылық күтілуі мүмкін екенін хабарлады. Фрейбергтің жоспары бастапқыда кең фланголық шабуылды қамтыды, бұл Кейстің II корпусы бұрын қолданған тәсілден ерекшеленді. Алайда, бұл фланголық маневр соңғы жоспардан алынып тасталды және Фрейберг шабуылдың американдықтардың бір ай бұрын қолданған сәтсіз бағыттары бойынша жүргізілуін талап етті. 4-индиялық дивизияның командирі генерал-майор Фрэнсис Тукер өзінің жаңа корпус командирі Фрейбергке жоспарға наразылығын білдірді, өйткені оның дивизиясы енді майдандық шабуылды бастауы керек еді. Тукер Фрейбергтің Монте-Кассинодағы монастырды алуға бейімділігін сынады, олар (француз экспедициялық корпусына қолбасшылық ететін генерал Жюиннің қолдауымен) Густав желісінің ең мықты және қорғалған бөлігін бұзуға тырысып жатқанын айтты. Оның жоспарының бір бөлігі ретінде және Тукердің шағымдарын ескере отырып, Фрейберг Кларкқа шабуылға дайындық кезеңінде монастырды бомбалау арқылы қирату керектігін талап етті. Генерал Александр бенедиктин орденінің монастырын жою өкінішті болар еді деген пікірін білдірсе де, 529 жылға дейін салынған монастырды алудың әскери қажеттілік екенін Фрейбергтің талабын қолдады. 15 ақпанда одақтас авиациясы монастырға және оның төңірегіне екі рет шабуыл жасады, біріншісі 09:30 мен 10:00 аралығында, екіншісі 10:30 мен 13:30 аралығында, барлығы 442 тонна бомба тастады. Бірақ екінші бомбалаудан кейін басталған жаяу әскер шабуылы Фрейберг пен оның 7-индиялық бригадасы арасындағы H сағаты туралы келіспеушіліктерге байланысты кешіктірілді. Сонымен қатар, дивизия командирлері негізгі шабуылдың алдында 593-ші биіктік басып алынуын талап етті. 4-индиялық дивизия оңтүстік және оңтүстік-батысқа қарай қиылысып шабуылдап, 593-ші биіктікті басып алып, содан кейін Аббатқа қарай оңтүстік-шығысқа жылжуы керек еді. 4-индиялық дивизия Жаңа Зеландия дивизиясы оңтүстік және оңтүстік-шығысқа шабуылдап, Кассино қаласын алғаннан кейін ғана Аббатқа қарай жылжитын еді. Негізгі шабуыл ақыры күн батқаннан кейін басталды, 28-ші (маори) батальонына Рапидо өзенін кесіп өтіп, Кассино қаласынан оңтүстікке қарайғы станцияны басып алып, корпустың бронетехникасын қалаға және Кассино массивінің табанына енгізу үшін плацдарм құру міндеті жүктелді. Шабуыл 21:30-да басталды. Таң атқанда неміс 10-армиясының артиллериясы 28-ші батальонның Рапидо өзені арқылы жылжуын тоқтатты және Жаңа Зеландия дивизиясы 28-ші батальонның кері шегінуін жасыру үшін барлық артиллериялық қаруларын көпір мен теміржол стансасына түтін жабу үшін пайдалануға мәжбүр болды. Шабуыл сәтсіз аяқталды, сондай-ақ 4-индиялық дивизияның 593-ші биіктікке жасаған шабуылы да сәтсіз болды.

Үшінші шайқас

14 наурыздың кешінде Жаңа Зеландия корпусының батальондарына Брэдман операциясы – Кассиноны бомбалау келесі күні мақұлданғаны туралы хабарланды. Густав сызығын бұзудың үшінші әрекеті ретінде корпус қайтадан Кассино қаласына және массивтің үстіндегі монастырға шабуыл жасады. Осы кезде екі ай бұрын Анциоға түскен АҚШ-тың VI корпусы әлі де плацдармнан шыға алмады, бірақ айдың басынан бері плацдармға жасалған қысым едәуір азайды. Кассиноға жасалған үшінші шабуыл Густав сызығын бұзу ғана емес, сонымен қатар Анциодағы VI корпустың қысымын одан әрі жеңілдету үшін неміс күштерін ыңғайластыруды көздеді. Бомбалау сағат 08:00-де басталып, 12:00-ге дейін жалғасты – бір акрға төрт тоннадан баламалы көлемде бомбалар тасталды. 12:30-да 890 артиллериялық қарудың бомбалауы басталды, ол сегіз сағатқа созылды. 6-шы Жаңа Зеландия бригадасы 19-шы бронетанкі полкінің танктерінің қолдауымен Кассино қаласына шабуыл жасап, алға басшылық етті. Сонымен қатар, 4-ші Үнді дивизиясы Хангман төбесіне жол ашуы керек болды, содан кейін монастырға шабуыл жасау жоспарланған. Келесі күні таңертең 4-ші Жаңа Зеландия бронетанкі бригадасы Лири аңғарындағы американдық танктерді алмастыруға тиіс болды, ал 7-ші Үнді жаяу әскер бригадасы және Жаңа Зеландия танктерінің шағын тобы Кавендиш жолымен (үнді инженерлері салған) Кассино беткейіндегі қарсылық ошақтарын тазалау үшін жолға шығуға тиіс болды. 6-шы Жаңа Зеландия бригадасының Кассино қаласына жасаған шабуылы бастапқыда сәтсіз аяқталды, өйткені 19-шы бронетанкі полкінің танктері қираған, үйінділер мен бомбалық кратерлерге толы жолдардан өте алмады. Танктерсіз алға жылған жаяу әскер қаладағы неміс парашютистерінің қатты атысына түсті, олардың атысы бронетехникалық бульдозерлердің танктерге жол ашуына кедергі келтірді. Танктер тоқтатылғанына қарамастан, Жаңа Зеландия жаяу әскері қаланың кейбір бөліктерін, соның ішінде стратегиялық Касл төбесін ұстады. Фрейбергтің бұйрығында 4-ші Үнді дивизиясы Касл төбесі басып алынғаннан кейін ғана Аббатқа қарай жолға шығуы керек болды, өйткені олар тауға көтерілгенде Жаңа Зеландия әскерлерінің қатарынан өтуге тиіс еді. Төбе басып алынғаны туралы хабарды жеткізуге екі сағат кетті, және қараңғы болғандықтан, Үнді дивизиясы Касл төбесін табуға тырысқанда қосымша кешігулер туды. Үнділердің Хангман төбесіне жасаған шабуылы түн ортасынан кейін ғана басталды, және жағдайды нашарлатып, қатты жаңбыр жауды. Келесі күні таңертең неміс артиллериясының шоғырланған атысы мен үй-үйден шайқас кезінде 2-ші Жаңа Зеландия дивизиясы ұстаған қаланың бөлігінде бекініп қалды, ал 4-ші Үнді дивизиясы тауға көтеріле алмады. Оларды қолдауға тиіс 20-шы бронетанкі полкі жолды тым қауіпті деп санады, өйткені көптеген серпілмелі бұрылыстар қауіпсіз емес еді. Неміс күштерінің келуі жалғасты, қаладағы және Кассино массивіндегі қорғанысты нығайтты. 16 наурызда Жаңа Зеландия дивизиясы қаладағы аумағын кеңейтуге тырысты. Бұл туралы XIV танк корпусы хабарлағандай, "қаланың оңтүстігінде жау [Жаңа Зеландия дивизиясы] біздің алдыңғы қатарлы бекеттерімізге шабуыл жасады, бірақ отпен тоқтатылды, содан кейін қолға-қол соғыс арқылы станцияны басып алды, бірақ қаланың орталығы әлі де біздің қолымызда". 19 наурыздың түстен кейін Жаңа Зеландия дивизиясы Кассино қаласында одан әрі ілгерілемейтіні анық болды. Неміс парашютистерінің шегініс желісі автомат, миномет және снайперлік атыспен берік тұрды және Жаңа Зеландия периметрін тарылту үшін қарсы шабуылдарды жалғастырды. 20 наурызға қарай Гурхалар ротасы Аббаттан 500 метр қашықтықтағы Хангман төбесіндегі 435-тармақты басып алды, бірақ неміс атысы оларды қайтадан шабуылға келмейтін позициялардан ығыстырды. Жаңа Зеландия дивизиясы теміржол стансасын және қаладағы ботаникалық бақтарды қайтадан басып алды, ал шабуыл мен қарсы шабуыл процесі 23 наурызға дейін жалғасты, ол кезде Александр шабуылды тоқтатуға шешім қабылдады. Монте-Кассино аббаттығы толығымен қиратылғанымен, неміс қолында қалып қойды.

Готика сызығына қарай

Монте-Кассинодағы екі шабуылдан кейін Жаңа Зеландия дивизиясы кері қайтарылды. Қайта орналастырылғанда, ол Кассиноның солтүстік-шығысында, британдық Сегізінші армияның X корпусы құрамында, генерал-лейтенант Ричард Л. Маккрири басқаратын Апеннин тауларының жоғарғы бөлігінде өзінің орнын тапты. 1944 жылдың мамыр айында одақтастар Кассино майданындағы соңғы және сәтті шабуылды бастағанда, X корпусы диверсиялық қимылдар жасап, Сегізінші армияның оң фланғын нығайтумен айналысты. Бірақ дивизияның бір бөлігі, бронетехникалық бөлімдері британдық 4-ші және 8-ші Үнді жаяу әскер дивизияларына қосылып, майданның орталығында XIII корпустың шабуылына қатысты. Жаңа Зеландияның танктері маусымның басында 8-ші Үнді дивизиясынан қайтқаннан кейін, оның командирі генерал-майор Дадли Рассел Фрейбергке хат жазып, былай деді: «Сіздің 18 NZ Armd Regt-іңіздің менің қолбасшылығымда болғанына қатты қуандым. Олар жақсы күресті, ешқандай қиындыққа тоқталмады. Шындығында, олар танкілердің өтуі мүмкін емес деп көрсетілген үлкен аумақты басып өтті». Басты шабуыл қарқындағанда, X корпусы Жаңа Зеландия дивизиясымен бірге Сегізінші армияның оң фланғын қорғау үшін алға жылжыды. Рим түскеннен кейін, маусымның басында X корпусы 2-ші Жаңа Зеландия, 8-ші және 10-шы Үнді жаяу әскер дивизияларынан құралған қуғын тобын құрды. 10 маусымда дивизияның бөлімдері Авеццано қаласына кірді, ал дивизия демалыс пен жаттығулар үшін армия резервіне жіберілді. 16 шілдеде Ареццо басып алынды, ал шабуыл Арно өзені мен Флоренцияға қарай жалғасты. Жаңа Зеландия дивизиясы тамыздың басында Пьян-деи-Серри төбелерінің шығыс бөлігін басып алып, Флоренция үшін болған шайқастың шешуші кезеңіне айналдырды. Флоренция ашық қала деп жарияланды және одақтас әскерлер 4 тамызда қалаға кірді. Сегізінші армияның командирі генерал-лейтенант Оливер Лиз былай деп жазды: «Кейде жау өте жанкешті түрде соғысты. Олар Флоренцияның оңтүстігінде кез келген бағамен тұруға бұйрық алған сықылды. Ақырында, жалпы шабуыл Флоренциядан оңтүстікке қарай 5000 метрдей және Арно өзеніне дейін тоқтады. Француз майданына көшу қажеттілігіне байланысты 13-ші корпус тым созылып кетті. Қосымша резервтер келмейінше, қорғанысты бұзу мүмкін емес еді». Бірақ Жаңа Зеландия дивизиясы Флоренцияның оңтүстік-шығысындағы Погжио-аль-Пино және Погжиона биіктіктеріне қарсы шешулі шабуылдар жасап, жеңіске жетті. Жаңа Зеландия дивизиясы төрт күн бойы тамаша күресті. Егер олардың күш-жігері болмаса, бізге жаңа дивизиялар келгенге дейін бүкіл майдан бойынша қорғанысты тексеруге тура келер еді. Корпус командирі Керкман да былай деп жазды: «Біз Флоренцияға кірген енді, 13-ші корпустың 2-ші Жаңа Зеландия дивизиясына соңғы шайқастағы үлкен қарызы бар екенін айтқым келеді. Ареццо мен Флоренция үшін болған шайқаста сіздің әскерлеріңіз әрқашан тамаша күресті, және бізге Арно өзенінің оңтүстігіндегі қиын аумақтағы жауды оның бекіністерінен шығарып алуға қажетті күшті қосты».

Готика желісі Триестке дейін

1944 жылдың күзінде дивизия I Канада корпусының құрамында Готик желісі бойынша шабуыл жасаған "Олив" операциясы кезінде шайқасты. 1944 жылдың қарашасында британдық V корпусына ауыстырылды. Бір бронетанкті және екі жаяу әскер бригадасымен дивизия Солтүстік Африкадағыдай мобильді соғыс үшін жақсы ұйымдастырылған. Алайда, Италиядағы таулы жерлер мен қиын жағдайларда танктардың қозғалысы өте шектеулі болды және дивизия әрқашан жаяу әскердің жетіспеушілігімен кездесті. 1944–45 жылдардың қысында дивизиялық кавалерия полкі мен 22-ші (моторлы) батальон жаяу әскерге айналдырылды, бұл әр жаяу әскер бригадасына төртінші батальон қосты. 1945 жылдың көктеміне қарай 27-ші пулемет батальоны да жаяу әскерге айналдырылды және дивизияның жаяу әскері үш батальоннан тұратын үш бригадаға қайта ұйымдастырылды. Дивизиядағы адам күшінің тапшылығы, сондай-ақ, Тынық мұхитындағы соғыста жапондықтарға қарсы күрескен 3-ші Жаңа Зеландия дивизиясы 1944 жылдың қазан айында таратылып, оның 4000 офицері мен сарбазы 2-ші NZ дивизиясына жіберілді. 1945 жылдың сәуірінде дивизия, британдық V корпусының құрамында, 8-ші үнді дивизиясымен бірге, алдымен Сенио ағысын, содан кейін Равенна мен Болонья арасындағы Сантерно өзенін форсирледі, бұл Италиядағы одақтастардың 1945 жылғы көктемгі шабуылының бастауын берді. Дивизия кейін XIII корпусқа ауыстырылды және Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы күндері 2-ші Жаңа Зеландия дивизиясы Солтүстік Италиядағы Триестке Иосип Броз Титоның партизандық отрядымен бірлесіп, қаланы неміс әскерлерінен азат ету үшін шапты.

Салдары

Соғыстың соңына қарай Жаңа Зеландия дивизиясы жақсы әскерлері бар қатал құралым ретінде танылды. Бұл пікірді Роммель 1942 жылдың 21 шілдесінде (Эль-Аламейн шайқасының бірінші кезеңінің соңында) Вермахттың Жоғарғы Бас штабына (Oberkommando der Wehrmacht) жолдаған есебінде білдірген. Онда ол Жаңа Зеландия дивизиясын жоғары бағалаған. Бұл көзқарас неміс 5-ші танк дивизиясының барлау мәліметтерінде де қайталанды. Роммель өзінің естеліктерінде де дивизияға құрмет көрсетті:

«Бұл дивизия, біз 1941–1942 жылдары танысқан болатын, Британ армиясының элитасының қатарында еді. Оның бізбен емес, біздің тұтқын лагерьлерінде қауіпсіз сақталуын тілерім анық еді». Сегізінші армияға қолбасшылық еткен және кейіннен Нормандияға шабуыл кезінде одақтас құрлық әскерлеріне басшылық еткен генерал Бернард Монтгомери осы дивизияны Нормандияға шабуылда қолдануды ұсынды, бірақ Жаңа Зеландия үкіметі бұл ұсынысты мақұлдамады. Себебі сол кезде дивизия Монте-Кассинода шайқасып жатқан еді. Жаңа Зеландия дивизиясының капитаны Чарльз Уфэм, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі рет Виктория кресімен марапатталған жалғыз адам болды. Джек Хинтон, Альфред Хулм, Кит Эллиот және Моана Нуи а Кива Нгариму да Виктория кресімен марапатталды. Маори батальонының сержанты Хаан Манахиге 2007 жылы королеваның өкілдері құрмет көрсетті. Такруна шайқасындағы ерлігі үшін берілген «Еңбегі үшін» медалін (Distinguished Conduct Medal) жоғары офицерлер, оның ішінде генерал-лейтенант Брайан Хоррокстың ұсынысына қарамастан, Виктория кресіне дейін көтеруге шешім қабылданбады. Дивизияның 9-ші бригадасы дивизия таратылғаннан кейін, Жапониядағы Британ Достастығының оккупациялық күштеріне Жаңа Зеландияның үлесі болған J Force (Жапония) болып қайта құрылды.